กองทัพงูเห่า ดินมโนรมย์

โดย ถาวร หลีกภัย

บริษัท ชลประทานซีเมนต์ มีโฆษณาที่มีเนื้อร้องเกี่ยวข้องกับการแนะนำการใช้ปูนซีเมนต์ให้เหมาะสมกับงาน กองทัพงูเห่า เรามาช่วยกัน ฉาบเนี้ยบ ก่อปึ้ก เทแน่น เป็นการประชาสัมพันธ์ว่าในงานก่อสร้างนั้น ปูนซีเมนต์ตรางูเห่าเหมาะกับงานฉาบ งานก่อ และเทพื้น

เรื่องปูนซีเมนต์เป็นเรื่องใกล้ตัวมาก ท่านอาจจะคุ้นเคยกับปูนซีเมนต์ตราต่างๆ เช่น ตราเสือ ตราช้าง ตราเพชร ตรานกอินทรีย์ ตรางูเห่า และตราพญานาค เป็นต้น

ปูนซีเมนต์ที่ผมกล่าวถึง แบ่งได้เป็น 2 กลุ่ม กลุ่มแรกมีตราช้าง ตราเพชร ตราพญานาค เป็นต้น เป็นปูนซีเมนต์ปอร์ตแลนด์ ได้จากการบดปูนเม็ดกับยิปซัมประมาณ 3-5% และเหตุผลที่เรียกปูนซีเมนต์ปอร์ตแลนด์ก็เพราะสีของปูนซีเมนต์ไปเหมือนกับหินปูนบนเกาะปอร์ตแลนด์ ปูนซีเมนต์ปอร์ตแลนด์เป็นตัวหลักในการไปทำปูนสูตรพิเศษต่างๆ เพื่อให้เหมาะสมและสะดวกในการนำไปใช้งาน

อีกกลุ่มหนึ่ง มีตราเสือ ตรานกอินทรีย์ และตรางูเห่า เป็นต้น เป็นปูนซีเมนต์ผสม เพราะว่าจะมีการเพิ่มทราย หินปูน หรือหินดินดาน เป็น Additive ในปูนซีเมนต์ปอร์ตแลนด์ ซึ่งก็ขึ้นกับนโยบายของบริษัทถ้าใช้ทรายก็บดยากกว่าหินปูน เพราะว่าทรายมีความแข็ง 7 และหินปูนมีความแข็ง 3 ตาม Mohs'scale of hardness การใช้ Additives มากขึ้นเท่าไร ก็ไปลดกำลังปูนซีเมนต์เท่านั้น การใช้ปูนซีเมนต์ผสมจึงไม่เหมาะกับงานก่อสร้างที่ต้องการกำลังปูนซีเมนต์เต็มที่ ตามข้อแนะนำการใช้ปูนซีเมนต์ของบริษัท ชลประทานซีเมนต์ มีดังนี้

เทพื้น ปูนฉาบ ใช้งูเห่า

เทคาน หล่อเสา ใช้พญานาค

ครั้งหนึ่งผมได้มีส่วนในการเปลี่ยนแปลง Additive ในปูนซีเมนต์ผสม ที่โรงงานปูนซีเมนต์ตาคลี จ.นครสวรรค์ ผมจะเล่าสู่กันฟัง

วันหนึ่งในปลายปี พ.ศ. 2525 คุณวราวุธ วงศ์วิเศษ ตำแหน่งกรรมการผู้จัดการทั่วไป ของบริษัท ชลประทานซีเมนต์ ท่านได้ปรารภกับผมว่า ท่านอยากให้โรงงานปูนซีเมนต์ของบริษัททั้งโรงงานชะอำ จ.เพชรบุรี และโรงงานตาคลี จ.นครสวรรค์ ได้ใช้วัตถุดิบที่เหมือนกันในการทำปูนซีเมนต์ผสม และในเวลานั้น โรงงานชะอำได้ใช้หินดินดานเป็น Additive ท่านได้ขอให้ผมช่วยดูแลและรับผิดชอบในเรื่องนี้

ผมรับทราบนโยบาย และได้ออกสำรวจภาคสนาม

ผมได้สำรวจพบแหล่งหินดินดานอยู่ไม่ไกลจากโรงงานตาคลี แต่โรงงานตาคลีก็นำมาใช้ไม่ได้ เพราะว่าหินดินดานถ้านำมาใช้ในอุตสาหกรรมปูนซีเมนต์ถือว่าเป็นแร่ ต้องมีประทานบัตรเสียก่อน จึงจะขุดและขนมาใช้งานได้ ถ้าเอามาใช้โดยไม่มีใบอนุญาตให้ทำเหมือง ก็เท่ากับทำเหมืองเถื่อนและโรงงานก็จะรับแร่เถื่อนมาทำปูนซีเมนต์ ผมเป็นอดีตข้าราชการกรมทรัพยากรธรณี จะไม่ยอมให้เกิดเหตุการณ์แบบนี้ขึ้น

เพื่อหาทางออกในเรื่องนี้ ในเวลาต่อมาผมได้สำรวจพบหินที่เรียกว่า Phyllitic Tuff ซึ่งสามารถจะนำมาใช้งานโรงงานปูนซีเมนต์ได้เลย เพราะว่าในกฎหมายแร่ไม่ได้ระบุให้ Phyllitic Tuff เป็นแร่

หินทัฟฟ์ (Tuff) คือหินที่ได้จากการตกทับถมของเถ้าธุลีภูเขาไฟและฝุ่นภูเขาไฟ หินประเภทนี้ได้ผ่านการเผาไหม้จากความร้อนภายในโลก จึงน่าจะมีกำลังในตัวบ้าง

ผมได้เก็บตัวอย่าง Phyllitic Tuff ให้โรงงานตาคลีได้ทดสอบจนแน่ใจว่าโรงงานสามารถใช้งานได้จริง โรงงานได้ทำการทดลองอยู่หลายครั้ง และได้มีหนังสือยืนยันผลการทดลอง มีข้อความตอนหนึ่งดังนี้ "การใช้ Phyllitic Tuff เป็น Additive เพราะการบดให้ Blaine เท่ากับการใช้หินปูน จะมีกำลังกดดีกว่าใช้หินปูน โรงงานจะได้ลด Strength ลงมาให้ใกล้เคียง Target ที่กำหนดไว้ คือ Min. 60 kg/cm2 จะลด Production Cost คือค่ากระแสไฟลงได้" บันทึกนี้ลงวันที่ 30 พ.ย. 2525

Phyllitic Tuff เป็นหินแข็ง ต้องถูก แปรสภาพให้เป็นผงละเอียดก่อนการใช้งาน ผมให้ชื่อ "ดินมโนรมย์"

โรงงานปูนซีเมนต์ตาคลี ได้ใช้ดินมโนรมย์เป็น Additive ในการผลิตปูนซีเมนต์ผสมอยู่หลายปี จนต่อมากรมทรัพยากรธรณีได้ประกาศให้ Phyllite เป็นแร่

ดินมโนรมย์ถูกนำมาใช้แทนหินปูนหรือทราย ซึ่งเป็นวัตถุดิบที่ราคาค่อนข้าง ถูกอยู่แล้ว เมื่อดินมโนรมย์มีต้นทุนเพิ่มขึ้นก็ไม่คุ้มค่าที่จะดำเนินการต่อไป

โรงงานปูนซีเมนต์ตาคลีจึงหยุดการใช้ดินมโนรมย์ตั้งแต่นั้นมา