ตกลง ต่อไป อะไรกัน

ชัชวาล สังคีตตระการ & ผู้ช่วยวิจัยอาวุโส ศูนย์เทคโนโลยีอิเล็กทรอนิกส์และคอมพิวเตอร์แห่งชาติ

ช่วงนี้ผมได้ยินหลายคนบ่นว่าสมาร์ทโฟนหรือคอมพิวเตอร์ที่ใช้งานอยู่มีอะไรไม่รู้ติดมาเต็มไปหมดเลย สงสัยมากับโปรแกรมที่เพิ่งติดตั้งไปเมื่อไม่นานมานี้ จะเป็นมัลแวร์ (Malware) ที่เขาพูดถึงกันบ่อยๆ หรือเปล่า

พอเรากลับไปดูให้ดี สิ่งเหล่านั้นมันคือโปรแกรมที่พ่วงแถมมาด้วยตอนติดตั้งนั่นเอง ซึ่งบางครั้งก็ไม่ได้เป็นไวรัสหรือมัลแวร์ ในกรณีเช่นนี้ปัญหามีอยู่อย่างเดียวคือ ตอนที่ติดตั้งโปรแกรมหรือแอพพลิเคชั่นที่ต้องการใช้งาน เราแทบไม่ได้สนใจหรือใส่ใจต่อคำอธิบายต่างๆ ระหว่างขั้นตอนการติดตั้งเลย แค่พยายามลงให้เสร็จ จะได้รีบใช้เร็วๆ

ดังนั้น เมื่อมีกล่องข้อความอะไรปรากฏขึ้นมา สิ่งที่เราเคยชินที่มักจะทำกันคือ กด Next, ต่อไป, OK, ตกลง, Finish, สำเร็จ ฯลฯ ไปเรื่อยๆ จนหมด เพราะถ้าไม่ทำอย่างนั้นการติดตั้งก็จะไม่สำเร็จ เราก็จะใช้งานโปรแกรมดังกล่าวไม่ได้ ด้วยเหตุนี้ทำให้ส่วนใหญ่เราจึงไม่ใส่ใจที่จะอ่าน โดยเฉพาะอย่างยิ่งเอกสารเกี่ยวกับ "ข้อตกลงการใช้งาน" (Term of Use) อาจจะด้วยเป็นเอกสารที่มีความยาวค่อนข้างมาก และเป็นภาษาเชิงกฎหมายที่ยากต่อการทำความเข้าใจ จึงไม่แปลกอะไรที่โปรแกรมที่ติดตั้งจะมีการทำงานบางอย่างที่เราไม่ต้องการ ทางเจ้าของก็มักจะชี้แจงไว้ในระหว่างช่วงการติดตั้ง

อย่างไรก็ตาม ปัญหาดังกล่าวนี้แม้ฟังดูไม่ได้เป็นปัญหาใหญ่อะไรมากนัก แค่สร้างความรำคาญให้กับผู้ใช้อยู่บ้าง แต่ก็ควรพึงระวังและทำความเข้าใจให้ดีก่อนการใช้งานโปรแกรมหรือแอพพลิเคชั่นใดๆ โดยเฉพาะข้อตกลงการใช้งาน ซึ่งพักหลังมีการกล่าวถึงกันมากขึ้นว่าแอพพลิเคชั่นที่ติดตั้งไปแล้ว มีการแอบส่งหรือแอบใช้ข้อมูลส่วนตัวของผู้ใช้ แต่เมื่อเราพิจารณาดูก็จะพบว่า ส่วนใหญ่มีการแจ้งรายละเอียดไว้แล้วในข้อตกลงการใช้งาน งานนี้ไม่รู้จะโทษใครดีครับ ในที่นี้ ผมยังไม่รวมถึงกรณีที่แอพพลิเคชั่นเหล่านั้น แอบใช้แอบส่งข้อมูลจริงๆ โดยไม่บอกกล่าวก่อน ซึ่งก็มีอยู่ไม่น้อยเช่นกัน

การที่อยู่เฉยๆ แล้วจะยอมให้แอพพลิเคชั่นเอาข้อมูลเราไปใช้ คงไม่ใช่เรื่องง่ายนัก เว้นแต่เราเผลอหรือยินยอมให้แอพพลิเคชั่นเหล่านั้นมีสิทธิเข้าถึงข้อมูลส่วนตัวของเราเอง โดยแอพพลิเคชั่นมักมีการแลกเปลี่ยนบางอย่างเพื่อจูงใจผู้ใช้ เรียกว่า "Economic Exchange" คือ มีฟังก์ชั่นการทำงานหรือความสามารถพิเศษ น่าสนใจให้ผู้ใช้ได้ใช้งาน แต่ก็ต้องแลกกับการเข้าถึงข้อมูลบางอย่าง เช่น เราสามารถใส่รูปเข้าไปในแอพพลิเคชั่น แล้วมีการประมวลผลภาพให้ได้ผลลัพธ์ที่ขบขันหรือสวยงาม สามารถแชร์แบบสนุกสนานกับเพื่อนผ่านโซเชียลเน็ตเวิร์กได้ทันที ฟังดูก็ไม่มีอะไร แต่บางแอพพลิเคชั่นอาจเขียนไว้ในข้อตกลงการใช้งาน ว่าหากจะใช้ความสามารถเหล่านี้ จะต้องยินยอมให้นำรูปภาพดังกล่าวไปใช้กับงานอื่นๆ ในภายหลังได้ หรือเมื่อต้องการแชร์ผลลัพธ์ผ่านทาง โซเชียลเน็ตเวิร์กระบบจะขอมีสิทธิเข้าถึงรายชื่อของเพื่อนคุณด้วย เป็นต้น

หากเราใส่ใจในส่วนของข้อตกลงการใช้งานไว้ จะทำให้เรามีความระมัดระวังในการใช้งานมากยิ่งขึ้น เพราะก็มีแอพพลิเคชั่นมากมายที่ขอสิทธิในการเข้าถึงข้อมูลส่วนตัวมากเกินความจำเป็น อาศัยว่าผู้ใช้ไม่ใส่ใจ ก็ทำให้ได้ข้อมูลไปแบบง่ายๆ ฟรีๆ เช่น เมื่อต้องการโพสต์ผลลัพธ์ผ่านโซเชียล เน็ตเวิร์ก แต่ขอเข้าถึงข้อมูลเพื่อน ข้อมูลความชอบต่างๆ ของเรา หรือแม้กระทั่งขอเข้าถึงสมุดรายชื่อของโทรศัพท์ ในบางแอพพลิเคชั่นอาจยอมให้เราเลือกที่จะไม่ให้สิทธิเข้าถึงข้อมูลแต่ละส่วนได้ ขณะที่หลายแอพพลิเคชั่น ก็ไม่สามารถเลือกได้ เราจึงต้องชั่งน้ำหนักให้ดีว่าจะยอมแลกข้อมูลส่วนตัวของเรากับความสามารถบางอย่างของแอพพลิเคชั่นหรือไม่

เหตุผลที่ผมยกประเด็นนี้มาคุย เพื่อให้ต่อไปเมื่อเราจะใช้งานโปรแกรมหรือแอพพลิเคชั่นใดๆ ก็ตาม ควรให้ความใส่ใจกับรายละเอียดหรือเงื่อนไขในการติดตั้งและใช้งานมากยิ่งขึ้น โดยเฉพาะข้อตกลงการใช้งาน เพื่อให้มั่นใจว่าเรามีความตระหนักและรู้ตัวเป็นอย่างดีถึงเงื่อนไข รวมถึงความเสี่ยงทางข้อมูลและความเป็นส่วนตัว ตลอดเวลาที่เรากำลังใช้งาน เพื่อที่จะไม่ต้องใช้ "การ์ดรู้เท่าไม่ถึงการณ์" กันบ่อยๆ