หุ้นกลุ่มธนาคาร

วันนี้ถึงคิว หุ้นในกลุ่มธนาคารและเงินทุนหลักทรัพย์ ที่จะมาเล่าสู่กันฟังบ้างสถาบันการเงิน ประหนึ่งเส้นเลือดของทุกธุรกิจ ที่จะเป็นสภาพคล่องหล่อเลี้ยงการดำเนินงาน เส้นเลือดที่วิ่งไปทั่วร่างกาย เกิดจากสมดุลสองข้างของ คนมีเงิน และคนขาดเงิน นั่นคือ เงินฝากและเงินกู้ ส่วนต่างของดอกเบี้ยทั้งสองฝั่ง จึงเป็นรายได้ของแบงก์ ที่หลายคนบอกว่า แบงก์เป็นธุรกิจเสือนอนกิน ลูกค้าคือพระเจ้า คนมีเงิน แบงก์จะวิ่งถึงบ้าน คนอยากกู้เงิน เมื่อก่อนต้องง้อแบงก์ พอมีการแข่งขันมากขึ้น กลายเป็นว่ามีโปรโมชั่น ของแถมเพียบ อย่างบัตรเครดิต หลายค่ายอัดแคมเปญจนมีบัตรกันคนละหลายใบ รูดปรื๊ดๆ เป็นหนี้ ที่กลายเป็นหนี้ครัวเรือนขยับสูงขึ้น เพราะนำเงินในอนาคตมาใช้ล่วงหน้า และ NPL ก็ตามมา

ระบบการเงินที่เชื่อมโยงใยกันไปทั่วโลก ย่อมฉุดรั้ง หรือขยับขยายกับไปในวงกว้างด้วยเช่นกัน จึงต้องการระมัดระวังเรื่องความเสี่ยงที่มีความซับซ้อนยิ่งขึ้นด้วยเช่นกัน นโยบายของการปล่อยสินเชื่อ นอกเหนือจากพื้นฐาน คือ ความสามารถในการชำระคืนของลูกค้าแล้ว ยังต้องมีเรื่องอื่นๆ เข้ามาร่วมมิติการพิจารณาอีกหลายด้าน อาทิ ธุรกิจที่อาจมีส่วนในการทำลาย-กระทบสิ่งแวดล้อม การใช้แรงงานเด็ก-ค้ามนุษย์ ธุรกิจที่มีความเสี่ยงมาก แม้จะท้าทายว่าจะได้รับผลตอบแทนเป็นกอบเป็นกำ

ปัจจุบันธุรกิจแบงก์ถูกแทรกแซงด้วยเทคโนโลยี เงินดิจิทัล จนมีนโยบายลดจำนวนสาขา ไม่เปิดเพิ่ม และปิดสาขานับร้อยแห่งไปแล้ว คนแบงก์ลำบาก ตกงาน หรือไม่ ต้องปรับตัวไปทำงานหน้าที่อื่น ซึ่งก็ไม่ง่ายนักกับภาระต้นทุนที่แบงก์ต้องแบก เมื่อเทียบกับการใช้เทคโนโลยี ที่คุ้มค่ากว่าในยุคนี้ และวิถีชีวิตของลูกค้าหันไปใช้ความทันสมัย ธุรกิจจึงต้องปรับตัวตามให้ทันท่วงที หมดยุคเสือนอนกินแล้ว

ธุรกิจหมวด ธนาคารและเงินทุนหลักทรัพย์ในตลาดหุ้นไทย มีจำนวน 68 บริษัท รวมธุรกิจสายการเงินเข้ามาด้วย มีงานภาคสนาม จากอาสาพิทักษ์สิทธิผู้ถือหุ้น น่าสนใจ จำกันแม่นๆ กับภาพลักษณ์ของซีอีโอของแต่ละแบงก์ ที่กลายเป็นสัญลักษณ์ของแบงก์นั้นๆ รวมทั้งสี ม่วง-ชมพู-ส้ม-เขียว-น้ำเงิน ก็เป็นแบรนดิ้งที่ลูกค้าจำได้ด้วยเช่นกัน

จากฝีมือของผู้สอบบัญชี ทำให้เราเห็นเส้นทางทาง “การเงิน” ซึ่งเป็นสินค้าของธุรกิจกลุ่มนี้ เช่น ลูกหนี้เงินกู้ ดอกเบี้ยค้างรับ ที่คาดว่าจะได้รับคืนในอนาคต ว่ามีการจัดการ ดูแล ควบคุมอย่างไร ตารางการชำระหนี้ สอบทานผู้กู้ว่ามีความสัมพันธ์กับกรรมการของแบงก์/ผู้บริหารสูงสุดอย่างไร การมีอยู่จริงของสินค้า-บริการ ว่าเป็นหลักประกันความเสี่ยงของการเกิดหนี้สูญ ของแบงก์หรือไม่

ข้อความที่ปรากฏหน้างบการเงินของผู้สอบบัญชี ด้วยระบบ KAM มักจะต้องปรากฏข้อความ วิธีการตรวจสอบ ค่าเผื่อหนี้สงสัยจะสูญ อาทิ ทำความเข้าใจระบบการคำนวณสำรองของแบงก์ สอบทานความน่าเชื่อถือของข้อมูล และแหล่งที่มาของข้อมูล เปรียบเทียบสมมติฐานในอดีตและแหล่งข้อมูลภายนอก พิจารณาความสม่ำเสมอ

และพบว่า ผู้สอบจะมีเกณฑ์ในการ “ไม่แสดงความเห็น” ต่องบการเงิน เช่น เมื่อมีการตรวจสอบพบว่าเป็นการตกแต่งบัญชี สร้างผลประกอบการให้สูงเกินจริง ขัดแย้งต่อข้อมูลที่แจ้งต่อตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย เป็นธุรกรรมอำพราง ผู้บริหารถูกหน่วยงานกำกับกล่าวโทษ เข้าสู่กระบวนการยุติธรรม

และมักจะพบบรรทัดสุดท้ายของผู้สอบบัญชีว่า “ข้าพเจ้าไม่สามารถแสดงความเห็นต่องบการเงินข้างต้น…เพราะข้าพเจ้าไม่สามารถหาหลักฐานการสอบบัญชีที่เหมาะสมอย่างเพียงพอ เพื่อเป็นเกณฑ์ในการแสดงความเห็นต่องบการเงินดังกล่าวได้” หรืออาจแสดงความเห็นอย่างมีเงื่อนไข โดยแจงเหตุผล ไปตามประเภทของธุรกิจที่แต่ละแบงก์ดำเนินการ

แบงก์ K มีกรณีการปล่อยกู้ให้กับลูกค้าธุรกิจนำเข้าถ่านหิน สอบเช็กไป-มา เป็นถ่านหินลม หมายถึง มีเพียงเอกสาร ไม่มีถ่านหินจริง แบบนี้น่าจะเป็นกระบวนการ คนเดียวทำไม่ได้แน่ เงินไม่น้อย มูลค่านับพันล้าน ผู้ถือหุ้นต้องติดตามเรื่องนี้ อย่าปล่อย…ลอยนวล

แบงก์ S ใช้เงินก้อนโตเข้าซื้อหุ้นธุรกิจพลังงานทดแทน หลังจากที่เป็นเจ้าหนี้กันมานาน-รับดอกเบี้ย ขอปรับสถานะเป็นผู้ถือหุ้น-รับปันผล ผู้ถือหุ้นต้องถามว่าเป็นการลงทุนในธุกิจหลักที่แบงก์มีความถนัดหรือไม่

แบงก์ G ปล่อยกู้ให้บริษัทย่อยข้ามชาติ แต่ยังไม่ข้ามภพ ทั้งเพื่อนบ้านที่มีดินแดนแผ่นดินติดกันและข้ามทะเล เงินกว่าสามพันล้าน หรือราว 40% ของมูลค่าสินทรัพย์สุทธิของตัวเอง ใจดีจริงๆ ผู้สอบบัญชี จึงชี้ชัดว่า มีความสนใจในการตรวจสอบความมีตัวตนของลูกหนี้ และมูลค่าหนี้ที่คาดว่าจะได้รับคืนในอนาคต กรณีนี้เป็นเรื่องใหญ่มาก ต้องถามใจกรรมการทั้งบริษัทว่ามีการพิจารณากันถี่ถ้วนอย่างไร ไม่อยากคิดต่อเลยว่า หากกลายเป็นหนี้สูญ จะเกิดอะไรขึ้นกับผู้ถือหุ้นนับพันราย

คิดการใหญ่ ผลตอบแทนมากจริง ความเสี่ยงก็มากตามไปด้วยเช่นกัน…High Risk, High Return…