กางแผน 10 ประเด็นปฏิรูป สร้างความยุติธรรมยั่งยืน

ไพบูลย์ กระจ่างวุฒิ

หมายเหตุ : คณะกรรมการปฏิรูปประเทศด้านกระบวนการยุติธรรม ที่มีอัชพร จารุจินดา เป็นประธาน ได้จัดทำแผนการปฏิรูปประเทศด้านกระบวนการยุติธรรม (พ.ศ. 2560-2564) โดยมีสาระสำคัญพอสังเขปดังนี้

ในการจัดทำแผนปฏิรูปประเทศ คณะกรรมการปฏิรูปประเทศด้านกระบวนการยุติธรรมพิจารณาเจตนารมณ์และบทบัญญัติที่เกี่ยวข้องในรัฐธรรมนูญ ประกอบ ข้อเสนอแนะในการปฏิรูปประเทศที่ จัดทำขึ้นระหว่างปี 2557-2560 แล้ว โดยสามารถสรุปเป็นข้อเสนอให้ดำเนินการปฏิรูปประเทศด้านกระบวนการยุติธรรมใน 10 ประเด็น โดยมีหัวข้อและกิจกรรมที่สำคัญ ดังนี้

ประเด็นปฏิรูปที่ 1 การกำหนดระยะเวลาดำเนินงานในทุกขั้นตอนของกระบวนการยุติธรรมที่ชัดเจนเพื่อให้ประชาชนได้รับความยุติธรรมโดยไม่ล่าช้า มีกิจกรรมปฏิรูปที่สำคัญ คือ ให้หน่วยงานกำหนดระยะเวลาดำเนินงานในทุกขั้นตอนแล้วประกาศให้ประชาชนทราบ สร้างกระบวนการรับเรื่องร้องเรียน มีการประเมินปรับปรุงเป็นระยะ และสร้างระบบการตรวจสอบให้ประชาชนทราบ

ประเด็นปฏิรูปที่ 2 การพัฒนากลไกช่วยเหลือและเพิ่มศักยภาพเพื่อให้ประชาชนเข้าถึงกระบวนการยุติธรรม คือ กำหนดมาตรการช่วยเหลือและคุ้มครองผู้เสียหาย พยาน ผู้ต้องหาและจำเลย ในการดำเนินคดีการพัฒนาระบบการจัดให้มีทนายความช่วยเหลือคดี ปรับปรุงระบบประกันตัว การพัฒนาและส่งเสริมระบบการไกล่เกลี่ยข้อพิพาทเพิ่มช่องทางประชาชนเข้าถึงกระบวนการยุติธรรม

ประเด็นปฏิรูปที่ 3 การพัฒนากลไกการบังคับการตามกฎหมายอย่างเคร่งครัดเพื่อลดความเหลื่อมล้ำ นำระบบประเมินความเสี่ยงมาใช้ทดแทนการเรียกทรัพย์สินเป็นหลักประกัน เพิ่มการลงโทษที่หลากหลาย นำโทษปรับตามความสามารถในการชำระมาใช้ และแก้ไขกฎหมายแพ่งและพาณิชย์เรื่องหนี้และลดเหลื่อมล้ำ

ประเด็นปฏิรูปที่ 4 การปรับกระบวนทัศน์ในการบริหารงานยุติธรรมเพื่อสร้างความปลอดภัยและความเป็นธรรมในสังคม ทบทวนการจำแนกประเภทยาเสพติดและพัฒนาระบบบำบัดผู้ติดยาเสพติด ลดอุปสรรคในการกลับคืนสู่สังคมของ ผู้พ้นโทษ กำหนดโทษที่โปร่งใส มีระบบยุติคดีอาญาถ่วงดุลการใช้ดุลพินิจที่ เหมาะสมและบูรณาการฐานข้อมูล ผู้กระทำผิด

ประเด็นปฏิรูปที่ 5 การปรับปรุงระบบการสอบสวนคดีอาญาเพื่อให้มี การตรวจสอบและถ่วงดุลระหว่างพนักงานสอบสวนกับพนักงานอัยการอย่างเหมาะสม กำหนดประเภทหรือลักษณะคดีที่ควรจะมีการสอบสวนร่วมกันระหว่างพนักงานสอบสวนกับพนักงานอัยการ มีกฎหมายเกี่ยวกับการกันผู้ร่วมกระทำความผิดเป็นพยาน และให้พนักงานอัยการมีอำนาจสอบสวนเพิ่มเติม

ประเด็นปฏิรูปที่ 6 การกำหนดระยะเวลาในการปฏิบัติหน้าที่ของเจ้าหน้าที่ที่เกี่ยวข้องทุกฝ่ายให้ชัดเจนเพื่อมิให้คดีขาดอายุความ กำหนดระยะเวลาส่งสำนวนสอบสวนพนักงานสอบสวนให้แก่พนักงานอัยการ เพื่อมีระยะเวลาพอตรวจสอบสำนวน และบูรณาการแก้ปัญหาที่อาจเกิดจากการประสานงานที่ล่าช้า

ประเด็นปฏิรูปที่ 7 การพัฒนาระบบการสอบสวนเพื่อสร้างความเชื่อมั่นในการปฏิบัติหน้าที่ของพนักงานสอบสวนและพนักงานอัยการ ให้ผู้เสียหายสามารถร้องทุกข์ กล่าวโทษ ณ สถานีตำรวจแห่งใดก็ได้ สร้างระบบป้องกันการแทรกแซงการใช้ดุลพินิจทำสำนวนของพนักงานสอบสวน และตั้งหน่วยงานในสำนักงานอัยการสูงสุดมีหน้าที่วิเคราะห์คำพิพากษาเพื่อปรับปรุงการปฏิบัติงาน

ประเด็นปฏิรูปที่ 8 การปฏิรูประบบนิติวิทยาศาสตร์เพื่อความถูกต้องสมบูรณ์ของข้อเท็จจริงแห่งคดี จัดตั้งคณะกรรมการกำหนดมาตรฐานกลางการปฏิบัติงานและคุณสมบัติของผู้ปฏิบัติงานด้านนิติวิทยาศาสตร์ ให้มีผู้ปฏิบัติงานด้านนิติวิทยาศาสตร์และนิติเวชที่เพียงพอมีอิสระ และพัฒนาหลักเกณฑ์รับฟังพยานหลักฐาน

ประเด็นปฏิรูปที่ 9 การเสริมสร้างและพัฒนาวัฒนธรรมองค์กรต่างๆ ที่เกี่ยวข้องในกระบวนการยุติธรรมเพื่อมุ่งอำนวยความยุติธรรมแก่ประชาชนโดยสะดวกและรวดเร็ว มีมาตรการขจัดวัฒนธรรมองค์กรที่เป็นอุปสรรคต่อความยุติธรรม นำเทคโนโลยีมาใช้และงานบริการประชาชน

ประเด็นปฏิรูปที่ 10 การพัฒนาประสิทธิภาพของกระบวนการยุติธรรมเพื่อเพิ่มศักยภาพในการแข่งขันของประเทศ ให้ปรับปรุงเขตอำนาจศาลและกฎหมายเพื่อให้รองรับการค้าระหว่างประเทศ เพิ่มประสิทธิภาพในการบังคับคดี และพัฒนางานอนุญาโตตุลาการระหว่างประเทศ