ผู้นำตลอดกาล

โดย อรุณ จิรชวาลา

มีสัญญาณมาตั้งแต่ปลายปีที่แล้ว ว่าสีจิ้นผิงของจีนอาจจะพยายามอยู่ในอำนาจต่อไป หลังจากสิ้นสุดวาระที่ 2 หรืออยู่ครบ 10 ปี ในตำแหน่งผู้นำประเทศ โดยในที่ประชุมสมัชชาใหญ่ของพรรคคอมมิวนิสต์จีนในเดือน ต.ค. 2560 ได้มีมติให้จารึกชื่อของสีจิ้นผิงไว้ในรัฐธรรมนูญ ซึ่งเป็นการยกฐานะของเขาให้ขึ้นไปอยู่ในระดับเดียวกับเหมาเจ๋อตุงกับเติ้งเสี่ยวผิง นอกจากนี้ในที่ประชุมเดียวกัน ยังไม่มีการแต่งตั้งทายาททางการเมือง หรือคนที่จะขึ้นมาเป็นผู้นำคนต่อไป

ในครั้งนั้นเป็นที่คาดหมายกันว่า เมื่อถึงเวลาสีจิ้นผิงจะคงตำแหน่งเลขาธิการพรรคคอมมิวนิสต์จีนเอาไว้ เพราะนอกจากจะไม่มีข้อกฎหมายห้ามแล้ว ยังเป็นตำแหน่งที่มีอำนาจและบารมีสูง ในขณะเดียวกันก็ปล่อยให้คนที่ยอมเป็นหุ่นเชิดของเขาขึ้นมาเป็นประธานาธิบดีแทน

แต่ดูเหมือนที่สีจิ้นผิงวางแผนไว้จะไปไกลกว่านั้น โดยคณะกรรมการกลางของพรรคเพิ่งลงมติเมื่อต้นสัปดาห์ที่ผ่านมานี้เอง ให้ตัดข้อความในรัฐธรรมนูญที่จำกัดการดำรงตำแหน่งประธานาธิบดีไว้เพียง 2 สมัย และจะมีการนำมตินี้เสนอต่อที่ประชุมสภาประชาชนในสัปดาห์หน้า คือในวันที่ 5 มี.ค. ซึ่งแน่นอนว่าคงจะผ่านฉลุย เปิดทางให้สีจิ้นผิงเป็นประธานาธิบดีต่อไปได้ไม่มีที่สิ้นสุด หรือเป็นผู้นำตลอดกาลนั่นเอง ตราบใดที่ยังได้นับความไว้วางใจจากสภาประชาชน ซึ่งไม่น่าจะเป็นปัญหา เพราะสมาชิกส่วนใหญ่มาจากการคัดเลือกของฝ่ายของสีจิ้นผิง

เหตุผลที่ฝ่ายสนับสนุนให้สีจิ้นผิงเป็นผู้นำตลอดกาลยกขึ้นมาเป็นข้ออ้างก็คือ เพื่อให้เกิดความต่อเนื่องในการปฏิรูป และเพื่อให้เกิดความต่อเนื่องในการสะสางปัญหาของประเทศชาติ ซึ่งเรื้อรังมานาน นั่นก็คือ ปัญหาทุจริตคอร์รัปชั่นในวงการเมืองและวงการข้าราชการประจำ ซึ่งสีจิ้นผิงได้เริ่มดำเนินการแล้ว แต่ยังต้องใช้เวลาในการขุดรากถอนโคน ที่ผ่านมา มีนักการเมืองกับข้าราชการที่ถูกลงโทษแล้วนับล้านคน รวมทั้งบางคนที่อยู่ในระดับสูงมากด้วย โทษสูงสุดคือการประหารชีวิต

เหตุการณ์ที่เกิดขึ้นทำให้มีเสียงวิพากษ์วิจารณ์ต่างๆ นานา สิ่งหนึ่งที่จับต้องได้คือเสียงตอบรับของตลาดทุน โดยดัชนีตลาดหุ้นเซี่ยงไฮ้ปิดสูงขึ้นกว่า 1% ในวันจันทร์ ซึ่งเป็นวันแรกที่มีข่าวออกมา

มีประเด็นที่ผมอยากจะพูดถึง เกี่ยวกับการจะเป็นผู้นำตลอดกาลของ สีจิ้นผิง อยู่หลายประเด็น ดังนี้

1.การปรับตัวสูงขึ้นในทันทีของตลาดหุ้นไม่ใช่เรื่องน่าแปลก เพราะตลาดหุ้นไม่ชอบความไม่แน่นอน เมื่อการเมืองชัดเจนขึ้น ความเสี่ยงก็ถือว่าลดลง ที่น่าสนใจมากกว่าคือ ในระยะปานกลางกับระยะยาว ตลาดจะมีปฏิกิริยาอย่างไร

2.ประเทศที่อยู่ภายใต้การปกครองของผู้นำตลอดกาลมีทั้งที่ประสบความสำเร็จและล้มเหลว ส่วนใหญ่จะล้มเหลว เช่น ฟิลิปปินส์ของเฟอร์ดินานด์ มาร์กอส ซิมบับเวของโรเบิร์ต มูกาเบ และเวเนซุเอลาของฮูโก ชาเวซ ที่ประสบความสำเร็จที่ผมนึกออกมีเพียงประเทศเดียว คือ สิงคโปร์ของลีกวนยิว

ปัญหาที่มักจะเกิดตามมาสำหรับคนที่ได้เป็นผู้นำตลอดกาล คือความหลงระเริงในอำนาจ ไม่อดทนต่อเสียงท้วงติงต่างๆ ระบบถ่วงดุลอำนาจถูกทำลาย ด้วยเหตุนี้ เมื่อเริ่มเดินผิดทางก็มักจะกู่ไม่กลับ

หากจะบอกว่าสีจิ้นผิงน่าจะโน้มเอียงไปทางประสบความสำเร็จเหมือนลีกวนยิวมากกว่า ก็น่าจะเป็นการด่วนสรุปมากเกินไป ผมอยากให้ข้อสังเกตว่า ลีกวนยิวได้พิสูจน์ตัวเองว่าเป็นผู้มีวิสัย ทัศน์สูง เพราะเขาเป็นคนปั้นสิงคโปร์จากการเป็นเกาะเล็กๆ ไม่มีอะไร ขึ้นมาเป็นประเทศที่มีระดับการพัฒนาสูงลิ่ว ในขณะที่สีจิ้นผิงรับมรดกตกทอดความเจริญของจีนมาจากผู้นำคนก่อนๆ เขาเพียงแต่สานต่อให้จีนมีบทบาทบนเวทีโลกมากขึ้น ซึ่งต่างจากการเป็นคนนำความเจริญมาให้ และไม่ได้เป็นข้อพิสูจน์ว่า หากเริ่มต้นจากฐานที่ต่ำ เขาจะสามารถยกระดับของจีนเหมือนกับที่ ลีกวนยิวทำให้สิงคโปร์หรือไม่

3.ผมเชื่อเป็นส่วนตัวว่า ความนิยมในตัวสีจิ้นผิงของชาวจีน มาจากท่าทีที่แข็งกร้าวไม่ยอมอ่อนข้อให้กับใครของเขา ไม่ว่าจะเป็นเรื่องในประเทศ เช่น การปราบคอร์รัปชั่น แต่โดยเฉพาะอย่างยิ่งในต่างประเทศ ที่เขาพยายามทำให้จีนโดดเด่น ไม่เป็นที่สองรองใคร

มีตัวอย่างในเรื่องนี้ให้เห็นมาแล้ว กล่าวคือผู้นำที่มีบุคลิกแข็งกร้าวช่วยทำให้ได้ใจประชาชน นั่นก็คือวลาดิมีร์ ปูตินของรัสเซีย เขาอยู่ยงคงกระพันในตำแหน่งผู้นำรัสเซียมานาน โดยสามารถรักษาคะแนนนิยมในหมู่ประชาชนไว้ได้ในระดับสูง เป็นที่น่าสังเกตว่า โพลของเขาสูงขึ้นหลังจากที่เขาตัดสินใจผนวกคาบสมุทรไครเมียเข้าเป็นส่วนหนึ่งของรัสเซีย จากการที่แต่เดิมเป็นส่วนหนึ่งของยูเครน โดยไม่ยอมฟังเสียงทักท้วงใดๆ ของประชาคมโลก

พฤติกรรมของสีจิ้นผิงบ่งบอกชัดว่าเขาเป็นคนแข็ง และยึดถือประโยชน์ของจีนเป็นสำคัญ จึงไม่น่าแปลกใจที่คนจีนจะชื่นชอบในตัวเขา

4.การปราบคอร์รัปชั่นเป็นคุณูปการต่อประเทศชาติอย่างแน่นอน เพราะเป็นองค์ประกอบสำคัญในการยกระดับการพัฒนาประเทศ เนื่องจากคอร์รัปชั่นนอกจากจะทำให้เกิดความสูญเสียทางเศรษฐกิจอย่างมหาศาลแล้ว ยังมักจะทำให้เกิดความบิดเบือนในนโยบายและโครงการพัฒนาต่างๆ ด้วย ตัวอย่างที่เห็นได้ชัดคือโครงการรับจำนำข้าวก่อนการรัฐประหารของไทย หากกลุ่มอำนาจเก่าไม่ถูกล้มล้างไปเสียก่อน โครงการลักษณะนี้ก็อาจนำไปสู่ความล้มเหลวทางเศรษฐกิจของประเทศได้อย่างง่ายดาย

ผมอยากเห็นรัฐบาลนี้ให้ความสำคัญกับเรื่องการกำจัดคอร์รัปชั่นให้มากๆ มิฉะนั้นความหวังที่จะพัฒนาประเทศให้หลุดพ้นจากกับดักรายได้ปานกลางที่รัฐบาลนี้ได้ประกาศเจตนารมณ์ไว้ ก็จะเป็นเพียงความฝันลมๆ แล้งๆ ที่เราไขว่คว้าไม่ถึง

สำหรับสีจิ้นผิง เขาจริงจังในการปราบคอร์รัปชั่นมากกว่าเรามาก แต่ถึงกระนั้นก็ยังไม่ใช่สูตรสำเร็จของการพัฒนา ยังมีก้าวต่อไปที่เขาจะต้องเดิน เพื่อทำฝันให้เป็นจริงให้จงได้

5.คาดเดาได้ล่วงหน้าเลยว่า สิ่งที่ สีจิ้นผิงทำหนีไม่พ้นจะต้องมีขบวนการต่อต้านภายในประเทศจีนเอง หูของผมเริ่มแว่วเสียงต่อต้านบ้างแล้ว เมื่อได้ยินเสียงบ่นว่า การปฏิรูปในจีนได้หยุดชะงักมาหลายปีแล้ว ซึ่งจะตรงข้ามกับคำพูดของฝ่ายสนับสนุน ที่ยืนยันว่าสีจิ้นผิงควรจะต้องอยู่ยาวเพื่อให้เกิดความต่อเนื่องในการปฏิรูป

อย่างไรก็ตาม เป็นการยากที่ฝ่าย ต่อต้านจะเปิดเผยตัวตนในขณะนี้ เพราะกระแสน้ำยังเชี่ยว ไม่เหมาะที่จะออกมาขวางเรือ เมื่อไรที่กระแสอ่อนลงเราก็อาจจะได้ยินเสียงต่อต้านดังแรงขึ้น

การต่อต้านจะต้องเกิดอย่างแน่นอน ช้าหรือเร็วเท่านั้น เพราะมีผู้เสียประโยชน์จากการเป็นผู้นำตลอดกาลของสีจิ้นผิง ต้องไม่ลืมว่า ฝ่ายที่เสียประโยชน์ก็คงมีทรัพยากรอยู่ในมือไม่น้อย เพียงแต่ต้องรอจังหวะเวลาที่เหมาะสมกว่านี้เท่านั้น

ประเด็นนี้สีจิ้นผิงน่าจะมาเรียนรู้จากไทย ฝ่ายตรงข้ามกับรัฐบาลยอมอดทนรอมานาน จนเห็นว่าสถานการณ์สุกงอม จึงเริ่มดาหน้าออกมาเคลื่อนไหว ส่วนจะได้ผลเพียงไรเป็นเรื่องที่เราจะต้องรอดูกันต่อไป