จากฝันเป็นตำรวจก่อนมาเป็นปลัดคลัง

จะว่าไปแล้วการก้าวขึ้นเป็นปลัดคลังของ สมชัย สัจจพงษ์ ส่วนหนึ่งต้องถือเป็นเรื่องโชคชะตาชีวิตกำหนดไว้ เพราะตอนเป็นลูกหม้อนักเรียนโรงเรียนเซนต์คาเบรียล เพื่อนส่วนใหญ่สอบเข้ามหาวิทยาลัยเป็นหมอและวิศวกร แต่ตัวเองอยากเป็นตำรวจเหมือนคุณพ่อ ไปสอบข้อเขียนโรงเรียนนักเรียนเตรียมตำรวจก็ผ่าน แต่ไปตกตรวจสุขสภาพเพราะไม่รู้มาก่อนว่าตัวเองสายตาสั้น

หลังจากนั้นก็ต้องเบนเข็มเข้าสู่รั้วมหาวิทยาลัย ก็รู้แต่เพียงว่าอยากจะเข้าจุฬาลงกรณ์ มหาวิทยาลัยให้ได้เท่านั้น ซึ่งก็สมหวังเมื่อสอบติดคณะเศรษฐศาสตร์ ซึ่งเป็นคณะและมหาวิทยาลัย ที่เลือกไว้อันดับหนึ่ง

เมื่อเรียนจบจุฬาฯ ก็อยากจะไปเรียนต่อ ต่างประเทศ แต่ครอบครัวระดับกลางพ่อกับแม่รับราชการไม่มีเงินส่งเรียน ก็ไปสอบชิงทุนสำนักงานคณะกรรมการข้าราชการพลเรือน (ก.พ.) ได้ทุนของกระทรวงการคลังไปเรียนปริญญาโทที่ Ohio State University เป็นเวลา 2 ปี

หลังจากจบปริญญาโทก็อยากจะเรียนปริญญาเอก แต่ทาง ก.พ.ไม่ให้ทุน สมชัยจึงสอบชิงทุนปริญญาเอกของ Ohio ด้วยตัวเอง และได้สมหวัง ทาง ก.พ.จึงยอมให้เรียนต่อโดยจ่ายแต่ค่าใช้จ่ายรายเดือนให้เท่านั้น ใช้เวลาเรียนอีก 3 ปี ก็จบเป็นดอกเตอร์กลับมาทำงานที่สำนักงานเศรษฐกิจการคลัง (สศค.) ตำแหน่งเศรษฐกร 4 ตอนอายุ 28 ปี

สมชัย เล่าว่า หลักการทำงานก็อาศัยการอ่อนน้อมถ่อมตน ผู้ใหญ่ใช้งานก็ทำเต็มที่ ก็ได้รับความกรุณาจากผู้ใหญ่สอนงาน ซึ่งรู้สึก ภูมิใจได้ร่วมงานกับผู้อำนวยการ สศค.เก่งๆ หลายคน เช่น อรัญ ธรรมโน สมชัย ฤชุพันธุ์ และนิพัทธ พุกกะณะสุต ทำให้การพัฒนาขึ้นได้เร็ว

อย่างไรก็ตาม ก่อนมาเป็นปลัดคลัง ชีวิตข้าราชการก็ผ่านร้อนหนาวการเมืองทั้ง ในและนอกกระทรวงมาใช่น้อย ขึ้นเป็น ผู้อำนวยการ สศค. ตอนอายุ 40 ปีต้นๆ เป็นเวลา 1 ปี ไปนั่งเป็นอธิบดีศุลกากร และผู้อำนวย การสำนักงานคณะกรรมการนโยบายรัฐ วิสาหกิจอีกอย่างละ 1 ปี กลับมาเป็นผู้อำนวย การ สศค. อีก 3 ปี ได้ไปเป็นอธิบดีกรมศุลกากรอีก 1 ปีครึ่ง ก่อนจะได้มานั่งเป็นปลัดคลัง ในที่สุด