เลือกตั้งอิตาลี

อรุณ จิรชวาลาคอลัมน์ เงิน เงิน เงินโพสต์ทูเดย์ ฉบับวันที่ 8 มีนาคม 2561

อิตาลีเพิ่งมีการเลือกตั้งทั่วไปเมื่อวันอาทิตย์ที่ผ่านมา เป็นการต่อสู้ระหว่าง 3 กลุ่มการเมืองใหญ่ คือกลุ่มกลางขวา กลางซ้าย กับกลุ่ม 5 ดาว ผลที่ออกมาคือ ไม่มีกลุ่มใดได้เสียงข้างมาก กลุ่มกลางขวาได้มากที่สุด คือ 37% กลุ่ม 5 ดาวได้ 32% และกลุ่มกลางซ้ายได้ 19% ทำให้จะต้องมีการจัดตั้งรัฐบาลผสม โดยประธานาธิบดีจะเป็นคนกลางในการเจรจา และจะเป็นผู้ตัดสินใจ

การที่เสียงแตกจนไม่สามารถจัดตั้งรัฐบาลเสียงข้างมาก เป็นเรื่องปกติของการเมืองอิตาลี เพราะการเมืองประกอบด้วยพรรคเล็กพรรคน้อยเป็นจำนวนมาก ผู้มีสิทธิออกเสียงเลือกตั้งเองก็ไม่ปักใจกับฝ่ายใดฝ่ายหนึ่ง แต่มักจะโอนอ่อนตามกระแสในแต่ละขณะ

กลุ่มการเมืองอาจเกิดจากหลายพรรคร่วมมือกัน เช่นกลุ่มกลางขวาประกอบด้วย 4 พรรค โดยแต่ละพรรคภายในกลุ่มก็ไม่ได้มีความเป็นเอกภาพ นโยบายสำคัญอาจแตกต่างกันมาก ถึงกับเป็นศัตรูกันเองก็มี เพียงแต่อาจมีฐานที่มั่นอยู่คนละส่วนของประเทศ และมีคนกลางช่วยประสานให้ เช่น กลุ่มกลางขวามี ซิลวิโอ แบร์ลุสโคนีเป็นแกนนำและเป็นผู้ประสานงาน เขาเล่นบทนี้มากว่า 20 ปีแล้ว อาศัยฐานะส่วนตัวที่ร่ำรวย เป็นเจ้าของกิจการจำนวนมาก รวมทั้งสื่อทีวีด้วย ทำให้เขาสามารถสะสมบารมีทางการเมืองไว้มาก

ในครั้งนี้ แบร์ลุสโคนีถูกจำกัดสิทธิเป็นนายกรัฐมนตรีเองไม่ได้ เพราะต้องคำพิพากษาเรื่องโกงภาษี และพรรคการเมืองของเขาเองก็ได้คะแนนเสียงเป็นเพียงที่ 2 ภายในกลุ่ม แต่เขาก็ยังพยายามทำตัวโดดเด่นเหนือผู้อื่น มาถึงที่แถลงข่าวเป็นคนสุดท้ายได้ที่นั่งตรงกลาง และให้ข่าวไว้ล่วงหน้าว่าเขาจะเลือกคนนอกซึ่งเป็นเพื่อนสนิทมาเป็นนายกรัฐมนตรี ยังความไม่พอใจให้กับหัวหน้าพรรคที่ได้คะแนนเสียงมากกว่า แต่ในที่สุดหลังจากมีการปิดประตูเจรจากันพักใหญ่เพื่อไม่ให้กลุ่มแตก ก็ตกลงกันจะเสนอชื่อมัตเตโอ ซิลวินี หัวหน้าพรรคลีกเหนือ ที่ได้คะแนนเสียงมากที่สุดในกลุ่ม คือ 18% ให้เป็นนายกรัฐมนตรี

มีอีกหลายประเด็นที่น่าสนใจเกี่ยวกับการเมืองอิตาลี ซึ่งบางส่วนก็คล้ายการเมืองไทยอย่างเหลือเชื่อ ดังนี้

หนึ่ง การที่แบร์ลุสโคนีถูกตัดสิทธิทางการเมืองแต่ยังมีบทบาทสูง ไม่ต่างจากกรณีของเรามากนัก ขอเพียงให้มีเงินเป็นจำนวนมากไม่ว่าเงินนั้นจะได้มาด้วยวิธีใด ก็สามารถทำให้ประชาชนจำนวนหนึ่งนิยมชมชอบ และคงบารมีทางการเมืองเอาไว้ได้นาน การจะบั่นทอนบทบาทในทางอ้อมนี้ให้ได้ผล อย่างเป็นรูปธรรมเป็นเรื่องยาก

อิตาลีเป็นประเทศที่มีระดับการพัฒนาและระดับการศึกษาสูงกว่าเรามาก แต่การเมืองก็ยังเป็นเช่นนี้ ด้วยเหตุนี้ การที่เราจะคาดหวังจากการรัฐประหาร และจากการปฏิรูป ว่าจะทำให้การเมืองดีขึ้นมากจึงเป็นไปได้ยาก นี่เป็นประเด็นหนึ่งที่ผมอยากให้เราคนไทย รวมทั้ง คสช.เอง ทำใจยอมรับ จะได้ไม่รู้สึกผิดหวังมากนัก และกล่าวโทษซึ่งกันและกันน้อยลง

สอง พรรคการเมืองที่จะใหญ่ที่สุดในอิตาลีหลังการเลือกตั้งครั้งนี้คือพรรค 5 ดาว แต่ถึงกระนั้น พรรคใหญ่ที่สุดก็น่าจะเป็นได้เพียงพรรคฝ่ายค้าน เพราะรวมกลุ่มได้น้อยกว่ากลุ่มกลางขวา

พรรค 5 ดาวเป็นพรรคเกิดใหม่ ก่อตั้งเมื่อปี 2009 หัวหน้าพรรค คนปัจจุบันเป็นหนุ่มวัย 31 ปีเท่านั้น จุดยืนสำคัญของพรรคคือ ต่อต้านระบบการเมืองแบบเก่า ซึ่งแปดเปื้อนคอร์รัปชั่น ต่อต้านสหภาพยุโรป และต่อต้านผู้อพยพ

ในการต่อต้านการเมืองรูปแบบเดิมทำให้พรรคนี้ถูกโจมตีว่ามีนโยบายที่ไม่ชัดเจน ไม่แน่ใจว่าจะปฏิบัติได้หรือไม่ ประสบการณ์จริงในการบริหารระดับเมืองใหญ่ก็ส่อว่าจะเป็นเช่นนั้น กล่าวคือ มีปัญหาในการบริหารทั้งกรุงโรมและตูริน ซึ่งชนะเลือกตั้งมาในปี 2016 แต่ถึงกระนั้นก็ยังได้คะแนนนิยมจากคนหนุ่มสาวจำนวนมาก

บทเรียนที่การเมืองไทยน่าจะได้รับ คือการรวมกลุ่ม และส่งผู้สมัครรายเดียวที่มีโอกาสชนะมากที่สุด และหลังเลือกตั้งกลุ่มที่ได้ที่นั่งในสภามากที่สุดมีความชอบธรรมในการจัดตั้งรัฐบาล

วิธีนี้น่าจะเหมาะกับการเลือกตั้งแบบไทยซึ่งมีเพียงรอบเดียว ผู้ได้คะแนนสูงสุดเป็นผู้ชนะแม้จะได้ไม่ถึงครึ่ง ต่างจากในอีกหลายประเทศ ซึ่งกรณีเช่นนี้จะมีการเลือกตั้งรอบที่ 2 ระหว่างคนที่ได้คะแนนนำ 2 คนแรก

สาม กลุ่มกลางซ้าย ซึ่งในช่วง 5 ปีที่ผ่านมา ได้เป็นผู้จัดตั้งรัฐบาล 3 ครั้งติดต่อกัน ในครั้งนี้แต่เดิมได้รับการคาดหมายว่าจะได้รับความนิยมสูงกว่านี้มาก เพราะนอกจากจะได้ชื่อว่าบริหารเศรษฐกิจได้ค่อนข้างดี นำพาประเทศชาติให้รอดพ้นวิกฤตทางการเงินแล้ว คู่ต่อสู้ทั้งสองกลุ่มยังมีปัญหา คือกลุ่มกลางขวามีแบร์ลุสโคนีเป็นแกนนำ ซึ่งมีปัญหาทำผิดกฎหมาย ส่วนกลุ่ม 5 ดาวก็มีปัญหาด้านประสบการณ์ แต่ผลจริงกลับปรากฏว่า กลุ่มกลางซ้ายตกต่ำลงมาก เป็นการเกิดแล้วดับที่รวดเร็วที่สุดในประวัติศาสตร์การเมืองของอิตาลี

ชื่อภาษาอังกฤษของกลุ่มนี้คล้ายกับชื่อของพรรคฝ่ายค้านตลอดกาลของไทย เหตุการณ์ที่เกิดขึ้นก็คล้ายกับการเลือกตั้งทั่วไปของไทยในปี 2554 ครั้งนั้นก่อนยุบสภา พรรคประชาธิปัตย์เป็นต่อพรรคเพื่อไทยอยู่เล็กน้อย แต่หลังจากผ่านฤดูหาเสียงไม่ถึง 60 วัน พรรคประชาธิปัตย์ก็แพ้พรรคเพื่อไทยแบบหมดรูปในสนามเลือกตั้ง

ผมอยากให้ทุกฝ่ายศึกษาบทเรียนจากครั้งนั้นให้ดี ก่อนที่เราจะมีการเลือกตั้งทั่วไปครั้งต่อไปในต้นปีหน้า

สี่ ผลการเลือกตั้งในอิตาลีครั้งนี้สั่นสะเทือนไปทั่วยุโรป เพราะทั้งพรรค 5 ดาวกับพรรคลีกเหนือ ซึ่งได้คะแนนเสียงเพิ่มขึ้นมากต่างมีนโยบายต่อต้านยุโรป รวมทั้งหัวหน้าพรรคลีกเหนือมีแนวโน้มจะได้เป็นนายกรัฐมนตรี

แต่เดิมชาวอิตาเลียนส่วนใหญ่สนับสนุนยุโรป แต่หลังจากเกิดวิกฤตในกรีซ ช่องว่างระหว่างดอกเบี้ยในอิตาลีกับเยอรมนีถ่างออกมาก ทำให้เกิดกระแสต่อต้านยุโรปและยูโรโซนในอิตาลี นักการเมืองบางคนถึงกับประกาศว่า เงินยูโรเป็นสกุลเงินของเยอรมนีไม่ใช่ของอิตาลี

การลงประชามติในอังกฤษเมื่อเกือบ 2 ปีก่อน ให้ถอนตัวจากยุโรป หรือเบร็กซิต ทำให้กระแสต่อต้านยุโรปในอิตาลีแรงขึ้นด้วย

ห้า เกิดกระแสต่อต้านกลุ่ม ผู้อพยพ ซึ่งปัจจุบันมีอยู่ในอิตาลีประมาณ 6 แสนคน ในขณะที่เยอรมนีกับอีกบางประเทศยังอ้าแขนรับ

อิตาลีตกอยู่ในภาวะจำยอมมากกว่าประเทศอื่น กล่าวคือผู้อพยพส่วนใหญ่มาทางเรือจากแอฟริกาเหนือ ซึ่งจะมีข่าวเรืออับปางและเกิดการจมน้ำตายแต่ละปีเป็นจำนวนมาก ประเทศที่อยู่ไกลออกไปสงสาร แต่ประเทศที่ต้องแบกภาระคืออิตาลี เพราะเมื่อมีการช่วยเหลือในทะเล ก็จะมาขึ้นฝั่งที่อิตาลี

นโยบายของพรรคขวาจัดบางพรรค ไม่เพียงแต่จะปิดกั้นน่านน้ำเท่านั้น แต่จะขับไล่ผู้อพยพที่อยู่บนบกอยู่แล้วให้เดินทางออกนอกประเทศด้วย

ประเทศไทยก็มีปัญหาผู้อพยพชาวโรฮีนจา โชคดีที่กระแสกดดันในขณะนี้ไปตกอยู่ที่รัฐบาลของอองซานซูจี ในเมียนมา ไม่ได้อยู่ที่ประเทศเรา n