เหมืองแม่ตีบ

โดย ถาวร หลีกภัย

จากรายงานประจำปี 2525 ของบริษัท ชลประทานซีเมนต์ มีข้อความตอนหนึ่ง "The company had attempted to use local lignite as fuel in combination with fuel oil at Takli plant since the end of 1979. The project now is successful."

จากรายงานประจำปี 2525 จะเห็นว่าบริษัท ชลประทานซีเมนต์ ได้พยายามใช้ถ่านหินในประเทศร่วมกับน้ำมันเตาเป็นเชื้อเพลิงในการผลิตปูนซีเมนต์นับตั้งแต่ปลายปี 2522 เป็นต้นมา

บริษัท ชลประทานซีเมนต์ ภายใต้การบริหารงานของอาจารย์รชฏ กาญจนะวณิชย์ ได้พยายามจะใช้ถ่านหินในประเทศแทนน้ำมันเตา ด้วยเหตุผลที่ว่า ราคาน้ำมันที่เพิ่มขึ้น ทำให้ถ่านหินมีราคาถูกกว่าน้ำมันเตา โดยให้ค่าความร้อนเท่ากัน ถ้าสามารถใช้ถ่านหินแทนน้ำมันเตาในสัดส่วนที่เพิ่มขึ้น ก็จะยิ่งประหยัดค่าใช้จ่ายในส่วนของเชื้อเพลิง

ความพยายามของอาจารย์ ที่จะหาทรัพยากรแร่ที่มีอยู่ในประเทศมาเป็นเชื้อเพลิง ผมขอเล่าสู่กันฟัง

ไม่จำกัดเฉพาะถ่านหินเท่านั้น ทรัพยากรแร่อื่น เช่น หินน้ำมัน (oil shale) อาจารย์รชฏก็เคยให้ผมไปสำรวจด้วย บังเอิญ Mr.Glen Chandler วิศวกรเหมืองแร่กับผมเคยสำรวจแหล่งหินน้ำมันที่บ้านห้วยกะโหลก อ.แม่สอด จ.ตาก มาก่อน แต่เป็นการสำรวจชั้นหินน้ำมันระดับตื้น ทางบริษัท ชลประทานซีเมนต์ จึงไม่ต้องเสียเวลามากในการสำรวจที่นี่ ผมได้พาคุณคำนวณ จูฑะศรี นักเคมีโรงงานปูนซีเมนต์ตาคลี ไปเก็บตัวอย่างหินน้ำมันในหลุมสำรวจที่ Mr.Chandler กับผมเคยให้ชาวบ้านขุดไว้ (ดังในภาพ)

พ.ศ. 2522 ผมอยู่ในคณะของอาจารย์รชฏ เพื่อไปสำรวจแหล่งถ่านหินที่เหมืองแม่ตีบ อ.งาว จ.ลำปาง ซึ่งเป็นของบริษัท แพร่ลิกไนต์

เหมืองแม่ตีบ ต้องถือว่าเป็นเหมืองแรกๆ ที่บริษัท ชลประทานซีเมนต์ ได้ทดลองนำถ่านหินจากเหมืองนี้มาใช้เป็นเชื้อเพลิงในโรงงานปูนซีเมนต์ตาคลี จ.นครสวรรค์ ผมจึงถือว่าอาจารย์รชฏเป็นผู้ริเริ่มการนำถ่านหินมาใช้ในอุตสาหกรรมปูนซีเมนต์

ถ่านหินที่เหมืองแม่ตีบมีความหนาประมาณ 6 เมตร แต่ยาวหลายร้อยเมตรทีเดียว ความเอียงของชั้นถ่านหินที่ค่อนข้างสูงมาก ทำให้การทำเหมืองระดับลึกทำได้ยากลำบาก แต่คุณภาพถ่านหินดีมากเป็นซับบิทูมินส์ไม่ใช่ลิกไนต์

การต้อนรับแขกของเหมืองนี้ประทับใจมาก ทุกคนมีความสุขที่ได้มาเยือน แต่ที่ผมจำได้ไม่เคยลืมก็ตอนนั่งรถจากเหมืองกลับเข้าเมืองแพร่ เนื่องจากเหมืองอยู่ในเทือกเขา ดังนั้นเส้นทางจึงวิ่งบนเขาและมีโค้งอันตรายหลายโค้ง แต่ก็เป็นถนนลาดยางอย่างดี เหมาะสำหรับนักขับรถแข่งได้ทดสอบความเร็วของรถ

อาจารย์รชฏนั่งรถพ่อเลี้ยงเมธา เอื้ออภิญญกุล ส่วนผมได้นั่งรถคุณองอาจ ชื่อเล่นคุณไก่ ลูกชายของพ่อเลี้ยง ผมไม่ทราบมาก่อนว่าคุณไก่เป็นนักขับรถแข่งสมัครเล่น และผมก็ได้ประจักษ์ฝีมือฝีเท้าการขับรถแข่งของคุณไก่ด้วยตัวเอง ผมมาหายใจโล่งอกก็ตอนลงจากรถนั่นแหละ n