รัฐจัดยาชุดใหญ่ หวังคนไทย หลุดพ้นความจน

กนกวรรณ บุญประเสริฐ

ที่ประชุมคณะรัฐมนตรี (ครม.) อนุมัติมาตรการพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้มีบัตรสวัสดิการแห่งรัฐ หรือมาตรการช่วยคนจนเฟส 2 เป้าหมายการทำโครงการครั้งนี้ ครอบคลุมผู้มีรายได้น้อยราว 4.7 ล้านคน โดยจัดสรรงบประมาณ 3.56 หมื่นล้านบาท ซึ่งจะดึงเงินมาจากงบกลางปี 2561 จำนวน 1 แสนล้านบาท เป็นอีกโครงการสำคัญหวังเพิ่มรายได้ให้แก่ผู้มีรายได้น้อยที่มีรายได้ไม่เกิน 3 หมื่นบาท/ปี โดยจะดำเนินการถึงเดือน ธ.ค. 2561 และมีการประเมินผลโครงการเป็นระยะๆ

การดำเนินมาตรการระยะ 2 ครั้งนี้ ใช้กลยุทธ์ทั้งการเพิ่มเงินในกระเป๋าและสร้างโอกาสใน 4 มิติ มีการเสริมความรู้ อบรมอาชีพ ให้สินเชื่อ เพื่อให้กลุ่มเป้าหมายสามารถหาเงินเลี้ยงตัวเองได้ต่อไปในระยะยาว

แบ่งงบ 3.56 หมื่นล้านบาท ออกเป็นงบใช้พัฒนาคุณภาพชีวิตแก่ผู้มีรายได้น้อย 1.88 หมื่นล้านบาท งบดำเนินการ 2,999.1 ล้านบาท และงบประมาณในการซื้อสินค้าอุปโภคบริโภคจำเป็นภายในบัตรสวัสดิการให้กับผู้ที่มีรายได้น้อยในร้านค้าธงฟ้าประชารัฐ วงเงิน 1.38 หมื่นล้านบาท โดยจะจัดสรรเพิ่มเติมให้กับผู้มีรายได้น้อยที่มีรายได้ไม่เกิน 3 หมื่นบาท/ปี เพิ่มเติมจากปัจจุบันได้รับอยู่เดือนละ 300 บาท เป็นเดือนละ 500 บาท ส่วนผู้ที่มีรายได้มากกว่า 3 หมื่นบาท/ปี แต่ไม่เกิน 1 แสนบาท/ปี จะได้รับเงินเพิ่มเติมในบัตรอีกเดือนละ 100 บาท รวมได้รับเดือนละ 300 บาท

ข้อมูลเชิงลึกที่รัฐบาลนำมาพิจารณาออกเป็นมาตรการครั้งนี้ ได้จากข้อมูลการลงทะเบียนผู้มีรายได้น้อย 11.4 ล้านคน ซึ่งพบว่าคนไทยทำงานเฉลี่ยสัปดาห์ละ 51 ชั่วโมง/สัปดาห์ สูงที่สุดในภูมิภาคเอเชียและสูงกว่าค่าเฉลี่ยของโลกที่ 36.3 ชั่วโมง/สัปดาห์ อีกทั้งกรุงเทพฯ ยังเป็นเมืองที่คนทำงานเป็นจำนวนชั่วโมงสูงที่สุดเป็นลำดับที่ 5 ของโลก

สะท้อนว่า คนไทยค่อนข้างขยัน แต่สาเหตุที่คนส่วนหนึ่งยังยากจน อาจเกิดจากการไม่ได้รับโอกาสในการพัฒนาตนเองเท่าที่ควร

ดังนั้น การทำให้ความยากจนหมดไปจากประเทศไทยจะต้องเริ่มต้นจากการค้นหาสาเหตุของปัญหาหรือภาวะความยากจนที่เกิดขึ้นแล้วมุ่งสร้างโอกาสเป็นรายบุคคลโดยการ "ให้เบ็ด" ไป "ตกปลา" เพื่อให้ช่วยได้อย่างตรงจุดและตรงตามความจำเป็นของแต่ละบุคคลมากที่สุด

กระทรวงการคลัง จึงสร้างโอกาสอย่างรอบด้านใน 4 มิติ ได้แก่ 1.การมีงานทำ ทั้งการประกอบอาชีพในภาคเกษตรกรรม และนอกภาคเกษตรกรรม 2.การฝึกอบรมอาชีพและการศึกษา ทั้งการฝึกทักษะใหม่ และการฝึกทักษะซ้ำ เพื่อให้มีระดับทักษะสูงขึ้น สำหรับรองรับตลาดแรงงานที่มีการเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว รวมถึงการให้โอกาสในการเข้ารับการศึกษาในระดับต่างๆ

3.การเข้าถึงแหล่งเงินทุนในระบบ รวมทั้งเพื่อแก้ไขปัญหาหนี้นอกระบบอย่างบูรณาการและเข้มข้น 4.การเข้าถึงสิ่งจำเป็นพื้นฐาน เช่น ที่อยู่อาศัย ที่ดินทำกิน การออมเพื่อการเกษียณอายุ ประกันอุบัติเหตุรายย่อย เป็นต้น

ส่วนคนที่อ่อนแอที่สุดในสังคม จะใช้มาตรการสงเคราะห์ เพื่อช่วยทำให้ใช้ชีวิตอยู่ในสังคมได้อย่างมีศักดิ์ศรีเหมือนกับคนอื่นๆ

อีกมาตรการที่สำคัญ คือการเข้าหาและติดตามผู้ถือบัตรสวัสดิการแห่งรัฐทุกคนที่มีรายได้ต่ำกว่า 3 หมื่นบาท และอยู่ในวัยแรงงาน รวมทั้งเปิดโอกาสให้ผู้ถือบัตรสวัสดิการกลุ่มอื่นๆ เข้าร่วมการพัฒนาตนเองได้โดยสมัครใจอีกด้วย

มาตรการแก้จนครั้งนี้ ที่น่าสนใจเพราะมีการออกโครงการรวมกว่า 34 โครงการ จากความร่วมมือและการสนับสนุนจากหน่วยงานรัฐ อย่างน้อย 13 หน่วยงาน คือ 6 กระทรวง 3 ธนาคาร 2 กองทุน และ 2 หน่วยงาน ผนึกกำลังทำงานเป็นทีม เพื่อออกมาตรการที่มีเป้าหมายชัดเจน ไม่หว่านแห มีการลงพื้นที่สัมภาษณ์และตรวจสอบคุณภาพชีวิตความเป็นอยู่ โดยทีมหมอประชารัฐสุขใจ เพื่อวินิจฉัยหาสาเหตุของความยากจน แล้วจัดยารักษาให้อย่างถูกขนานถูกโรค

ส่วนทางฝั่งนายจ้างที่เข้าร่วมโครงการ จะได้รับสิทธิในการหักรายจ่ายภาษี 1.5 เท่า มีโครงการที่น่าสนใจ ได้แก่ การจัดหางานในประเทศและต่างประเทศ โดยกรมการจัดหางาน กระทรวงแรงงาน ณ วันที่ 27 ธ.ค. 2560 มีตำแหน่งงานว่างในประเทศ 1.14 แสนอัตรา และตำแหน่งงานว่างในต่างประเทศ 7,065 อัตรา

นอกจากนี้ มีหลักสูตรการฝึกอาชีพเร่งด่วนช่างอเนกประสงค์ (ช่างชุมชน) โดยกรมการจัดหางาน หลักสูตรอบรม 60 ชั่วโมง เป้าหมาย 8.79 หมื่นคน ทุกชุมชนทั่วประเทศ เพื่อให้ประกอบอาชีพ ช่างอเนกประสงค์ (ช่างชุมชน) ได้, โครงการแฟรนไชส์สร้างอาชีพเพื่อผู้มีรายได้น้อย โดยกรมพัฒนาธุรกิจการค้า กระทรวงพาณิชย์ เช่น ไจแอ้น ลูกชิ้นปลา ระเบิดเถิดเทิง กิมซุนหมูปิ้ง ลงทุนเพียง 2 หมื่นบาท, โครงการตลาดประชารัฐ โดยกรมการพัฒนาชุมชน กระทรวงมหาดไทย และกรมการค้าภายใน กระทรวงพาณิชย์ จัดพื้นที่ให้ขายสินค้า, โครงการเพิ่มทักษะอาชีพแก่เกษตรกรผู้ลงทะเบียนฯ โดยกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ มี 110 หลักสูตร สร้างศูนย์เรียนรู้ของส่วนราชการในพื้นที่ที่มีศักยภาพ, โครงการมหาวิทยาลัยประชาชน โดยธนาคารออมสิน ร่วมมือกับสถาบันการศึกษาจัดหลักสูตรพัฒนาอาชีพ พร้อมปล่อยสินเชื่อ, โครงการสินเชื่อเพื่อพัฒนาอาชีพของผู้มีรายได้น้อยที่ลงทะเบียนฯ โดย ธ.ก.ส. ออกสินเชื่อเพื่อเป็นค่าใช้จ่ายและหรือค่าลงทุนในการพัฒนาอาชีพเพื่อเพิ่มรายได้ อัตราดอกเบี้ย 0% ใน 6 เดือนแรก กู้ได้สูงสุด 5 หมื่นบาท/ราย ผ่อนได้ 5 ปี

อีกพัฒนาการที่น่าสนใจในการออกมาตรการครั้งนี้ คือมีการทำระบบการตรวจสอบที่เข้มข้น ผ่านคณะกรรมการนโยบายการพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้มีบัตรสวัสดิการแห่งรัฐ (คนส.) คณะอนุกรรมการติดตามการพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้มีบัตรสวัสดิการ (คอต.) คณะอนุกรรมการพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้มีบัตรสวัสดิการแห่งรัฐประจำจังหวัด (คอจ.) คณะทำงานพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้มีบัตรสวัสดิการแห่งรัฐประจำอำเภอ หรือเรียกว่าทีมหมอประชารัฐสุขใจ (ทีม ปรจ.) มาติดตามและประกบผู้ที่เข้าโครงการแบบเกาะติดเพื่อประเมินผลเป็นระยะ

ทำให้เชื่อว่ามาตรการแก้จนระยะ ที่ 2 ครั้งนี้ จะเป็นการจัดยาชุดที่ครบครันต่อการแก้โรคความยากจนของคนไทยได้อย่างบูรณาการมากที่สุดตั้งแต่มีการออกมาตรการแก้จนมาในหลายรัฐบาล หากทำแล้วประสบความสำเร็จอาจกลายเป็นโมเดลแก้จนตัวอย่าง

เพราะที่ผ่านมาหลายรัฐบาล เน้นแต่เรื่องอัดเงินสินเชื่อให้ได้ตาม เป้าหมายก็ถือว่าจบ และทำแบบเดิมๆ อีกทุกปี กลายเป็นการเร่งก่อหนี้ครัวเรือนแบบไม่รู้ตัว แต่โมเดลของรัฐปัจจุบันได้แก้จุดอ่อนเรื่องนี้ โดยทำเรื่องสร้างงานสร้างอาชีพเข้ามาช่วย เชื่อว่ามีโอกาสสูงมากที่ไทยจะสามารถขจัดความยากจนให้หมดสิ้นไปได้ภายในปีนี้ n