มะม่วงจังหวัดไพลิน

รศ.ดร.อัทธ์ พิศาลวานิชศูนย์ศึกษาการค้าระหว่างประเทศ ม.หอการค้าไทย

วันที่ 5-9 มี.ค. 2561 สำนักงานนโยบายและยุทธศาสตร์การค้า (สนค.) กระทรวงพาณิชย์ได้จัดประชุมที่ จ.จันทบุรี เรื่อง "การเชื่อมโยงห่วงโซ่การผลิตมะม่วงไทยกับกัมพูชา" ภายใต้โครงการหุ้นส่วนยุทธศาสตร์กลุ่มจังหวัดไทยกับเพื่อนบ้าน โดยมี Prof. Zhou Shudong จากมหาวิทยาลัยเกษตรกรรมหนานจิง (Nanjing Agricultural University) มณฑลเจียงซู (Jiangsu) มาบรรยายเรื่อง "Agriculture Products online in China"

นอกจากนั้นมีบริษัทนำเข้าอาหารจากประเทศนอก CLMV คือประเทศสิงคโปร์ (Mr.Peter Seah เจ้าของบริษัท JSN Import Export) อินเดีย (Mr.Amit Sachdeva นำเข้าข้าว ผลไม้ และเสื้อผ้า) และเซเนกัล (Mr.Ibrahima ส่งออกข้าว ผลไม้แปรรูป และรองเท้า) มาเข้าร่วมกับล้งมะม่วงแก้วขมิ้นของไทย รวมทั้งเกษตรกรชาวสวนมะม่วงแก้วขมิ้นจังหวัดไพลิน ประเทศกัมพูชา และที่สำคัญมีฝ่ายวิชาการจากมหาวิทยาลัยบูรพา วิทยาเขตจันทบุรี คือ ดร.วศิน ยุวนะเตมีย์ คณบดีคณะวิทยาศาสตร์และศิลปศาสตร์ และ ดร.อารยา สุนทรวิภาต ประธานสาขาวิชาการจัดการโลจิสติกส์และการค้าชายแดน

หลังจากนั้นที่ผู้เข้าร่วมประชุมได้เดินทางไปลงพื้นที่เก็บข้อมูลมะม่วงแก้วขมิ้นที่จังหวัดไพลิน (Pailin) ซึ่งติดกับ จ.จันทบุรี จังหวัดไพลินติดกับจังหวัดพระตะบอง (Batdambang) คาดว่าปี 2018 มีประชากร 1.2 แสนคน จากจำนวนประชากรทั้งประเทศ 16 ล้านคน จังหวัดไพลินห่างจากพนมเปญ 371 กม. ตัวเมืองห่างจากชายแดนไทย 25 กม. มะม่วงที่ปลูกมากที่สุดของกัมพูชาคือ "มะม่วงแก้วขมิ้น" หรือ "Keo Lamiet" ซึ่งรัฐบาลผลักดันให้เป็นสินค้าเกษตรหลักของประเทศ โดยส่งเสริมให้มีการปลูกในทุกจังหวัด ปี 2016 กัมพูชาผลิตมะม่วงแก้วขมิ้นทั้งหมด 1.3 ล้านตัน จังหวัดกัมพงสปรือผลิต 8 แสนตัน นอกนั้นก็เป็นจังหวัดที่ผลิตระดับหมื่นตัน เดิมจังหวัดไพลินผลิตอยู่ที่ 6,000 ตัน แต่ปัจจุบันผลผลิตเพิ่มขึ้นเป็น 1 หมื่นตัน จังหวัดที่ผลิตได้น้อยคือกรุงพนมเปญ เพียง 1,500 ตัน

ไพลินมีศักยภาพด้านการเกษตรกรรมและท่องเที่ยว โดยพื้นที่ครึ่งหนึ่งของไพลินเป็นพื้นที่ทางการเกษตรที่ปลูกข้าว ยางพารา ฝ้าย กาแฟ ข้าวโพด ถั่ว งา ทุเรียน เงาะ มังคุด ลำไย และมะม่วง โดยผลผลิตหลักเป็นข้าว ข้าวโพด และมันสำปะหลัง การผลิตมะม่วงแก้วขมิ้นถือว่าเป็นผลไม้หลักเพราะมีการปลูกมากที่สุดของจังหวัด (187,000 ไร่) ส่วนผลไม้อื่นๆ มีพื้นที่ปลูกไม่เกิน 2.5 หมื่นไร่

นอกจากนั้น จังหวัดไพลินมีศักยภาพด้านปศุสัตว์และตั้งเป็นโรงงานแปรรูปผลไม้ ผมได้เดินทางไปเก็บข้อมูลมะม่วงแก้วขมิ้นที่ตำบลพนมโกย อ.ศาลากราว จังหวัดไพลิน โดยเจ้าของสวนเป็นคนฝรั่งเศส ให้ผู้ดูแลสวนคือ บุญ ฮง ระยะทางจากตัวเมืองจันทบุรีเพื่อไปด่านถาวรบ้านผักกาด อ.โป่งน้ำร้อน 70 กม. (กัมพูชามีชายแดนติดกับจังหวัดของไทย 5 จังหวัด คือ ตราด จันทบุรี สระแก้ว สุรินทร์ และศรีสะเกษ) ตรงด่านถาวรบ้านผักกาดติดกับด่านถาวรปรม (Prum) ที่มีโรงแรมและกาสิโน 7 แห่ง เงินสะพัดวันละ 5,000 ล้านบาท สองข้างทางเพื่อไปสวนมะม่วงแก้วขมิ้นสังเกตเห็นว่าดินมีความอุดมสมบูรณ์ มีการปลูกมันสำปะหลัง ลำไย และมะม่วง ระยะทางจากด่านปรมไปยังสวนมะม่วง 35 กม. สวนมะม่วงดังกล่าวมีเนื้อที่ทั้งหมด 1,200 ไร่ มะม่วงอายุ 3 ปี จำนวน 2 หมื่นต้น ให้ผลผลิตปีละ 1,000 ตัน โดยร้อยละ 80 เป็นมะม่วงเกณฑ์เอที่มีการห่อใส่ถุงเอาไว้เพื่อป้องกันแมลงและฝน ขายกิโลกรัม 23 บาท จากสวน มะม่วงที่ถูกจัดการแบบนี้ถือได้ว่า "แก้วขมิ้นพรีเมียม" (ราคาที่เข้ามาที่ประเทศไทยมี 3 ราคา คือ 12 บาท ที่ขายให้ผู้บริโภค ราคา 5 บาทเพื่อโรงงานแปรรูป และราคา 2 บาท เพื่อทำเป็นมะม่วงกวน) โดยมีล้งชาวเวียดนามเข้ามาเหมาสวน เพื่อขายให้กับพ่อค้าคนจีนต่อไป ถุงที่คลุมมะม่วงเอาไว้นั้น เป็นถุงที่ผลิตโดยบริษัทของคนจีน ส่วนมะม่วงที่ไม่คลุมที่เหลือขายนั้นขายไปยังประเทศไทย

สิ่งที่สวนแห่งนี้พึ่งพิงจากเวียดนามนอกจากจะเป็นตลาดให้แล้ว ยังซื้อสารเร่งออกนอกฤดู หรือที่เรียกว่า "การราดสาร" เพื่อทำให้ผลผลิตออกทั้งปี คาดว่าอีก 3 ปีข้างหน้าผลผลิตมะม่วงแก้วขมิ้นของกัมพูชาจะไปอยู่ที่ 2 ล้านตัน เหตุผลที่ทำให้มีการขยายมากเพราะมีตลาดใหญ่รองรับคือประเทศไทยและเวียดนาม นอกจากนี้รัฐบาลเร่งทำมาตรฐานให้ขายประเทศญี่ปุ่น เกาหลี และยุโรปอีกด้วย ส่วนปุ๋ยเคมีและยาฆ่าแมลงนั้นซื้อจากประเทศไทย

สิ่งที่ผมสังเกตเห็นคือการจัดการสวนทั้งเรื่องน้ำ การจัดการหน้าดินและทรงของต้นมะม่วงมีความแตกต่างจากสวนมะม่วงแก้วขมิ้นที่ อ.ปากช่อง ของไทย คือสวนไทยจะมีการจัดการสวนได้ดีกว่าเป็นระเบียบเรียบร้อย หลังจากเก็บเกี่ยวผลผลิตแล้ว มะม่วงเหล่านี้ก็เข้าสู่ประเทศไทยตรงด่านถาวรบ้านผักกาด ร้อยละ 95