ปฏิรูปประเทศ รกรุงรังด้วยกรรมการ ขาดการปฏิบัติ

ศ.ดร.โกวิทย์ พวงงาม

การประกาศนโยบายว่า "จะปฏิรูปประเทศ" ของรัฐบาล พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา นายกรัฐมนตรี ซึ่งเข้ามาบริหารประเทศตั้งแต่กลางปี 2557ได้ริเริ่มการปฏิรูปประเทศโดยวิธีการแต่งตั้งสมาชิกสภาปฏิรูปแห่งชาติ (สปช.) ด้านต่างๆ และตามด้วยการแต่งตั้งสมาชิกสภาขับเคลื่อนการปฏิรูปประเทศ (สปท.) ภายหลังที่ สปช.ถูกยกเลิกไป จนกระทั่งจบลงด้วย "การมีรายงานการปฏิรูปประเทศ" (Paper Work) ด้านต่างๆ หลายชุด ซึ่งตอนนี้ไม่รู้ว่ากระจัดกระจายอยู่

ที่ไหนบ้าง

จนกระทั่งมีการประกาศใช้รัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2560 ก็ได้เขียนระบุไว้ส่วนหนึ่งให้มีการแต่งตั้งบุคคลให้เข้ามาทำการปฏิรูปประเทศ นั่นก็คือ "คณะกรรมการยุทธศาสตร์ชาติ" และ "คณะปฏิรูปประเทศด้านต่างๆ" ซึ่งก็ได้มีการแต่งตั้งไปเป็นที่เรียบร้อยแล้ว ส่วนการทำงานของทั้งสอง คณะกรรมการดังกล่าว ก็มักจะเริ่มต้น ด้วยการประชุม การอภิปรายใน คณะกรรมการ การหาข้อมูล การรับฟังความคิดเห็น และคงจบลงด้วยการสรุปรายงานเอกสาร ก็เห็นว่าน่าจะได้รายงานเอกสาร (Paper Work) ขึ้นมาอีกชุดหนึ่งเช่นกัน หรืออาจจะ ใช้ประโยชน์ได้ดีกับนิสิต นักศึกษา นักวิชาการที่ต้องการสืบค้นข้อมูลจะได้ค้นคว้าเพื่อมาทำรายงานส่งอาจารย์ หรือใช้อ้างอิงในการทำวิทยานิพนธ์ และงานวิจัย

ผมจึงเห็นว่ารายงานเอกสารจะ ดีอย่างไรก็ไม่มีความหมาย หากไม่ได้นำไปปฏิบัติ หรือ "ทำ" ให้เป็น รูปธรรม มิฉะนั้นแล้วอาจกล่าวได้ว่าการทำรัฐประหารเพื่อการปฏิรูปประเทศ ตามที่คนในสังคมคาดหวัง ก็อาจจะ "เสียของ" กล่าวคือ การปฏิรูปประเทศยังไม่มีอะไรเกิดขึ้นอย่างเป็นชิ้นเป็น อันที่จะให้เห็นเป็นรูปธรรมแต่อย่างใด โดยเฉพาะข้อเสนอของชุด คณะกรรมการทั้ง สปช. และ สปท. ที่จะนำไปสู่การปฏิบัติให้เกิดผล

ผมได้เห็นความหวังในช่วงปีแรกๆ ที่รัฐบาลเข้ามาบริหารประเทศ โดยใช้อำนาจในเชิงบริหารจัดการในหลายๆ เรื่อง และเห็นว่าได้ผลด้วยดี ไม่ว่าจะเป็นเรื่องการจัดการกับผู้มีอิทธิพลบุกรุกเขตป่าสงวน การตัดไม้ทำลายป่า การรุกล้ำแม่น้ำลำคลอง ชายทะเล ในพื้นที่สาธารณะและเขตหวงห้าม การ กวาดล้างผู้มีอิทธิพล การสะสมอาวุธสงคราม และสิ่งผิดกฎหมายต่างๆ

อย่างไรก็ตาม ในหลายๆ เรื่อง ในช่วงหลังๆ มานี้กลับปรากฏว่าหลายเรื่องกลับมามีปัญหาเหมือนเดิม เพราะบางเรื่องขาดการกระทำอย่างต่อเนื่องและการกระทำที่ปฏิบัติกันอย่างจริงจัง จึงทำให้ปัญหาต่างๆ วกวนมาสู่รอยเดิม กรณีการรุกล้ำเข้าไปยังเขตป่าสงวน เขตอุทยานแห่งชาติ และทำการ ล่าสัตว์ในเขตหวงห้าม การยังดำรงอยู่ของการใช้แรงงานเด็ก แรงงานต่างด้าว และการไม่สามารถควบคุมราคาขายลอตเตอรี่ให้คงที่ที่ 80 บาท เป็นต้น

ข้อเสนอให้ทบทวนการปฏิรูปประเทศที่กระทำกันอยู่ในห้วงเวลานี้ว่า ทำไมยิ่งปฏิรูปประเทศยังพบว่ามีปัญหาต่างๆ มากมาย เช่น ยังมีกลุ่มผู้มีอิทธิพลที่กระทำต่อสิ่งผิดกฎหมาย เช่น กลุ่มรุกล้ำเขตอุทยานแห่งชาติ รุกล้ำเขตป่าสงวน เขตหวงห้าม ตลอดจนยังมีความไม่โปร่งใสเงินทอนวัดและผลประโยชน์ที่เกี่ยวกับวัดวาอาราม และการดำเนินการเกี่ยวกับวัดพระธรรมกาย ซึ่งควรจะดำเนินการให้ต่อเนื่องให้เห็นเป็นรูปธรรมว่าจะดำเนินการอย่างไรต่อไป

กรณีที่ชาวบ้านออกมาทุบรถที่จอดขวางทางเข้าออกหน้าบ้านของตน และต่อมาก็มีการตรวจพบตลาดที่จัดตั้งโดยผิดกฎหมาย สะท้อนให้เห็นว่าถ้าไม่มีการออกมาโวยวายก็ยังมีสิ่งที่ผิดกฎหมายใช่หรือไม่? เช่นเดียวกันกับกรณีนักศึกษาฝึกงานที่ออกมาโวยวายเรื่องการทุจริตเงินช่วยเหลือคนไร้ที่พึ่งของศูนย์พักพิงใน จ.ขอนแก่น และจังหวัดอื่นๆ นำมาสู่การตรวจสอบการทุจริต ทั้งกรณีดังกล่าวข้างต้นและ กรณีอื่นๆ แสดงให้เห็นถึงความล้มเหลวของการปฏิรูปประเทศ ว่าการปฏิรูปประเทศยังไม่เห็นผลเป็นรูปธรรม

ทั้งๆ ที่มีข้อเสนอการปฏิรูปประเทศของทั้ง สปช. และ สปท. มีอยู่หลายเรื่องที่นำไปสู่แนวทางปฏิบัติได้ ซึ่งก็ ไม่ได้เห็นการดำเนินการให้เป็นรูปธรรม หรือจัดลำดับความสำคัญ โดยเฉพาะสิ่งที่เห็นว่ากระทำได้ หรือต้องกระทำให้เกิดผลในทางปฏิบัติได้ทันที มีตัวอย่างข้อเสนอที่ง่ายๆ เช่น การปฏิรูปท้องถิ่น ซึ่งมีอยู่หลายประเด็นที่ควรจะหยิบยกมาดำเนินการได้ก่อน เช่น ประมวลกฎหมายท้องถิ่นที่ผ่านความเห็นชอบของ สปท. มาแล้ว ก็ควรจะเร่งรีบดำเนินการ การปฏิรูปที่เกี่ยวกับการ กระจายอำนาจด้านต่างๆ การส่งเสริมและพัฒนารายได้ท้องถิ่น เป็นต้น

การที่รัฐบาลจะจัดให้มีการ เลือกตั้งท้องถิ่นก่อน ก็น่าจะใช้โอกาสนี้ดำเนินการปฏิรูปกฎหมายท้องถิ่น ให้สอดคล้องกับรัฐธรรมนูญโดยเร็ว ทั้งในส่วนของการปฏิรูปการป้องกัน การทุจริตคอร์รัปชั่น เพื่อจะวางมาตรการในช่วงที่มีการเลือกตั้งท้องถิ่นว่าเราจะมีวิธีการป้องกันการทุจริต การเลือกตั้งได้อย่างไร

สำหรับประเด็นการปฏิรูปในส่วนอื่นๆ เป็นต้นว่า การปฏิรูประบบราชการ หรือการลดอำนาจภาคราชการที่ไปเกี่ยวพันกับการเพิ่มอำนาจท้องถิ่น ก็น่าจะทำการปฏิรูปให้เกิดรูปธรรมและมีความจริงจังต่อการปฏิรูประบบราชการว่าจะมีแนวทางดำเนินการอย่างไร และอะไรที่ควรจะทำได้ทันทีในรัฐบาลชุดนี้ก็ควรจะลงมือทำให้ได้เห็นว่ามีการปฏิรูป ตลอดจนการปฏิรูปด้านความเป็นธรรม ความเสมอภาค และมาตรการการจัดการด้านทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ซึ่งสิ่งเหล่านี้เห็นว่ามีหลายประเด็นที่น่าจะปฏิรูปได้

ทั้งหลายทั้งปวงที่กล่าวมานี้ ด้วยความเป็นห่วงว่าการปฏิรูปประเทศจะเกิดการเสียของ เพราะฉะนั้นสิ่งใดที่น่าจะกระทำให้เกิดผลในเชิงปฏิบัติก็ต้องรีบทำ ในสถานการณ์รัฐประหารที่รัฐบาลมีอำนาจเต็ม และทำอะไรที่ทำได้ทันทีก็ควรจะลงมือทำ มิฉะนั้นสังคมก็จะวิพากษ์และตำหนิได้ว่า การรัฐประหารไม่ได้ทำให้เกิดการปฏิรูปประเทศแต่อย่างใดเลย

ส่วนการคาดหวังว่าแนวทางการปฏิรูปประเทศที่วางกรอบแนวทางไว้แล้วนั้น ผมเข้าใจว่าจะคาดหวังในรัฐบาลหน้าคงยาก ทั้งนี้เพราะการกลับคืนประเทศสู่ประชาธิปไตย เราอาจจะไม่ได้คาดหวังว่ารัฐบาลประชาธิปไตยจะทำการปฏิรูปประเทศได้ เพราะสิ่งที่จะเกิดขึ้นภายหลังการเลือกตั้งก็คือข้อเรียกร้องต่างๆ ต่อรัฐบาลประชาธิปไตยที่มีมากมายเกินคาด รวมทั้งพลังกลุ่มต่างๆ ในสังคมจะหวนกลับคืนมา จนอาจกลายเป็นความขัดแย้ง กลับสู่ วังวนเดิมๆ ขึ้นมาอีกก็ได้ จนไม่มีเวลาจะปฏิรูปประเทศอย่างที่คาดหวังแต่อย่างใด จึงหวังเป็นอย่างยิ่งว่ารัฐบาลที่มาจากรัฐประหารควรปฏิรูปประเทศ ให้เป็นรูปธรรมในทางปฏิบัติ n