วัคซีนทางสังคม

โดย อภิวัจ สุปรีชาวุฒิพงศ์

ช่วงนี้ข่าวทุจริตมีให้ได้รับรู้กันมากมายหลายกรณี หลายหน่วยงาน หลายวงการ เช่น เงินช่วยเหลือคนจนผู้ยากไร้ กองทุนช่วยเหลือนักเรียน เงินอุดหนุนงบประมาณบูรณะและปฏิสังขรณ์วัด การจัดซื้อวัคซีนป้องกันโรคพิษสุนัขบ้า ผู้บริหารโรงเรียนเรียกรับเงินจากการฝากเด็กเข้าเรียน

เสียงเรียกร้องให้จัดการกับผู้ทุจริตด้วยการประหารชีวิต เริ่มดังมากขึ้นๆ ในห้วงยามที่โรคพิษสุนัขบ้าแพร่ระบาด ข้อเรียกร้องเช่นนี้ ดูไปคล้ายกับการจัดการกับสุนัข หรือสัตว์เลี้ยงที่ติดเชื้อ นั่นคือต้องกำจัด เพื่อมิให้แพร่เชื้อต่อไป

แต่ปัญหาทุจริตคอร์รัปชั่น สามารถแก้ไขได้ด้วยการกำจัดคนโกงด้วยวิธีเด็ดขาดรุนแรงอย่างการประหารชีวิตได้จริงหรือ

เราจะแน่ใจได้อย่างไรว่า หากบรรดาคนโกงที่พบเจอนั้นถูกกำจัดไปแล้ว สังคมไทยจะไม่มีการทุจริตคอร์รัปชั่นอีกต่อไป

สิ่งที่พูดกันอยู่เสมอว่า การแก้ปัญหาทุจริต ต้องปรับแก้ที่ค่านิยม ทัศนคติ และคุณธรรมของสังคม ได้มีการทำกันอย่างจริงจังแล้วหรือยัง

ในแต่ละวันมีตัวอย่างพฤติกรรม ทัศนคติ ค่านิยมที่เอื้อต่อการทุจริตเกิดขึ้นให้เห็นมากมายไปหมด

ระดับรากหญ้า ตั้งแผงขายของรุกทางเท้าที่สาธารณะ ขี่รถจักรยานยนต์รับจ้างย้อนศร ขับแท็กซี่จอดรอหาผู้โดยสารในย่านชุมชนกีดขวางการจราจร

ระดับผู้ประกอบการรายย่อย เจ้าของร้านค้า ก็วางสินค้าออกมาบนทางเท้า หรือวางสิ่งของหน้าร้านกันมิให้คนอื่นนำรถมาจอด ทั้งที่เป็นทางสาธารณะ

บนท้องถนนก็มีการละเมิดกฎกติกามารยาท เปลี่ยนเลนไม่เปิดไฟเลี้ยว ขับปาดแทรกคิว ขี่รถ จอดรถบนทางเท้า แซงเส้นทึบ ขับไหล่ทาง

ระดับชนชั้นกลางก็วิ่งเต้นฝากบุตรหลานให้เข้าเรียนในโรงเรียน ข้าราชการก็วิ่งเต้นโยกย้ายเลื่อนตำแหน่ง นายทุนวิ่งเต้นให้ได้โครงการรัฐ รุกที่ดิน รุกป่า ใช้เงินเพื่อให้ได้เอกสารสิทธิโดยมิชอบ

ในทางการเมืองก็มีการให้และรับเงินซื้อ-ขายคะแนนเสียงเลือกตั้ง เข้ามากุมอำนาจการเมืองก็ใช้อำนาจหน้าที่ทางการเมืองหาประโยชน์ สะสมเงินทุนเอาไว้สำหรับการเลือกตั้งครั้งต่อไป

ยากจะปฏิเสธว่า สังคมไทยนั้นเอารัดเอาเปรียบกันในทุกระดับ ค่านิยมมือใครยาวสาวได้สาวเอา ทำให้กฎ กติกา เพื่อให้มีการแข่งขันอย่างยุติธรรมนั้นไร้ความหมาย

หากแก้ปัญหาทุจริตด้วยการประหารชีวิต สังคมไทยอาจมีผู้ถูกประหารชีวิตมากมายเต็มไปหมด ทุกระดับชนชั้นสถานะ

กฎหมาย บทลงโทษอย่างรุนแรงต่อการทุจริตเป็นเพียงแค่ส่วนประกอบหนึ่ง แต่ก็ไม่สามารถทำให้ปัญหาให้หมดไปได้ ประเทศจีนซึ่งมีกฎหมายลงโทษผู้ทุจริตอย่างรุนแรงด้วยการประหารชีวิต ก็มีดัชนีภาพลักษณ์คอร์รัปชั่นใกล้เคียงกับประเทศไทย

นอกจากการกำจัดต้นตอการแพร่เชื้อร้าย การให้วัคซีนเพื่อป้องกันและเสริมภูมิคุ้มกันก็เป็นส่วนที่จำเป็นเช่นกัน

แต่กว่าที่วัคซีนจะกระตุ้นให้ร่างกายสร้างภูมิคุ้มกันต่อต้านเชื้อโรคนั้นต้องใช้ระยะเวลา อีกทั้งต้องมีการให้วัคซีนเพิ่มเติม เพื่อกระตุ้นการสร้างภูมิคุ้มกัน อย่างต่อเนื่องเป็นระยะๆ

การสร้างวัฒนธรรมต้านการทุจริตคอร์รัปชั่นก็เป็นแบบเดียวกัน

สังคมต้องปฏิเสธค่านิยมยกย่องว่าความร่ำรวย มั่งมีคือความสำเร็จ ต้องรังเกียจการเอารัดเอาเปรียบ เห็นแก่ตัว การละเมิดกฎ กติกา สังคม เป็นสิ่งที่ต้องตำหนิ และการคอร์รัปชั่น ไม่มากมายน้อยเพียงไร ไม่ว่าตามน้ำหรือทวนน้ำ ก็เป็นเรื่องที่ไม่สามารถที่จะยอมรับได้

แม้จะล่าช้าไม่ทันใจ ในภาวะที่การทุจริตคอร์รัปชั่น ขยาย ลุกลามไปอย่างกว้างขวาง แต่ก็เสมือนการลงทุนในระยะยาว ที่มั่นคงและเกิดผลกระทบน้อยที่สุด

หลายสิบปีมานี้ สังคมไทยผ่านการปฏิรูปการเมือง ปฏิรูปกฎหมาย ปฏิรูปกระบวนการยุติธรรม ปฏิรูประบบราชการ และปฏิรูปอะไรต่อมิอะไรมาแล้วหลายอย่าง เพียงแต่ยังไม่เคยมีการปฏิรูปคุณธรรมให้เห็นกันอย่างจริงจังเลย