หยุด! ปัญหาเรื้อรังค้าตัวนิ่มข้ามชาติ

โดย พริบพันดาว

ทุกปีจะมีข่าวการจับกุมการค้าสัตว์ป่า โดยเฉพาะตัวนิ่มออกมาเป็นระยะๆ ห่างบ้างถี่บ้าง แต่ไม่เคยขาดหายไป

ล่าสุด เมื่อปลายเดือน ก.พ. 2561 ที่ผ่านมา เจ้าหน้าที่ฝ่ายปราบปรามศุลกากรหนองคาย จู่โจมจับกุมขบวนการค้าสัตว์ป่าข้ามชาติ ตรวจสอบพบลังพลาสติกใส่ตัวนิ่ม 8 ลังรวม 85 ตัว เบื้องต้นได้ส่งมอบตัวนิ่มทั้งหมดให้ด่านสัตว์ป่าหนองคาย นำไปอนุบาลและรักษาพันธุ์ที่ อ.ภูเขียวจ.ชัยภูมิ

หรือเมื่อกลางปีที่แล้ว ศุลกากรแถลงข่าวตรวจยึดตัวนิ่มหรือลิ่นมีชีวิต 136 ตัว และเกล็ด 450 กิโลกรัม มูลค่ากว่า 2.5 ล้านบาท ณ กรมศุลกากร คลองเตย โดยยึดได้ในเขตพื้นที่ศูนย์ป้องกันและปราบปรามศุลกากรปราณบุรี ระหว่างกำลังขนย้าย

นิ่มหรือลิ่น มีทั้งหมด 8 ชนิด โดยในเอเชียมี 4 ชนิดและในแอฟริกามี 4 ชนิด ทั้งหมดนี้ไม่สามารถทำการค้าได้และถูกบรรจุไว้ในภาคผนวกที่ 1 ของอนุสัญญาไซเตสซึ่งเป็นการปกป้องชนิดพันธุ์อย่างสูงสุด

ทั้งนี้ ประเทศไทยเป็นถิ่นที่อยู่ของลิ่น 2 สายพันธุ์ คือ ลิ่นซุนด้า (Manis javanica) และลิ่นจีน (Manis pentadactyla) โดยจุดหมายปลายทางหลักของการค้าเกล็ดลิ่นอยู่ที่ประเทศจีน และรองลงมาคือเวียดนาม อาชญากรมักใช้ประเทศไทยเป็นประเทศทางผ่านในการค้านิ่มหรือลิ่นที่ผิดกฎหมาย

ตั้งแต่ในปี 2554 นิ่มนี้ถูกประกาศให้เป็นสัตว์ป่าคุ้มครอง ใครค้าขายหรือส่งออกไปจำหน่าย ระวางโทษปรับไม่เกิน 4 หมื่นบาท จำคุกไม่เกิน 4 ปี หรือทั้งจำทั้งปรับ

ตลอดทั้งปี 2560 ที่ผ่านมา ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้และจีน มีการจับยึดเกล็ดนิ่มจำนวน 32 ตัน และนิ่มที่มีชีวิตอีกจำนวน 563 ตัว งานวิจัยล่าสุดที่ตีพิมพ์ในวารสารคอนเซอร์เวชั่น เลตเตอร์ (Conservation Letters) พบว่า ในป่าแอฟริกากลางเพียงแห่งเดียว ทุกปีมีลิ่นถูกฆ่ามากถึง 2.7 ล้านตัว ในหลายกรณี การจับยึดลิ่นไม่มีการจำแนกชนิดอย่างถูกต้อง ทำให้ยากที่จะทราบแหล่งที่มาของลิ่นชนิดนั้นๆ ได้

ตัวนิ่มหรือลิ่น เป็นสัตว์ป่าคุ้มครอง จำพวกเลี้ยงลูกด้วยนม ตามพระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า พ.ศ. 2535 ชื่อไทยเรียกว่า ลิ่น นิ่ม ลิ่นพันธุ์มลายูลิ่นชวา ชื่อวิทยาศาสตร์ Manis javanic อยู่ในวงศ์ Manidae ส่วนชื่ออังกฤษ Pangolin เพี้ยนมาจากคำภาษามาเลย์ peng-goling ที่แปลว่า “ไอ้ตัวขด”

ถิ่นกำเนิดอยู่ในประเทศมาเลเซีย อินโดนีเซีย กัมพูชา และประเทศไทย ชาวจีนและเกาหลีมีความเชื่อกันว่าถ้าได้เลือดสดๆ หรือเนื้อแดงๆ ของนิ่ม เมื่อนำมาปรุงอาหารรับประทานเข้าไปแล้วมีสรรพคุณทางอายุวัฒนะ รวมทั้งมีประสิทธิภาพเพิ่มพลังทางเพศ

เมื่อวันที่ 17 ก.พ. เป็นวันนิ่มโลก หรือวันลิ่นโลก(World Pangolin Day) องค์กรเพื่อการพัฒนาระหว่างประเทศของสหรัฐ หรือยูเซด (U.S. Agency for International Development) ได้เปิดตัวคู่มือใหม่เพื่อช่วยเจ้าหน้าที่บังคับใช้กฎหมายสามารถจำแนกชนิดและที่มาของนิ่มหรือลิ่น ซึ่งเป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมที่ถูกลักลอบค้ามากที่สุดในโลก เพื่อลดการค้าสัตว์ป่าที่ผิดกฎหมาย

คู่มือการจำแนกชนิดนิ่มหรือลิ่น เครื่องมือประเมินอย่างเร็วสำหรับงานภาคสนามและภาคทฤษฎีนี้จัดทำขึ้นโดยโครงการ USAID Wildlife Asia เพื่อช่วยให้เจ้าหน้าที่ผู้บังคับใช้กฎหมายสามารถจำแนกชิ้นส่วน อาทิ เกล็ดและผิวหนัง ของลิ่นที่พบระหว่างการปฏิบัติหน้าที่ คู่มือนี้จะให้ข้อมูลเกี่ยวกับลักษณะตัวนิ่มหรือลิ่นที่มาและแผนที่การกระจายพันธุ์ เพื่อช่วยให้เจ้าหน้าที่สามารถจำแนกชนิดลิ่นและประเทศที่อาจจะเป็นประเทศต้นทาง

สำหรับคู่มือเล่มนี้ จะเป็นประโยชน์อย่างมากสำหรับเจ้าหน้าที่ที่บังคับใช้กฎหมายในแนวหน้า ซึ่งทำงานในจุดผ่านต่างๆ อาทิ  สนามบินระหว่างประเทศ ท่าเทียบเรือและด่านบริเวณชายแดน เพื่อบังคับใช้กฎหมายที่เกี่ยวข้องกับการค้านิ่มหรือลิ่นอย่างมีประสิทธิภาพ

ที่จริงแล้ว คู่มือการจำแนกชนิดนิ่มหรือลิ่น เล่มนี้ครั้งแรกในเดือน พ.ย. 2560 ณ กรุงเจนีวา ในการประชุมคณะกรรมการของอนุสัญญาการค้าระหว่างประเทศ ซึ่งชนิดสัตว์ป่าและพืชป่าที่ใกล้สูญพันธุ์ (ไซเตส) โดยสำนักเลขาธิการไซเตสได้บรรจุคู่มือนี้ไว้ใน CITES Virtual College และ Environet ซึ่งดำเนินการโดยองค์การศุลกากรโลก

ทั้งยังจัดให้มีการเผยแพร่อย่างกว้างขวางไปยังองค์กรพันธมิตรของ International Consortium onCombating Wildlife Crime เพื่อให้คู่มือฉบับนี้ถูกแจกจ่ายไปถึงเจ้าหน้าที่ผู้บังคับใช้กฎหมายที่อยู่ในแนวหน้าให้มากที่สุดเท่าที่จะเป็นไปได้

โครงการ USAID Wildlife Asia ดำเนินการเพื่อแก้ไขปัญหาการค้าสัตว์ป่า ซึ่งจัดเป็นปัญหาอาชญากรรมข้ามชาติ ร่วมกับทางกรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืชของไทย ใช้คู่มือฉบับใหม่นี้ในการประชุมเชิงปฏิบัติการดูแลลิ่นครั้งแรกในประเทศไทย เพื่อฝึกเจ้าหน้าที่ศุลกากรและหน่วยงานบังคับใช้กฎหมายที่เกี่ยวข้อง เพื่อเพิ่มอัตราการรอดชีวิตของลิ่นที่ถูกยึดจากการค้าสัตว์ป่าที่ผิดกฎหมาย

สำหรับผู้ที่สนใจคู่มือการจำแนกชนิดพันธุ์ลิ่น ทั้งภาษาอังกฤษและภาษาไทย สามารถดาวน์โหลดได้จาก www.usaidwildlifeasia.org นอกจากนี้ ยังจะมีการแปลเป็นภาษาอินโดนีเซีย มาเลเซีย จีน และเวียดนามด้วย

หากต้องการดาวน์โหลดแอพพลิเคชั่นบนโทรศัพท์มือถือ สามารถดูได้ที่ Play Store  (https://goo.gl/NGpkzJ)

และ App Store (https://goo.gl/T9UVMQ)