คุณสมบัติตามรัฐธรรมนูญ

รัฐธรรมนูญของแต่ละประเทศล้วนมีความแตกต่างกัน แม้จะมีพื้นฐานความเป็นรัฐธรรมนูญเช่นเดียวกัน แต่รายละเอียดนั้นมักจะไม่เหมือนกัน นอกจากนั้นรัฐธรรมนูญของประเทศจำนวนมากยังไม่มีการกำหนดสิ่งที่เป็นรายละเอียดอะไรมากมายนัก หากแต่บรรจุไว้ด้วยหลักการแห่งความเป็นรัฐธรรมนูญ ซึ่งส่วนใหญ่ก็มักจะเป็นเรื่องของหลักการปกครองบ้านเมือง สิทธิและเสรีภาพของประชาชน หรือเรื่องอื่นใด อันเป็นเรื่องที่เป็นประเด็นในเชิงหลักการ

กระนั้นก็ตาม ก็มีรัฐธรรมนูญของอีกหลายประเทศที่บรรจุอัดแน่นไว้ด้วยเนื้อหา ทั้งที่เป็นสาระและไม่เป็นสาระก็มีอยู่ ส่วนใหญ่แล้วประเทศที่เขียนรัฐธรรมนูญอย่างยืดยาวก็ด้วยแนวคิดมากมายหลายประการ แต่หากจะยกตัวอย่างสักสองประการก็คือ หนึ่ง เกรงว่าหากอะไรไม่ได้บัญญัติไว้ในรัฐธรรมนูญ ผู้คนก็จะเฉไฉ หลีกเลี่ยง สอง คิดอะไรได้ก็ใส่รัฐธรรมนูญไปก่อนจะได้ดูศักดิ์สิทธิ์หรือสูงส่งดี ซึ่งในส่วนของรัฐธรรมนูญของประเทศไทยเราก็ยาวขึ้นเรื่อยๆ อยู่เหมือนกัน เหตุที่เป็นเช่นนี้ ส่วนหนึ่งก็อาจจะเป็นดังที่ยกมาสองข้อนั้น และอื่นๆ ประกอบด้วย

ในบรรดาเรื่องราวมากมายที่เขียนเอาไว้ในรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยปี 2560 นั้น มีเรื่องคุณสมบัติต่างๆ อยู่พอสมควร ตั้งแต่คุณสมบัติของผู้มีสิทธิเลือกตั้ง คุณสมบัติของผู้จะสมัครรับเลือกตั้ง คุณสมบัติของผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมืองต่างๆ เช่น สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร (สส.) สมาชิกวุฒิสภา (สว.) รัฐมนตรี และที่เป็นประเด็นหยิบยกกันขึ้นมาค่อนข้างมาก คือ คุณสมบัติของบรรดาผู้ที่จะเข้าดำรงตำแหน่งกรรมการในองค์กรอิสระทั้งหลาย และนอกเหนือจากคุณสมบัติแล้ว รัฐธรรมนูญก็ยังมีบทบัญญัติว่าด้วยลักษณะต้องห้ามของบุคคลต่างๆ ที่กล่าวมาไว้ด้วย

แม้รัฐธรรมนูญจะได้กำหนดคุณสมบัติและลักษณะต้องห้ามของบุคคลต่างๆ เอาไว้ แต่เมื่อยามต้องเข้าสู่ทางปฏิบัติจริงของการกำหนดสำหรับบุคคลบางประเภทก็ยังต้องมีรายละเอียดเพิ่มเติม ซึ่งส่วนใหญ่แล้วก็จะกำหนดไว้ในพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญ (พ.ร.ป.) ซึ่งคุณสมบัติและลักษณะต้องห้ามของบุคคลในสถานะอื่นๆ นั้นยังไม่เป็นปัญหาอะไรกันเท่าใดนัก ส่วนหนึ่งก็เป็นเพราะว่ากรรมการถูกให้พ้นตำแหน่งหมด เช่น คณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.)

เรื่องคุณสมบัติและลักษณะต้องห้ามที่เป็นเรื่องเป็นราวกันอยู่พอสมควรและอาจจะกลายเป็นปัญหาลุกลามบานปลาย คือ ส่วนของกรรมการในคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติ (ป.ป.ช.) และของตุลาการศาลรัฐธรรมนูญที่รัฐธรรมนูญได้กำหนดเอาไว้ และเมื่อยามจะลงสู่ทางปฏิบัติผ่านทาง พ.ร.ป. คณะกรรมการร่างรัฐธรรมนูญ (กรธ.) ก็ได้ยกร่าง พ.ร.ป. กำหนดการดำรงอยู่ในตำแหน่งกรรมการ ป.ป.ช. และตุลาการศาลรัฐธรรมนูญตามคุณสมบัติและลักษณะต้องห้ามเช่นว่า แต่เมื่อยามลงมติในสภานิติบัญญัติแห่งชาติ (สนช.) ประเด็นดังกล่าวก็ได้ถูกตัดออก

การลงมติเช่นว่าของ สนช. อาจจะดูเหมือนไม่เป็นประเด็นสลักสำคัญอะไร แต่เนื่องจากการพิจารณาตีความรัฐธรรมนูญที่แตกต่างกัน จึงอาจจะส่งผลให้ประเด็นดังกล่าวสามารถถูกหยิบยกไปสู่การพิจารณาของ ศาลรัฐธรรมนูญได้ แต่ปัญหาที่จะตามมาก็คือ หากคุณสมบัติและลักษณะต้องห้ามถูกส่งไปศาลรัฐธรรมนูญจริง ไม่ว่าจะโดยช่องทางใดที่เปิดให้กระทำได้ หนึ่ง ตุลาการศาลรัฐธรรมนูญจะพิจารณาคุณสมบัติและลักษณะต้องห้ามของตนเองได้ หรือ สอง ในการพิจารณาสิ่งที่ว่าของกรรมการ ป.ป.ช. หากตุลาการศาลรัฐธรรมนูญลงมติว่าขัดรัฐธรรมนูญก็เข้าตัวด้วย หากลงมติว่าไม่ขัดรัฐธรรมนูญก็เข้าตัวอีก นี่ยังไม่นับเรื่องว่า หาก ป.ป.ช.ถูกคัดค้านการทำหน้าที่จะทำอย่างไร ติดตามดูกันครับ