พิพิธภัณฑ์เตาถ่าน

โดย ถาวร หลีกภัย

ผมเคยเขียนเล่าว่า ครั้งหนึ่งผมมีหน้าที่ต้องไปสำรวจถ่านหินตามแหล่งต่างๆ เพื่อนำมาใช้ในอุตสาหกรรมปูนซีเมนต์ ซึ่งรวมแหล่งถ่านหินที่ อ.กันตัง จ.ตรัง ด้วย

เนื่องจากแหล่งถ่านหินกันตัง อยู่ใกล้ป่าโกงกาง ผมจึงต้องเช่าเรือเล็กเพื่อเข้าไปสำรวจธรณีวิทยาในป่าโกงกางด้วย เวลาน้ำลด จึงได้เห็นว่าต้นโกงกางจะมีรากออกจากโคนของลำต้นเหนือดินแล้วโค้งลงดิน ทำหน้าที่ค้ำจุนและเพิ่มความแข็งแรงให้แก่ลำต้น แม้จะอยู่ในดินโคลน

ตะกอนของแม่น้ำตรังที่เป็น Clay และ Mud (ส่วนผสมของ Clay และ Silt) จะถูกกระแสคลื่นกระจายโคลนเหล่านั้นให้แผ่ยาวออกไปเป็นแนวสองฟากปากแม่น้ำ ป่าชายเลนเป็นลักษณะของปากแม่น้ำเขตร้อนชื้น ต้นไม้ที่ขึ้นก็เป็นโซนด้านติดทะเลจะเป็นต้นโกงกาง ด้านติดแผ่นดินจะเป็นต้นจาก ในทางธรณีวิทยา ตะกอนพวก Clay และ Mud ที่แม่น้ำพัดพาลงสู่ทะเลผ่านปากแม่น้ำ เป็นรากฐานสำคัญที่ทำให้เกิดป่าชายเลน

ด้วยเหตุผลเดียวกันนี้ ก็สามารถอธิบายการเกิดป่าชายเลนที่ปากน้ำคลองสุโสะ บ้านท่าคลอง หมู่ 11 ต.สุโสะ อ.ปะเหลียน จ.ตรัง จากคำบอกเล่าของชาวบ้านที่เป็นคนในพื้นที่ ในอดีตเรือสำเภาจากทะเลจะแล่นเข้ามาในคลองสุโสะประมาณ 5 กิโลเมตร ก็มาถึงท่าเทียบเรือ เพื่อขนถ่านไม้โกงกางไปเกาะปีนัง

ภาครัฐได้ยกเลิกสัมปะทานทำไม้ป่าชายเลนโดยมติคณะรัฐมนตรีลงวันที่ 19 พ.ย. 2539 ตั้งแต่นั้นมาการเข้าไปตัดไม้โกงกางในป่าโกงกางจึงเป็นสิ่งผิดกฎหมาย เตาถ่านต่างๆ จึงหยุดการใช้งานและถูกทอดทิ้งให้อยู่ในสภาพทรุดโทรม

ต่อมา กิจ หลีกภัย นายก อบจ.ตรัง ได้ทราบว่าเตาถ่านและที่ดินบริเวณบ้านท่าคลองดังกล่าวเป็นของ ห้อง เทพวารินทร์ (ป้าห้อง) กิจและป้าห้องมีเจตจำนงตรงกันที่จะอนุรักษ์เตาถ่านที่เหลืออยู่เพียงลูกเดียวไว้

เมื่อวันที่ 28 ก.พ. 2549 ณ ห้องประชุม อบจ.ตรัง ห้อง เทพวารินทร์ ได้ลงนามใน “หนังสืออุทิศทรัพย์ให้แก่ อบจ.ตรัง เพื่อเป็นสาธารณชนประโยชน์” อุทิศที่ดินซึ่งมีเนื้อที่ 1 ไร่ 2 งาน 74 ตารางวา พร้อมเตาถ่าน 1 ลูก ให้ อบจ.ตรัง ดำเนินโครงการพิพิธภัณฑ์เตาถ่าน

ต้นเดือน ม.ค. 2561 คุณสมจิตร คงฉาง รองนายก อบจ.ตรัง ได้พาผมไปเยี่ยมชมพิพิธภัณฑ์เตาถ่าน (Charcoal Kiln Museum) และได้เห็นเตาถ่านที่ยังคงเหลือลูกเดียวเท่านั้น ผมเห็นด้วยที่ อบจ.ตรัง มุ่งหวังให้พิพิธภัณฑ์เตาถ่านแห่งนี้ เป็นสถานที่ท่องเที่ยวและแหล่งเรียนรู้อีกแห่งหนึ่งของ จ.ตรัง ที่จะได้ทราบขั้นตอนการผลิตถ่านไม้โกงกาง และวิถีชีวิตของผู้คนที่เกี่ยวข้องกับการผลิตถ่านไม้โกงกางในอดีตของ จ.ตรัง ซึ่งเรื่องราวถูกบอกเล่าผ่านหุ่น ปั้นโดย อาจารย์พลชกร สิขราหภรณ์

ผมขอเล่าเรื่องราวพิพิธภัณฑ์เตาถ่านผ่านภาพถ่ายพอเป็นสังเขปดังนี้