ถามออเจ้า...ออกญาขุนเหล็กกระทำผิดจริงฤๅ? ลับ ลวง พราง การ “คอร์รัปชั่น” แห่งอโยธยา (1)

อยุธยายศยิ่งฟ้า ลงดิน แล

ฤๅอำนาจบุญเพรงพระ ก่อเกื้อ

เจดีย์ลอออินทร์ ปราสาท

ในเวลานี้ คนไทยทุกคนคงตื่นเต้นตื้นตันต่อความงดงามของวัฒนธรรมและประวัติศาสตร์ชาติไทยไปพร้อมๆ กับแม่การะเกด สมดังคำพรรณนาความวิจิตรแห่งกรุงศรีอยุธยาในโคลงกำสรวลบทข้างต้น ซึ่งนักประวัติศาสตร์และนักภาษาศาสตร์หลายท่านเชื่อว่าผู้แต่ง ก็คือ ศรีปราชญ์ พี่ชายของ “คุณพี่หมื่น” ของพวกเรานั่นเองค่ะ

แต่ในความงามแห่งศาสตร์และศิลป์ที่พวกเราได้สัมผัสกันนั้น ทุกบททุกตอนกลับแฝงไว้ด้วยกลเกมทางการเมือง และประเด็นชวนขบคิดทาง “ข้อกฎหมาย” ไว้อย่างมีนัยสำคัญ

หนึ่งในประเด็นที่สำคัญที่สุดคงหนีไม่พ้น “การคอร์รัปชั่น” ซึ่งยังคงเป็นปัญหาใหญ่ของสังคมไทยมาจนถึงทุกวันนี้ และเหตุการณ์อันชี้ให้เห็นถึงการคอร์รัปชั่นอย่างเด่นชัดที่สุด ก็คือ กรณี “ออกญาขุนเหล็ก” เจ้าคุณพ่อของแม่หญิงจันทร์วาดต้องพระราชอาญาโบยจนถึงแก่ชีวิตตามข้อเขียนทางประวัติศาสตร์บางสำนวน โดยเฉพาะอย่างยิ่งหลักฐานจากทางฝั่งไทยไม่ปรากฏว่าเจ้าพระยาโกษาธิบดี (เหล็ก) ต้องรับพระราชอาญาสักครั้งเดียว

พระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา ฉบับพระพนรัตน์ (ฉบับหมอบรัดเลย์) กล่าวว่า ออกญาขุนเหล็กล้มป่วยจนถึงแก่ชีวิต หลักฐานที่กล่าวถึงการต้องพระราชอาญาของออกญาขุนเหล็กมีเพียงหลักฐานซึ่งจดบันทึกโดยชาวต่างชาติ

อย่างไรก็ดี สาเหตุแห่งการลงพระราชอาญาดังกล่าวก็ไม่ได้มีการระบุไว้ถูกต้องตรงกันทุกสำนวน ในจดหมายเหตุของลาลูแบร์ ผู้เป็นเอกอัครราชทูตของพระเจ้าหลุยส์ที่ 14 ที่ได้เดินทางกลับมายังกรุงศรีอยุธยาพร้อมกับคุณพี่หมื่นก็ไม่ได้บันทึกไว้ว่า ออกญาขุนเหล็กกระทำการคอร์รัปชั่น มีข้อความบันทึกไว้เพียงสั้นๆ ว่า “สมเด็จพระเจ้ากรุงสยามมีพระบรมราชโองการให้โบยพระยาพระคลังผู้ใหญ่ต่อหน้าพระที่นั่ง” แต่ก็ไม่ได้ระบุเหตุแห่งโทษนั้น

แล้วการคอร์รัปชั่นมีโทษอย่างไรในกฎหมายอยุธยา?

สมัยกรุงศรีอยุธยา กฎหมายมีการบัญญัติชัดเจนเป็นลายลักษณ์อักษรเป็นสมุด 3 เล่ม คือ พระตำรา (นาม ตำแหน่งและหน้าที่ราชการของขุนนาง) พระธรรมนูญ (กฎหมายและพระราชกฤษฎีกาของพระมหากษัตริย์ในอดีต) และพระราชกำหนด (กฎหมายและพระราชกฤษฎีกาครั้งแผ่นดินสมเด็จพระเจ้าปราสาททอง - ลาลูแบร์ใช้คำว่า “พระชนกนาถ” อันหมายถึงพระราชบิดาของสมเด็จพระนารายณ์ ซึ่งก็คือสมเด็จพระเจ้าปราสาททองนั่นเอง - และในแผ่นดินสมเด็จพระนารายณ์เอง) กฎหมายทั้ง 3 เล่ม แบ่งออกเป็น 27 ลักษณะ โดยได้รับการชำระใหม่เป็น “กฎหมายตราสามดวง” ในแผ่นดินรัชกาลที่ 1 แห่งราชจักรีวงศ์

ตามกฎหมาย ไม่มีขุนนางคนใดในสยามที่ได้ค่าจ้างแรงงาน พระเจ้าแผ่นดินเพียงพระราชทานที่อยู่อาศัย และเครื่องอุปโภค เช่น หีบทองคำหรือหีบเงิน ศาสตราวุธ เรือยาว สัตว์พาหนะ ข้าทาสบริวาร และที่ดิน สำหรับทำเรือกสวนไร่นา เป็นต้น แม้จะมีการพระราชทานบำเหน็จเป็นรางวัลหากถวายงานได้ถูกพระทัยและเบี้ยหวัดเงินปี แต่ก็เป็นเพียงครั้งคราวเท่านั้น

นอกจากนี้ ทรัพย์สมบัติที่ได้พระราชทานให้ เมื่อออกจากราชการก็ต้องคืนกลับเป็นของหลวง เมื่อเป็นเช่นนี้รายได้สำคัญของขุนนางทั้งหลาย ก็คือ การ “กินสินบาท คาดสินบน” นั่นเอง และการให้ของกำนัลนั้นก็กระทำกันอย่างไม่ปิดบัง ขุนนางผู้รับสินบนก็ไม่ได้รับโทษ แม้กระทั่งผู้พิพากษาตุลาการรับสินบนก็ไม่ปรากฏว่ามีความผิด เพราะไม่ถือว่า “ของกำนัล” เหล่านี้เป็นเหตุให้พิพากษาคดีไม่เที่ยงธรรม