เชิดชู‘ครูศิลป์แห่งแผ่นดิน’ ปราชญ์ตุงหลวงพะเยา

โดย อักษรา ปิ่นนราสกุล

ตุงหรือธงแขวน ซึ่งใช้ในพิธีกรรมของวัฒนธรรมล้านนาสำหรับพิธีการมงคล ทั้งการบูชาคนเอง บูชาพระธาตุเจดีย์ บูชาพระพุทธรูป เพื่อสร้างความสวัสดีมีชัยและเป็นสิริมงคล สืบชะตา สะเดาะเคราะห์ เป็นเครื่องบูชาพระรัตนตรัย รวมทั้งตกแต่งสถานที่

ตุงนั้นมีหลายชนิดจากวัสดุที่นำมาทำ อาทิ ตุงผ้าทอ ตุงใยทำจากด้ายถัก ตุงกระดาษ โดยการนำกระดาษแก้วสีต่างๆ มารวมกันพับไปมาแล้วตัดสลับกัน และตุงโลหะ ทำจากโลหะตอกเป็นลายกนกที่สวยงาม มีหลายขนาดตามความนิยม และนำไปใช้ประโยชน์ในงานมงคลต่างๆ ช่างทำตุงจึงมีหลากหลาย และปัจจุบันก็เริ่มหาช่างฝีมือทำตุงได้ยากขึ้น ซึ่งหลายหน่วยงานได้พยายามที่จะเชิดชูช่างตุงหรือปราชญ์ตุง

ล่าสุด กระทรวงพาณิชย์ ได้มอบโล่เชิดชูเกียรติแก่ คำ ปินะดวง ช่างตุงวัย 83 ปี ชาว อ.ภูซาง จ.พะเยา ซึ่งถือเป็นปราชญ์ตุงหลวง โดยได้รับการคัดสรรเป็น "ครูศิลป์ของแผ่นดิน" ประจำปี 2561 สาขาหัตถกรรมตุงหลวง (โลหะ) จ.พะเยา ซึ่งดำเนินการคัดสรรโดยศูนย์ส่งเสริมศิลปาชีพระหว่างประเทศ (ศ.ป.ป.)

คำ ปราชญ์ตุงหลวงของ จ.พะเยา บอกว่า เขียนและตอกลายตุงหลวงอย่างจริงจังมาไม่น้อยกว่า 60 ปี การที่ได้รับการเชิดชูเกียรติครั้งนี้ถือเป็นเกียรติและความภาคภูมิใจอย่างยิ่งในชีวิต เพราะการเขียนและตอกลายตุงหลวงทำด้วยความชอบและมีใจรัก ทุกลายเส้นที่วาดออกมาเป็นตัวตุงมาจากหัวใจเพื่อถวายเป็นพุทธบูชา

"ดีใจและภูมิใจที่รัฐบาลได้ให้ความสำคัญกับปราชญ์ทางศิลปะเป็นครูศิลป์ของแผ่นดิน ถือเป็นการให้กำลังใจเชิดชูผู้สูงอายุได้ใช้ภูมิปัญญาถ่ายทอดเป็นงานฝีมือออกมาอย่างภาคภูมิใจ และให้ลูกหลานได้ตระหนักถึงงานศิลปะที่มีความเป็นเอกลักษณ์ของประเทศไทย ตนจะมุ่งมั่นออกแบบลายตุงหลวงและตอกลายต่อไปจนกว่าจะไม่มีแรง เพื่อให้งานศิลปะที่มีคุณค่าได้รับการเผยแพร่ต่อไปจากรุ่นสู่รุ่น ไม่สูญหาย"

ด้าน พระราชปริยัติ เจ้าคณะจังหวัดพะเยา กล่าวว่า พ่อคำ คือโยมพ่อที่สนใจและใฝ่การทำบุญสร้างกุศลด้วยการเขียนและตอกลายตุงหลวงเพื่อถวายเป็นพุทธบูชา

"ตลอดเวลาที่ผ่านมา โยมพ่อจะทำตุงหลวงไปถวายวัดต่างๆ มากมายทั้งใน จ.พะเยา เชียงราย น่าน และจังหวัดใกล้เคียง รวมทั้งจังหวัดในภาคอีสานมากมาย หลายครั้งที่อาตมาได้นำตุงหลวงของโยมพ่อไปถวายเป็นพุทธบูชาที่ประเทศอินเดีย เมียนมา เนื่องจากโยมพ่อมีความเชื่อว่าการทำบุญด้วยการถวายตุงจะทำให้เกิดมงคลกับชีวิตและสร้างกุศล ซึ่งเป็นแนวคิดและความศรัทธาที่เป็นแรงบันดาลใจจากพระพุทธศาสนาให้มุ่งมั่นทำความดี สร้างกุศล สั่งสมบุญ ทำให้เมื่อเสียชีวิตไปแล้วจะได้ไปสู่ภพภูมิที่ดี หรือสู่สวรรค์"

เป็นเรื่องที่น่ายินดีที่การเชิดชูครูศิลป์แห่งแผ่นดิน จะเป็นการธำรงวัฒนธรรม ศิลปหัตถกรรมพื้นถิ่นอันทรงคุณค่าให้คงอยู่และสืบทอดต่อไป