ยึดอำนาจจากเขมร

ทฤษฎีของความเป็นมาของชนชาติไทยอีกทฤษฎีหนึ่ง คือเชื่อว่าถิ่นกำเนิดของชนชาติไทยอยู่ทางตอนใต้ของประเทศจีนทางตอนเหนือของแม่น้ำโขง ชาวไต ซึ่งเป็นชนกลุ่มน้อยที่ใหญ่ที่สุดในจีนได้ถอยร่นลงมาทางใต้ เพื่อหนีการรุกรานของกองทัพมองโกเลีย ชาวไต (เงี้ยวหรือไทยใหญ่) ซึ่งมีวัฒนธรรมและขนบธรรมเนียมประเพณีที่ใกล้เคียงกับชาวไทยในปัจจุบันได้ลงมาตั้งถิ่นฐานทางแถบภาคเหนือและได้แตกออกเป็นหลายชนเผ่า ซึ่งมีถิ่นฐานกระจายออกไปตามแนวขอบของอาณาจักรเขมร (ศตวรรษที่ 6-13) และได้สวามิภักดิ์ต่อจักรวรรดิแขมร์ (เขมร) ที่ได้แผ่ขยายอิทธิพลมาสู่ทางตะวันตกของไทยจนถึงพรมแดนเมียนมาและทางตอนใต้ของเพชรบุรี

เหตุการณ์ดังกล่าวได้ทิ้งอิทธิพลทางด้านศาสนาและศิลปะในแบบเขมรผ่านการก่อสร้างโบราณสถานที่มีชื่อเสียงในปัจจุบัน เช่น ปราสาทหินพิมาย ปราสาทหินพนมรุ้ง และเขาพระวิหาร

ตามหลักฐานของศิลปะเขมรยังได้ปรากฏในวัด 3 แห่งที่มีกลิ่นอายของศิลปะเขมร ซึ่งตั้งอยู่ใจกลางสุโขทัย หลังจากนั้นอิทธิพลของอาณาจักรเขมรเริ่มเสื่อมกำลังลงเรื่อยๆ หลังจากปี 1180 ชาวไตได้ควบรวมกันและได้ก่อตั้งอาณาจักรขึ้นมา ซึ่งปกครองโดยกษัตริย์องค์แรกที่มีพระนามว่าพ่อขุนศรีอินทราทิตย์ ซึ่งเป็นผู้ปฏิวัติและยึดอำนาจจากเขมรมาได้สำเร็จในปี 1238

และภายหลังได้สถาปนากรุงสุโขทัยเป็นราชธานีทางตอนเหนือ หลังจากนั้นพ่อขุนรามคำแหง (1279-1298) ซึ่งเป็นพระโอรสของพ่อขุนศรีอินทราทิตย์ได้รวบรวมอาณาจักรไทยให้เป็นปึกแผ่น ต่อมาได้มีการผลิตเครื่องถ้วยชามและเครื่องปั้นดินเผา ที่เรียกว่า “เครื่องสังคโลก” และส่งขายไปยังต่างประเทศผ่านเรือสำเภาจีน