ซีเหมินเป้า กับศาสตร์ขจัดความงมงาย

กว่า 2,500 ปีที่แล้ว จีนมีตัวอย่างนักปกครองซึ่งขจัดความงมงาย และนำความเจริญมาสู่ท้องถิ่นที่เด็ดดวงอยู่คนหนึ่ง นักปกครองคนนั้นชื่อ ซีเหมินเป้า

ซีเหมินเป้าไม่ได้เป็นนักปกครองซีสูงๆ อันที่จริงเขาเป็นแค่นายอำเภอ เขาถูกเว่ยเหวินโหวแต่งตั้งให้ไปดูแลอำเภอเย่ อำเภอนี้มีลักษณะแปลกพิเศษอยู่บางอย่าง

ประวัติศาสตร์…

แท้จริงอำเภอเย่ตั้งอยู่ในทำเลแห่งศักยภาพ หลักฐานคือ บริเวณนี้อยู่ไม่ไกลจากเมืองหลวงราชวงศ์ซาง จัดว่ามีอดีตอันรุ่งเรือง

ภูมิศาสตร์…

อำเภอเย่ตั้งอยู่ทางตะวันออกเฉียงเหนือของแคว้นเว่ย บนที่ราบทางฝั่งตะวันออกของภูเขาไท่หัง มีแม่น้ำจางไหลจากภูเขาไท่หังผ่านอำเภอไปสู่แม่น้ำหวง (หวงเหอ-ฮวงโห) อำเภอเย่จึงอยู่บริเวณที่ราบที่แม่น้ำสองสายบรรจบกัน ชัยภูมิเช่นนี้ย่อมเป็นอู่ข้าวอู่น้ำให้กับแคว้นเว่ยได้ แต่เรื่องกลับตรงกันข้าม

รัฐศาสตร์...

ทั้งๆ ที่ตั้งอยู่ในทำเลงาม แต่กลับเจอปัญหาภัยแล้งสลับน้ำท่วมซ้ำซาก ประชากรอำเภอเย่ก็ลดลงโดยตลอดอย่างน่าฉงน ภาษีที่รัฐเก็บได้จึงลดลงทุกปี

ไม่ว่าเปลี่ยนใครมาบริหาร ก็ไม่สามารถหยุดยั้งแนวโน้มเช่นนี้ได้

ซีเหมินเป้าเป็นนักการเมืองหัวก้าวหน้า นอกจากนิสัยตรงไปตรงมา ยังมีนิสัยเร่งรีบทำงานต้องเห็นผลชัดเจน เขารีบสืบเสาะหาต้นตอความเสื่อมทรามทันที

อุทกศาสตร์…

ซีเหมินเป้าพบว่าแม่น้ำจางเป็นแม่น้ำสายสั้น ไหลลาดชันจากภูเขาลงสู่แม่น้ำหวง กระแสน้ำจึงเร็วและแรง ถึงหน้าฝนจึงเกิดอุทกภัยหนัก ถึงหน้าแล้งน้ำก็เหือดหายอย่างรวดเร็ว นี่คือปัญหาหลักของท้องที่นี้

ประชากรศาสตร์…

แล้วประชากรที่หดหายไปอย่างต่อเนื่องละ เพราะอะไร?

ไสยศาสตร์…

ที่นี่มีความเชื่อประจำอำเภอที่อาจไม่ประหลาดกว่าที่อื่นใดในยุคโบราณ ชาวบ้านเชื่อว่าน้ำท่วมและภัยแล้งล้วนเกิดจากเทพแห่งแม่น้ำจางพิโรธ

แต่ความเชื่อนี้ถูกกลุ่มผลประโยชน์ในท้องถิ่นตีฟูให้แข็งแกร่งเป็นรูปธรรม ซึ่งก็คือกลุ่มแม่หมอ และขุนนางท้องถิ่นที่ดูแลพิธีกรรมในท้องที่

แม่หมอและสานุศิษย์สาวอ้างว่าเทพพิโรธเพราะอยากได้เมีย แม่หมอจึงต้องจัดพิธีถวายเมียเพื่อบรรเทาหายนะภัย

ทุกปีแม่หมอและทีมงานจะเสาะหาสาวพรหมจรรย์หน้าตาดีในหมู่บ้าน ตั้งปะรำทำพิธีลอยแพให้ไปจมลงกลางแม่น้ำถวายแด่เทพท่าน

และก็ดูเหมือนเทพไม่รู้จักพอ ขอเมียใหม่ทุกปี

ผู้คนในอำเภอจึงต้องหวาดผวาอยู่ทุกปี โดยเฉพาะชาวบ้านตาดำๆ ที่ไม่มีเส้นมีสายติดสินบนให้ลูกสาวพ้นการคัดเลือก ส่วนที่มีเงินมีอำนาจก็รอดตัวไป เพราะอะไรคงไม่ต้องอธิบายให้มากความ

ชาวบ้านที่สามารถจะย้ายไปถิ่นอื่นได้จึงทยอยอพยพออกจากดินแดนแห่งความหวาดกลัวแห่งนี้เสมอมา

เศรษฐศาสตร์ (แห่งการฉ้อฉลคอร์รัปชั่น)...

พิธีกรรมนี้ไม่ใช่งานการกุศล มันอยู่ได้ด้วยเงินทุนหมุนสะพัด แต่ละครั้งต้องเรี่ยไรเงินและของเซ่นไหว้จากชาวบ้านจำนวนไม่น้อย ซีเหมินเป้าสืบรู้ว่า เงินที่เรี่ยไรมา 100 ลงกับพิธีกรรมสัก 10 นอกนั้นเข้ากระเป๋าแม่หมอ สานุศิษย์ และขุนนางท้องถิ่น โดยเฉพาะขุนนางพิธีกรรม

ไม่ว่าพวกเขาจะเชื่อเรื่องเทพจริงหรือไม่ แต่เมื่อรับผลประโยชน์จากพิธีนี้ไป ถึงไม่เชื่อ ก็ไม่คิดจะขวาง แถมเออออว่าเป็นอัตลักษณ์ท้องถิ่นที่น่าอนุรักษ์ไว้เสียอีก

จิตวิทยา (ศาสตร์)…

ซีเหมินเป้ารู้ว่าต้นตอเรื่องนี้ต้องแก้ที่พิธีไสยศาสตร์อย่างเด็ดขาดก่อน แต่จะรีบจนไร้แผนการไม่ได้ เพราะความงมงายมาจากสมองที่สมยอมของชาวบ้านเช่นกัน

ระยะแรกซีเหมินเป้าขอทหารและอำนาจจากเว่ยเหวินโหว พร้อมรวบรวมคนท้องถิ่นที่ไม่งมงายมาร่วมทำงานอย่างเงียบๆ

พอถึงเดือนประกอบพิธี ซีเหมินเป้าแจ้งว่าปีนี้ขอให้จัดงานใหญ่กว่าเก่า ขุนนางท้องถิ่นและแม่หมอต่างดีใจ ซีเหมินเป้าคงอยากได้ส่วนแบ่งจากพิธีนี้ ไม่ต่างจากนายอำเภอคนอื่นที่แล้วมา

ในวันพิธี เขาแต่งตัวมาเต็มยศพร้อมกับกองทหารติดอาวุธสมเกียรติ...ท่ามกลางชาวบ้านนับพัน ใครๆ ก็คิดว่าเขาอยากจะส่งเสริมพิธีนี้จริงจัง

แม่หมอทำพิธีด้วยหน้าบิดเบี้ยวและคาถาประหลาด สักพักสานุศิษย์สาวจึงส่งสัญญาณว่าได้เวลาส่งตัวแล้ว

ซีเหมินเป้ารีบยั้งไว้ บอกว่าขอเช็กของก่อนได้ไหม “แหม่..เขาให้ความสำคัญกับพิธีนี้ทุกเม็ดจริงๆ” ทุกคนคิด

เมื่อเจ้าสาวหน้าสลดอยู่ต่อหน้าซีเหมินเป้า เขาคิดแค้นขึ้นในใจ “พวกคนและพิธีจัญไรนี้เองที่ทำให้บ้านเมืองล่มจม” ซีเหมินเป้าคิ้วขมวดหันไปทางแม่หมอและขุนนางจัดพิธี บอกว่าเจ้าสาวคนนี้อัปลักษณ์ “ขนาดข้ายังไม่ให้ผ่าน แล้วเทพแม่น้ำจะผ่านได้อย่างไร...เอาอย่างนี้ พิธีวันนี้ขอเลื่อนไปก่อน พรุ่งนี้ข้าจะเลือกเจ้าสาวใหม่ แล้วมะรืนค่อยจัดกันอีกที”

ใจชาวบ้านที่มีลูกสาวหล่นไปอยู่ตรงตาตุ่มโดยพร้อมเพรียง คิดในใจว่า “ซวยแล้ว” แล้วเขาก็บอกต่อว่า “ถ้างั้น วันนี้ต้องรบกวนแม่หมอช่วยไปบอกเลื่อนเทพแม่น้ำท่านก่อนนะ”

ตูม! ทหารจับแม่หมอโยนลงแม่น้ำ

ท่ามกลางความตะลึงงัน ซีเหมินเป้าทำหน้าจริงจังแล้วบ๊ายบายแม่หมอ “กลับมาเร็วๆ นะ รออยู่”

เขายืนรอสักพักด้วยท่าทางกระวนกระวาย แล้วจึงเอ่ยว่า “นานจัง ส่งสานุศิษย์ของแม่หมอลงไปตามเรื่องหน่อยดีกว่า”

ตูม! ตูม! ตูม! สานุศิษย์อีก 3 คน โดนโยนลงแม่น้ำจางที่เชี่ยวกรากอีกเช่นกัน แต่ก็ไม่มีใครกลับขึ้นมารายงานการเลื่อนนัดอีกเลย

“สงสัยส่งผู้หญิงไปคุยคงไม่ได้เรื่อง” ว่าแล้วซีเหมินเป้าก็ให้จับขุนนางจัดพิธีโยนลงน้ำไปอีกกลุ่ม

แม้จะงงงัน แต่ตอนนี้ขุนนางท้องถิ่นที่เหลือคงรู้ตัวแล้วว่าอะไรจะเกิดขึ้น ต่างก้มหน้าก้มตาโขกหัวขอชีวิตซีเหมินเป้า

ซีเหมินเป้ายังวางมาด “รอหน่อยแล้วกัน ถ้ายังไม่มาค่อยให้คนไปตามอีกชุด” ใครเล่าจะกล้าเงยหน้าขึ้นมาสบตาซีเหมินเป้า บางคนโขกจนหัวเลือดออกเลยก็มี

เมื่อทุกอย่างเป็นตามประสงค์ ซีเหมินเป้าจึงบอก “เทพเค้าคงไม่สน ช่างมันละกัน ไว้วันหลังค่อยทวงถามใหม่”

ทั้งชาวบ้านผู้งมงายและขุนนางท้องถิ่นต่างเกรงกลัว ไม่มีใครกล้าพูดถึงพิธีกรรมนี้อีกต่อไป

ซีเหมินเป้ารู้ว่า การล้มล้างความงมงายโดยตรงในสังคมที่มืดบอดย่อมมีแต่แรงต่อต้านจากความโง่เขลาหวาดกลัว

และเขาก็รู้ว่าแค่กำจัดความงมงายยังไม่พอเขาจึงรีบเกณฑ์คนขุดคลองเล็กคลองน้อย 12 สาย เพื่อกระจายและกักเก็บน้ำบรรเทาอุทกภัยและภัยแล้ง

ท่ามกลางโครงการอันยากลำบาก ซีเหมินเป้าเคยกล่าวกับชาวบ้านว่า “คนเรามักชอบเสพผลลัพธ์ฉับพลัน และมักไม่เตรียมการที่ยากลำบากเพื่อวันข้างหน้า ข้านำพวกท่านมาขุดคลองให้ท้องถิ่นเป็นเรื่องยากลำบาก เห็นผลช้า แต่ลูกหลานเราจะได้รับผลจากการกระทำของเราในวันนี้ และจะเห็นถึงสิ่งที่เรากระทำลงไปแน่นอน”

แล้ววันที่ผลลัพธ์ผลิบานก็มาถึง ผลจากแผนชลประทานครั้งนั้น ทำให้อำเภอเย่มีผลผลิตมากกว่าผลผลิตปกติในยุคนั้นถึง 5 เท่า ชีวิตผู้คนได้ยกระดับ พิธีกรรมงมงายก็หายไป

ลำคลอง 12 สายที่ซีเหมินเป้าเคยขุดไว้บางส่วนยังคงถูกใช้ประโยชน์อยู่กระทั่งปัจจุบัน

อารยธรรมพัฒนาด้วยศาสตร์ต่างๆ มากมาย บ้างถูกคิดขึ้นใหม่ บ้างถูกปรับปรุงพัฒนา บ้างถูกล้มล้างทำลาย ส่วนไสยศาสตร์ยังไม่มีหลักฐานใดๆ ว่าก่อให้เกิดประโยชน์เป็นชิ้นเป็นอัน...

อ้อ ใช่...ที่จริงยังมีคนทำเงินได้จากศาสตร์นี้ไม่หยุดหย่อน ไม่ว่าจากไสยพาณิชย์โดยตรง หรือได้จากสปอนเซอร์ที่มาซื้อโฆษณาในรายการ ไม่ต่างจากกลุ่มแม่หมอและขุนนางพิธีกรรม ที่นักปกครองอย่างซีเหมินเป้าต้องการจับโยนลงแม่น้ำ เพื่อให้บ้านเมืองได้พัฒนาไปข้างหน้า เมื่อตั้ง 2,500 ปีมาแล้ว

“สร้างนิสัยเสพผลลัพธ์ฉับพลัน... ลูกหลานเราจะได้รับผลจากการกระทำในวันนี้ของเราแน่นอน”