ท่องเที่ยวยิ่งดียิ่งท้าทาย

จารุพันธ์ จิระรัชนิรมย์

ธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) ทำรายงานแนวโน้มธุรกิจของประเทศและภูมิภาคทุกไตรมาส ซึ่งรายงานครั้งล่าสุดเปิดเผยออกมาว่า ผู้ประกอบการท่องเที่ยวทุกภูมิภาคล้วนมองการท่องเที่ยวไตรมาส 4 ปีที่ผ่านมาขยายตัวดีจากปีก่อนหน้า และเชื่อว่าไตรมาสแรกปีนี้จะมีแนวโน้มดีขึ้นต่อเนื่อง ซึ่งท่ามกลางสิ่งดีๆ เหล่านี้หากมองดีๆ ก็เต็มไปด้วยความท้าทายที่รอการแก้ไข

ปัจจัยสำคัญที่ทำให้ท่องเที่ยวสดใส มาจากนักท่องเที่ยวจีนฟื้นตัวชัดเจน หลังผ่านการปราบปรามทัวร์ผิดกฎหมายปลายปี 2559 มีข่าวดีที่องค์กรการบินพลเรือนระหว่างประเทศ (ไอซีเอโอ) ปลดธงแดงด้านการบินให้ไทย ทำให้สายการบินเปิดเส้นทางบินใหม่มาไทยสะดวกขึ้น เพิ่มความถี่เที่ยวบิน หรือให้บริการเที่ยวบินเช่าเหมาลำ (ชาร์เตอร์ไฟลต์) ก็ไม่มีข้อติดขัด อีกทั้งการจัดกิจกรรม เทศกาลต่างๆ เพิ่มขึ้น เมื่อผ่านพ้นพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพในหลวงรัชกาลที่ 9

หากเจาะลึกประเด็นนักท่องเที่ยวจีน ปีที่ผ่านมามีนักท่องเที่ยวจีน 8.8 ล้านคน สูงสุดเป็นประวัติการณ์ ซึ่ง ธปท.ลงพื้นที่สำรวจความเห็นผู้ประกอบการเกี่ยวกับนักท่องเที่ยวจีน ส่วนใหญ่มองเห็นนักท่องเที่ยวจีนมีคุณภาพขึ้นจริง เป็นกลุ่มที่เดินทางมาด้วยตัวเอง (เอฟไอที) มากขึ้น ส่วนกลุ่มทัวร์พบว่าผู้ประกอบการที่กลับมาทำธุรกิจใหม่ได้ปรับปรุงบริการให้มีคุณภาพดีขึ้น แม้รูปแบบธุรกิจยังพาลูกทัวร์ไปซื้อของตามร้านค้าที่กำหนดเหมือนเดิม เพราะเป็นรูปแบบปกติที่คนจีนใช้ แต่ได้ปรับราคาแพ็กเกจสูงขึ้น เพิ่มคุณภาพบริการ ทำให้รายได้หลักมาจากแพ็กเกจมาก กว่าค่านายหน้าพาลูกทัวร์ไปซื้อสินค้า ส่วนแพ็กเกจราคาไม่สูงมีอยู่ แต่บอกลูกทัวร์ชัดเจนว่าต้องแวะซื้อของร้านใด มูลค่าขั้นต่ำเท่าใด

เมื่อมาดูมุมมองผู้ประกอบการท่องเที่ยวรายภูมิภาค ภาคใต้เห็นว่าการท่องเที่ยวที่ดีขึ้นส่วนใหญ่มาจากฝั่งอันดามัน แต่พื้นที่อื่นยังทรงตัว โดยฝั่งอ่าวไทยเผชิญความท้าทายมากเรื่องการแข่งขันรุนแรงในกลุ่มโรงแรมราคาต่ำ

ที่น่าสนใจคือ ผู้ประกอบการท่องเที่ยวภาคใต้หลายรายตื่นตัวนำเทคโนโลยีมาใช้ โดยเฉพาะการรับชำระเงินผ่านแอพพลิเคชั่นวีแชทและอาลีเพย์ ซึ่งได้รับความนิยมในหมู่นักท่องเที่ยวจีน ส่วนสำคัญเพราะจีนเป็นนักท่องเที่ยวหลักและมีแนวโน้มเติบโตต่อเนื่อง

ศึกษิต สุวรรณดิษฐกุล ประธานเจ้าหน้าที่บริหาร บริษัท ดีวาน่า กรุ๊ป ผู้บริหารโรงแรมใน จ.ภูเก็ต และกระบี่ ได้ให้ความเห็นสอดคล้องกับรายงาน ธปท. ว่า กระแสผู้ประกอบการท่องเที่ยวในพื้นที่ใช้เทคโนโลยีรับชำระเงินมากขึ้นจริง ไม่ใช่แค่วีแชทและอาลีเพย์ และไม่ใช่เพียงโรงแรมที่ใช้ แม้แต่ร้านค้า ร้านกาแฟ หรือในตลาดสดคนเดินก็เข้าสู่สังคมไร้เงินสดเพราะธนาคารพาณิชย์บุกหนักชวนลูกค้าใช้คิวอาร์โค้ดพร้อมเพย์รับชำระเงิน ซึ่งปัจจัยที่ทำให้ใช้เทคโนโลยีชำระเงินกันส่วนหนึ่งก็เพราะเห็นโอกาสทำตลาดผ่านช่องทางที่ใช้

ถัดไปที่ภาคเหนือ มองแนวโน้มท่องเที่ยวดีต่อเนื่อง เห็นสัญญาณจองตั๋วเครื่องบิน จองห้องพัก และเช่ารถบัสล่วงหน้ายาวถึงปลายเดือน ก.พ. แต่ความท้าทายของภาคนี้คือนักท่องเที่ยวใช้เวลาจองล่วงหน้าสั้น 1-2 วัน จากเดิมล่วงหน้า 1-2 สัปดาห์ และนิยมเปลี่ยนที่พักเรื่อยๆ เพื่อหาประสบการณ์ใหม่ ทำให้บริหารจัดการห้องพักกันยากขึ้น แถมต้องเผชิญการแข่งขันกับโรงแรมเปิดใหม่ที่มีมากขึ้นด้วย

สิ่งที่ผู้ประกอบการโรงแรมทำคือ ลดราคาห้องพักหรือนำห้องพักส่วนหนึ่งขายผ่านตัวแทนจำหน่ายท่องเที่ยวออนไลน์ (โอทีเอ) ที่คนจีนนิยม เช่น Ctrip Tuniu ซึ่งโอทีเอคิดค่าธรรมเนียม 17% ของราคาห้องพัก รวมทั้งลดต้นทุนโดยจ้างเหมาบริการจากภายนอก (เอาต์ซอร์ส) แทนรับพนักงานชั่วคราวเพิ่มช่วงฤดูกาลท่องเที่ยว รวมทั้งจ้างร้านซักรีดภายนอกแทนมีพนักงานซักรีดเอง

ปิดท้ายกับภาคตะวันออกเฉียงเหนือ พบว่าการท่องเที่ยวดีเพราะการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมตามจังหวัดชายแดนริมแม่น้ำโขงขยายตัวต่อเนื่อง ตามกระแสพญานาคคำชะโนด ส่วนจังหวัดหลักอย่างอุบลราชธานี มีลูกค้าไทยและประเทศเพื่อนบ้านมาประชุมสัมมนามากขึ้น จ.ศรีสะเกษ ได้อานิสงส์จากกลุ่มข้าราชการและนักท่องเที่ยวประเทศเพื่อนบ้านเดินทางมา

แม้ดูแล้วท่องเที่ยวสดใส แต่ธุรกิจโรงแรมทั้งจังหวัดหลักและจังหวัดตามแนวชายแดนในภาคนี้เผชิญการแข่งขันรุนแรง มีโรงแรมราคาประหยัดเปิดใหม่เพิ่ม ซ้ำต้องแข่งขันกับแมนชั่นและอพาร์ตเมนต์ที่มาเปิดให้เช่ารายวัน ทั้งที่ไม่ได้จดทะเบียนเป็นโรงแรม ทำให้โรงแรมที่ถูกกฎหมายเสียเปรียบ เช่นเดียวกับธุรกิจทัวร์ แม้ท่องเที่ยวเมืองชายแดนดี แต่มีการทำทัวร์ผิดกฎหมายอยู่มาก ทำให้ผู้ประกอบการที่จดทะเบียนถูกต้องรายย่อยไม่สามารถแข่งขันราคาได้ จนต้องรวมยอดจัดจำหน่ายด้วยกันเป็นกลุ่มเพื่อสร้างอำนาจต่อรอง

จะเห็นได้ว่าแม้ทุกภาคมองทิศทางท่องเที่ยวดี แต่เผชิญกับสภาพแวดล้อมธุรกิจที่ท้าทายมากไม่ต่างกัน โดยเฉพาะโรงแรมและทัวร์ผิดกฎหมายยังเป็นปัญหาใหญ่ที่ไม่มีรัฐบาลไหนจัดการได้ และปัญหานี้ก็ผูกโยงทำให้เที่ยวไทยราคาถูก เพราะผู้ประกอบการที่ทำถูกต้อง จำต้องลดราคาแข่ง การแก้ปัญหาคงต้องไปเริ่มจากทบทวนกฎหมายเดิมที่ล้าหลังให้เข้ายุคสมัยครอบคลุมการดูแลที่พักหรือทัวร์รูปแบบใหม่ที่เกิดขึ้นจากเทคโนโลยีใหม่ด้วย เมื่อทำตรงนี้เรียบร้อย ก็ได้เวลากวาดล้างผู้ที่รู้ว่าผิดกฎหมายแล้วยังทำให้จริงจัง ไม่เช่นนั้นจะมีคนได้ใจว่าทำผิดแล้วก็ยังอยู่ได้พร้อมทำผิดต่อไป n