สิ่งอัศจรรย์ที่สำนักฝรั่งเศส แห่งปลายบุรพทิศ เชียงใหม่

โดย สมาน สุดโต

ที่ตั้งสำนักฝรั่งเศสแห่งปลายบุรพทิศ (EFEO) ศูนย์เชียงใหม่ เป็นของชาวฝรั่งเศส แต่ที่อยู่ภายในนับแต่อาคาร และหนังสือในหอสมุดจำนวนมากนั้น ล้วนแต่แสดงออกถึงวัฒนธรรมล้านนา ประวัติศาสตร์ล้านนา และพระพุทธศาสนา รวมทั้งเรื่องของประเทศต่างๆ ในภูมิภาคนี้

ความอัศจรรย์เริ่มแต่ได้พบ ดร.หลุยส์ กาโบด (Louis Gabaude Ph.D.) และ ดร.มิเชลลอริยาร์ด (Michel Lorrillard) ที่สำนักฝรั่งเศสแห่งปลายบุรพทิศ (EFEO) ที่มาให้การต้อนรับคณะวัฒนธรรมสัญจร ตามรอยฝรั่งในล้านนา จัดโดยกลุ่มแปลและเรียบเรียงสำนักวรรณกรรมและประวัติศาสตร์ กรมศิลปากร วันที่ 15-18 มี.ค. 2561 เพราะทั้งสองวัยต่างกันแต่ทรงภูมิรู้ทุกอย่างที่เกี่ยวกับภูมิภาค เหนืออื่นใด ดร.หลุยส์ กาโบด นั้น มีชื่อเสียงทางด้านประวัติศาสตร์ และพระพุทธศาสนา

ดร.หลุยส์ อายุ 76 ปี เป็นอดีตผู้อำนวยการ ส่วน ดร.มิเชล เป็นผู้อำนวยการคนปัจจุบัน

ท่านทั้งสองกล่าวต้อนรับคณะด้วยภาษาไทย ซึ่ง ดร.มิเชล บอกว่าพูดไทยไม่เก่ง แต่เก่งภาษาลาว เพราะอยู่ สปป.ลาวหลายปี ดังนั้น จึงขอให้ ดร.หลุยส์ กล่าวต้อนรับและเล่าความเป็นมาของสำนักฝรั่งเศสแห่งปลายบุรพทิศ (EFEO) และหอสมุดให้คณะวัฒนธรรมสัญจรฟัง พร้อมทั้งพาชมหอสมุดด้วย

 นันทพร บรรลือสินธุ์ นักอักษรศาสตร์ชำนาญการพิเศษ กลุ่มแปลและเรียบเรียง สำนักวรรณกรรมและประวัติศาสตร์ บอกประวัติย่อๆ ว่า ดร.หลุยส์ กาโบด เคยเป็นผู้อำนวยการสำนักฝรั่งเศสแห่งปลายบุรพทิศ (EFEO) เคยเป็นอาจารย์ภาควิชาฝรั่งเศส มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ จนเกษียณอายุราชการ

นอกจากนี้ ดร.หลุยส์ ยังมีความสนใจเรื่องประวัติศาสตร์ความคิดทางพุทธศาสนาในประเทศไทย สร้างผลงานเขียนและค้นคว้าจำนวนมาก และยิ่งกว่านั้น ดร.หลุยส์ ยังทำวิทยานิพนธ์ปริญญาเอก เรื่องภาษาคน-ภาษาธรรม ของท่านพุทธทาสภิกขุ ผลงาน ดร.หลุยส์ มีให้อ่านและค้นคว้าที่หอจดหมายเหตุพุทธทาส อินทปัญโญ กรุงเทพมหานคร

หอสมุดขนาดใหญ่แห่งสำนักฝรั่งเศสแห่งปลายบุรพทิศ (EFEO) เต็มไปด้วยหนังสือ  4.9 หมื่นเล่ม ล้วนแต่เป็นหนังสือหายาก รวมทั้งวารสารและนิตยสารกว่า 5 หมื่นฉบับ ที่ ดร.หลุยส์ สะสมไว้หลายสิบปี และได้มอบให้เป็นสมบัติจองหอสมุดแห่งนี้ แต่ถึงกระนั้นก็ยังมีหนังสือสะสมไว้ที่บ้านใน จ.เชียงใหม่อีกนับหมื่นเล่ม

ส่วนความเป็นมาของสำนักฝรั่งเศสแห่งปลายบุรพทิศ (EFEO) นั้น ก่อตั้งขึ้นในปี 2443 ณ กรุงฮานอย ส่วนที่เมืองไทยก็มีความสัมพันธ์กันมาตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 5 เมื่อสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ทรงเป็นสมาชิกประสานงานกับ EFEO เป็นเวลานานหลายปีตั้งแต่ปี 2451 ถึงปี 2472 แล้วจึงได้รับการถวายสมาชิกภาพกิตติมศักดิ์ในปี 2473

ก่อนหน้านั้น ในปี 2461 ดร.ยอร์ช เซเดส์(George Coedes) ซึ่งเป็นสมาชิกของ EFEO ได้ถูกขอตัวมาช่วยราชการประเทศสยามในตำแหน่งบรรณารักษ์หอสมุดวชิรญาณหรือหอสมุดแห่งชาติในปัจจุบัน จนกระทั่งถึงปี 2472 จึงกลับไปเป็นผู้อำนวยการใหญ่ที่ฝรั่งเศส

แต่ถึงกระนั้นก็มีนักวิชาการทางโบราณคดี และพุทธศาสนาชาวฝรั่งเศส เข้ามาศึกษาค้นคว้าในประเทศไทย และภูมิภาคเป็นประจำ

EFEO ได้พัฒนาความร่วมมือใหม่ๆ ทางวิชาการ โดยเฉพาะกับประเทศไทย มีการเปิดศูนย์ของ EFEO ที่เชียงใหม่ในปี 2531 และที่กรุงเทพฯ ในปี 2540

ศูนย์ของ EFEO ที่เชียงใหม่ได้รับการวางแนวทางและจัดวางระบบใหม่ให้เป็นเครื่องมือทันสมัยเพื่อช่วยงานค้นคว้าวิจัย โดยเฉพาะอย่างยิ่งการมีห้องสมุดซึ่งเป็นขุมทรัพย์อันทรงคุณค่าและสามารถตอบสนองความต้องการของนักวิจัยท่ามกลางสถาบันอุดมศึกษาในภูมิภาคนี้

ศูนย์จะช่วยดำเนินการพัฒนาความร่วมมือกับมหาวิทยาลัยในประเทศไทย ในฐานะศูนย์กลางระหว่างภูมิภาคสำหรับการจัดการอภิปรายการสัมมนาการเรียนรู้ของนักศึกษาปริญญาเอก และนักวิจัย ศูนย์เชียงใหม่จะมีส่วนร่วมอย่างเต็มที่ในเครือข่ายการแลกเปลี่ยนความรู้ระหว่างสถาบันที่เป็นสมาชิกของสมาพันธ์ยุโรปเพื่อการค้นคว้าวิจัยภาคสนามในเอเชีย หรือ ECAF (European Consortium for AsianFieldStudy)

งานศึกษาของ ดร.ฌาคส์ ไบเดอร์ (Jacques Leider) เกี่ยวกับประวัติศาสตร์พม่าก็อยู่ในกรอบของการค้นคว้าด้านความสัมพันธ์ทางศาสนา และการเมืองระหว่างไทยกับพม่า นอกจากนี้ ศูนย์ของ EFEO ที่เชียงใหม่ยังมีพันธกิจที่จะพัฒนาความร่วมมือในการพิมพ์เผยแพร่หนังสือของ EFEO อีกด้วย

 สนใจติดต่อ สำนักฝรั่งเศสแห่งปลายบุรพทิศ ศูนย์เชียงใหม่ ได้ที่เลขที่ 131 ถนนเจริญประเทศ ต.ช้างคลาน อ.เมือง จ.เชียงใหม่ 50100