บิตคอยน์-เงินดิจิทัล

ดร.รุจิระ บุนนาคกรรมการผู้จัดการMarut Bunnag International Law [email protected] : @RujiraBunnag

บิตคอยน์ (Bitcoin) คือ สกุลเงินที่ถูกสร้างขึ้นในรูปแบบดิจิทัลหรือคริปโตเคอเรนซี (Cryptocurrency) โดยใช้กลไกทางคอมพิวเตอร์ ซึ่งถูกกำหนดโดยคนกลุ่มหนึ่งที่มุ่งหวังจะใช้หน่วยข้อมูลนี้เป็นตัวกลางในการแลกเปลี่ยนสินค้าและบริการแทนที่เงินตราสกุลต่างๆ ที่ได้ใช้อยู่ในปัจจุบัน บิตคอยน์จะไม่ขึ้นกับสกุลเงินใดๆ ไม่มีรูปร่างและไม่สามารถจับต้องได้เหมือนธนบัตรหรือเหรียญทั่วไป บิตคอยน์จะถูกจัดเก็บไว้ในเครื่องคอมพิวเตอร์ โน้ตบุ๊ก หรือสมาร์ทโฟนของผู้ใช้บิตคอยน์ ถูกคิดค้นโดย ซาโตชิ นากาโมโตะ (Satoshi Nakamoto) ซึ่งเป็นนามแฝง เมื่อปี 2552

บิตคอยน์จึงถูกออกแบบมาเพื่อให้เป็นระบบการเงินในโลกออนไลน์ คุณสมบัติที่ทำให้บิตคอยน์ ต่างไปจากระบบเงินตราอื่นๆ คือ ไม่มีส่วนกลางควบคุม (Decentralized) แต่ใช้ระบบบล็อกเชน (Blockchain) ที่ผู้ใช้ทุกคน จะถือข้อมูลตรงกันหมด การโอนและแลกเปลี่ยนบิตคอยน์ จึงเป็นไปได้สะดวกและรวดเร็ว

วิธีการได้บิตคอยน์ (1) การขุดโดยใช้เครื่องคอมพิวเตอร์ในการขุดหรือการทำเหมืองบิตคอยน์ เมื่อนักขุดเหมืองขุดบิตคอยน์ได้สำเร็จจะได้ผลตอบแทนเป็นเหรียญบิตคอยน์ (2) ได้มาโดยการซื้อ เช่น การฝากเงินบาทเข้าบัญชี ผู้ให้บริการโดยตรง และนำเงินบาทที่ได้มาซื้อบิตคอยน์อีกที และจะเอาออกมา ขายเมื่อราคาบิตคอยน์สูงขึ้น (3) ได้มาโดยวิธีการอื่นๆ เช่น การลงทุนแบบ HYIP (High Yield Investment Program) เป็นการลงทุนผลตอบแทนสูง เป็นที่ทราบดีว่าการลงทุนที่มีผลตอบแทนที่สูง ย่อมมีความเสี่ยงที่สูง HYIP จะถูกสร้างขึ้นในรูปแบบของเว็บไซต์ที่ทำหน้าที่รับฝากเงินจากสมาชิกและจะจ่ายผลตอบแทนตามอัตราที่กำหนด

ปัจจุบันบริษัทใหญ่ในสหรัฐอเมริกาหลายบริษัทที่ยอมรับชำระค่าสินค้าและบริการด้วยบิตคอยน์ เช่น เพย์พัล บริการชำระเงินออนไลน์ eBay เป็นตลาดกลางในการซื้อ-ขาย-ประมูล สินค้าต่างๆ จากทั่วโลก eBay อนุญาตให้ประกาศขายบิตคอยน์ได้ในหมวด Classified Dish ผู้ให้บริการโทรทัศน์ดาวเทียมยักษ์ใหญ่ของสหรัฐอเมริกา

บริษัทไอทีในญี่ปุ่น เช่น จีเอ็มโอ อินเทอร์เน็ต ที่ทำธุรกิจเว็บไซต์ การเงิน การโฆษณาออนไลน์ได้จ่ายเงินเดือนให้กับพนักงานเป็นบิตคอยน์ นอกจากนี้ ยังมีโรงแรมในบางประเทศที่ยอมรับชำระค่าบริการด้วยบิตคอยน์ เช่นเดียวกับ ร้านค้าในไทยบางร้านที่ยอมรับเช่นกัน

ธนบัตรหรือเงินคือสิ่งที่ใช้เป็นตัวกลางในการแลกเปลี่ยนสินค้าหรือบริการ เงินจึงมีค่า เพราะสามารถแลกเป็นสินค้าหรือบริการได้ และที่สำคัญคือ สามารถชำระหนี้ได้ตามกฎหมาย

การพิมพ์ธนบัตรจะต้องมีทุนสำรองเงินตราหนุนหลังธนบัตรออกใช้และธนาคารแห่งประเทศไทยจะต้องรักษาและกันทุนสำรองเงินตราไว้ต่างหากจากทรัพย์สินอื่นๆ เพื่อสร้างความเชื่อมั่นในค่าของธนบัตร และเป็นหลักประกันว่า การออกใช้ธนบัตรมีขอบเขตอยู่เท่ากับสินทรัพย์ที่จะมาเป็นทุนสำรองเงินตรา

พ.ร.บ.เงินตรา พ.ศ. 2501 กำหนดสิ่งอันชอบด้วยกฎหมายที่เป็นทุนสำรองเงินตรา เช่น ทองคำเงินตราต่างประเทศอันเป็นเงินตราที่พึงเปลี่ยนได้ หรือเงินตราต่างประเทศอื่นใดที่กำหนดโดยกฎกระทรวง

การที่บิตคอยน์สามารถใช้ได้โดยที่ไม่ต้องถูกควบคุม ไม่ต้องมีทุนสำรองเงินตรามูลค่าสามารถเปลี่ยนแปลงได้อย่างรวดเร็ว บางช่วงอาจถึงหลายพันเปอร์เซ็นต์จนถึงหลายหมื่นเปอร์เซ็นต์ ส่งผลให้มีการถือเพื่อเก็งกำไร และมีธุรกิจที่เปิดให้บริการเป็นตลาดกลางให้ประชาชนสามารถเสนอราคาเพื่อซื้อขายบิตคอยน์ แลกเปลี่ยนกับเงินจริง ร้านค้าบางแห่งยอมรับการชำระค่าสินค้าและบริการด้วยบิตคอยน์ทำให้บิตคอยน์ได้รับความนิยมในไทยเพิ่มขึ้นในแต่ละปี

อย่างไรก็ตาม บิตคอยน์เป็นเพียงหน่วยข้อมูลทางอิเล็กทรอนิกส์ การยอมรับบิตคอยน์ถือเป็นเรื่องเฉพาะกลุ่ม มูลค่าของบิตคอยน์ แปรผันไปตามความต้องการของกลุ่มคนที่ซื้อขาย ทำให้มูลค่าเปลี่ยนแปลงไปอย่างรวดเร็วและอาจกลายเป็นสิ่งไม่มีค่าเมื่อไม่มีใครต้องการทั้งมีความเสี่ยงที่ผู้ใช้ไม่ได้รับการคุ้มครอง เพราะไม่ได้เป็นสื่อการชำระเงินตามกฎหมาย หากมีการใช้เป็น ช่องทางในการหลอกลวงหรือฉ้อโกง หรือกรณีที่เกิดปัญหาในการใช้งาน เช่น การโอนไปยังผู้รับผิดคน หรือผิดจำนวน หรือโอนไปยังร้านค้า แต่ไม่รับสินค้า การติดตามข้อมูลการโอนเพื่อใช้เป็นพยานหลักฐานในการฟ้องร้องคดี อาจทำได้ยากซึ่งต่างจากการโอนเงินผ่านธนาคารพาณิชย์ที่มีระบบติดตามได้

เมื่อเดือน ก.พ. 2557 บริษัท MtGox ที่เป็นตัวกลางแลกเปลี่ยนบิตคอยน์ ขนาดใหญ่ของญี่ปุ่นได้ปิดตัวลง โดยให้เหตุผลว่า ถูกโจรกรรมหน่วยข้อมูลทำให้ต้องสูญเงินประมาณ 1.25 หมื่นล้านบาท บริษัทต้องยื่นล้มละลาย มูลค่าของบิตคอยน์ลดลงอย่างรวดเร็วภายในระยะเวลาอันสั้น ผู้ถือครองบิตคอยน์ต้องสูญเสียเงินจำนวนมาก

ล่าสุดต้นปี 2561 นี้ เว็บเทรดญี่ปุ่น Coincheck ได้ถูกแฮ็กและปล้นเงินดิจิทัล เป็นมูลค่าสูงถึง 1.6 หมื่นล้านบาท นับเป็นประวัติการณ์

ปัจจุบันบิตคอยน์ได้รับความนิยมในไทยเพิ่มขึ้นแต่ละปี นับว่าเป็นเรื่องดี ที่ทางธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) ได้ออกมากำกับดูแล ไม่ให้ธนาคารพาณิชย์เข้าไปเกี่ยวข้องกับธุรกรรมคริปโตเคอเรนซี (Cryptocurrency) ซึ่งหมายถึงบิตคอยน์ รวมถึงเงินดิจิทัลอื่นๆ เช่น อีเทอเรียม (Etherreum) ริปเปิล (Ripple) เพราะไม่ใช่สกุลที่กฎหมายไทยรองรับ ทั้งสำนักงานคณะกรรมการกำกับหลักทรัพย์และตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย (ก.ล.ต.) ได้ทำหนังสือถึงสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา เพื่อหารือถึงกฎหมายที่จะเข้ามากำกับดูแล

หลายประเทศที่ธนาคารกลางได้ออกมาประกาศไม่ยอมรับเงินดิจิทัล เช่น ไทย อินเดีย จีน ไต้หวัน โบลิเวีย รัสเซีย ประเทศที่ยอมรับ เช่น ญี่ปุ่น สิงคโปร์

อย่างไรก็ตาม แม้เงินดิจิทัลอาจผันผวน แต่ได้สร้างความร่ำรวยให้กับคนบางกลุ่ม และสามารถสร้างความผิดหวังได้เช่นกัน คล้ายกับการลงทุนในตลาดหลักทรัพย์ในบางยุคในอดีตที่ให้ผลตอบแทนสูงถึงร้อยละ 125 นักลงทุนต้องยอมรับสัจธรรมที่ว่า High Risk High Return n