ลดผูกขาดดิวตี้ฟรี

การผูกขาดทุกประเภทที่ยาวนานมากเกินไป ย่อมบิดเบือนให้ไม่เกิดประสิทธิภาพไปกับภาคส่วนต่างๆ ที่เกี่ยวข้องทุกกลุ่ม รวมทั้งธุรกิจร้านค้าปลอดภาษีอากร หรือดิวตี้ฟรี ซึ่งสัมปทานบริหารพื้นที่เชิงพาณิชย์ ในสนามบินสุวรรณภูมิ กับบริษัท คิง เพาเวอร์ ที่กำลังจะหมดในปี 2563 โดยรัฐเตรียมจะเปิดประมูลในปีนี้ จึงมีการออกมาเสนอให้ลดการผูกขาดในรูปแบบต่างๆ เพื่อให้ผลประโยชน์จากกิจการนี้เกิดกับส่วนรวมมากที่สุด

ตามที่บริษัท ท่าอากาศยานไทย หรือ ทอท. ผู้บริหารสนามบินสุวรรณภูมิ เตรียมจะสรุปเงื่อนไขการประมูลสัมปทานพื้นที่เชิงพาณิชย์ของสนามบินสุวรรณภูมิภายใน 2-3 เดือนนี้ เพื่อเสนอให้กับกับคณะกรรมการ ทอท.อนุมัติ พร้อมเปิดรับฟังความคิดเห็นผู้เกี่ยวข้องต่อไป

เรื่องดังกล่าวจึงมีการเสนอแนวทางที่จะทำให้เกิดประโยชน์กับส่วนรวมมากที่สุด ทั้งในรูปแบบของรายได้เข้าประเทศ ใช้เป็นสิ่งช่วยเพิ่มความสามารถในการแข่งขันของอุตสาหกรรมท่องเที่ยวไทยกับภูมิภาคนี้ สร้างเงื่อนไขให้เกิดการแข่งขันธุรกิจร้านดิวตี้ฟรีเพื่อไปแข่งกับประเทศอื่น ที่สำคัญให้เกิดประโยชน์กับผู้ใช้บริการคนไทยและนักท่องเที่ยวต่างประเทศได้สินค้าคุณภาพดีในราคาปลอดภาษีที่คุ้มค่า

ด้วยผลประโยชน์ครั้งนี้ที่ใหญ่ ขนาดพื้นที่เชิงพาณิชย์ในสนามบินสุวรรณภูมิถือว่ามากที่สุดในสนามบินของประเทศไทย ซึ่งมีผู้ใช้บริการมากถึงปีละเกือบ 60 ล้านคน จึงทำให้การเปิดประมูลครั้งนี้ควรให้สัมปทานที่ออกมาไม่ควรผูกขาดเพียงรายเดียว และระยะเวลาสัมปทานไม่ควรนานกว่า 10 ปีเหมือนที่ผ่านมา เพราะเห็นแล้วว่ารูปแบบสัมปทานดังกล่าวมีประสิทธิภาพเกิดขึ้นน้อยกว่าในต่างประเทศที่มีการให้สัมปทานดิวตี้ฟรีแบบไม่ผูกขาด

ดังนั้น การกำหนดเงื่อนไขของ ทอท.ครั้งนี้ จึงมีการเสนอการให้สัมปทานไปทางลดการผูกขาด เช่น สถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย (ทีดีอาร์ไอ) ที่เปิดผลวิจัยว่าสนามบินทั่วโลกที่มีการให้บริการดิวตี้ฟรี 80-90% ใช้การประมูลแบบหลายสัญญาและหลายรูปแบบ เพื่อให้มีการแข่งขันและให้สนามบินมีรายได้สูงขึ้น โดยมีการแบ่งเป็น 2 รูปแบบ คือ 1.แบ่งประมูลตามพื้นที่สนามบิน และ 2.แบ่งประมูลตามหมวดสินค้า เช่น อาหาร ยาสูบ แฟชั่น

นอกจากนี้ ผลวิจัยยังเสนอว่า ควรให้มีธุรกิจดิวตี้ฟรีในเมือง ควรเปิดพื้นที่ให้บริการส่งมอบสินค้าปลอดอากร หรือพิกอัพ เคาน์เตอร์ ที่สนามบิน โดยให้ผู้ประกอบการทุกรายใช้งานได้ หรือ ทอท.อาจเป็นผู้ให้บริการจุดส่งมอบสินค้าเอง

ขณะที่สมาคมผู้ค้าปลีกไทยเสนอ 4 ประเด็น 1.เปลี่ยนรูปแบบสัมปทานดิวตี้ฟรีจากรายเดียวเป็นสัมปทานตามหมวดหมู่สินค้า เช่น เครื่องสำอาง สินค้าแฟชั่น 2.ลดอายุสัมปทานลงเหมือนต่างประเทศอายุสัมปทาน5-7 ปี แต่ไทยเริ่มต้นที่ 10 ปี และต่อสัมปทานได้ถึง 14 ปี 3.เพิ่มผลตอบแทนสัมปทานให้กับรัฐ เพราะผลตอบแทนของไทย 15-19% ต่ำกว่าต่างประเทศจ่ายรัฐอยู่ที่ 25-47% และ 4.ปรับขั้นตอนการประเมินผลผู้ชนะการประมูล

ภาพรวมทั้งหมดจึงเห็นได้ว่า จากผลการวิจัยและการศึกษาดังกล่าว การกำหนดเงื่อนไขให้สัมปทานที่มีผู้ประกอบการหลายรายมากขึ้น ไม่ว่าจะแบ่งตามพื้นที่หรือกลุ่มสินค้า การสนับสนุนให้มีร้านดิวตี้ฟรีในเมืองซึ่งทำให้เกิดการแข่งขันมากขึ้น แนวทางดังกล่าวนับว่าทำให้เกิดผลประโยชน์กับภาพรวม และเพิ่มความสามารถแข่งขันให้กับประเทศได้มากกว่า ดังนั้นในการเลือกแนวทางในการเปิดประมูลสัมปทานบริหารพื้นที่เชิงพาณิชย์สนามบินสุวรรณภูมิครั้งนี้ จึงอยากจะให้ลดการผูกขาดจากที่ผ่านมาให้มากที่สุด ไม่ว่าจะในแง่พื้นที่ กลุ่มสินค้า ระยะเวลา หรือจำนวนผู้ได้รับสัมปทาน