ขายสินค้าข้ามแดน

โดย กริช วิฑูรสถิตย์

ในการค้าขายตามแนวชายแดนในยุคแรกๆ นั้น ยังไม่มีการจัดตั้งบริษัทเพื่อค้าขายอย่างเป็นรูปแบบ ทุกคนต่างค้าขายกันในลักษณะซื้อมาขายไป ไม่มีการทำตลาดที่ชัดเจน ผมได้รับความรู้การค้าขายชายแดนนี้ จากการที่ได้ไปอยู่กับพี่สาวลูกคุณลุงที่ร้านจังเลี่ยงฮง อ.เชียงของ ตามที่ได้เล่ามาแล้วหลายตอน สิ่งหนึ่งที่พี่สาวผมท่านเก่งมาก คือมนุษยสัมพันธ์ คือท่านจะทำการค้ากับลูกค้าดุจญาติมิตรเลยครับ จำได้ว่าเวลานายฮ้อยหรือพ่อเลี้ยง หรือเล่าป้าน ซึ่งแปลว่าเถ้าแก่ที่มาจากเมืองลาว ข้ามแดนมาเพื่อซื้อสินค้าที่ร้าน พี่สาวผมมักเชิญชวนเขาเหล่านั้นให้มานอนพักที่บ้านเลยครับ ที่บ้านพี่สาวผมนั้นมีสมาชิกเยอะมาก นอกจากลูกๆ ของท่านสิบสองคนแล้ว ยังมีพวกน้องๆ คือผมกับพี่ชายอีกสองคน และคนงานที่เป็นชนชาวขมุบางครั้งก็สามคน บางครั้งก็สองคนไม่แน่ไม่นอน ดังนั้นจะเยอะมาก เวลาฤดูหนาวท่านจะดองผักกาดดองไว้เป็นหลายสิบไหเลยครับ โดยใช้ไหน้ำปลายุคเก่า เด็กยุคใหม่อาจไม่เคยเห็น เอามาล้างแล้วตากให้แห้ง พอผักกาดเขียวใหญ่ออกผลผลิต พี่สาวผมก็ซื้อจากชาวไทยภูเขาที่เขาแบกลงเขามาขาย ซื้อเยอะมาก แล้วพวกเราเด็กๆ ก็ช่วยกันนำมาตากแดดพอผักสลดแล้วจึงนำมาดองต่อ เก็บไว้ทานกันตลอดปี ผักสดอีกหลายอย่างที่พี่สาวผมต้องเก็บถนอมไว้ทาน เช่น หัวผักกาด หรือหัวไช้เท้า ทำไชโป๊ หรือผักกาดเขียวเล็กๆ ก็นำมาทำเป็นผักแห้ง เวลาไม่มีก็จะเอามาทำอาหารเลี้ยงลูกหลาน และลูกค้าที่มาพักได้อย่างดี พวกเราเด็กๆ มีหน้าที่คอยนวดผัก ตากผัก ดองผัก สนุกสนานกันทุกปีเลยครับ

ส่วนลูกค้าที่เป็นจีนฮ่ออพยพ พี่สาวผมซึ่งพูดภาษาจีนฮ่อหรือจีนยูนนานเก่งมากๆ ผมถือว่าท่านเป็นครูคนแรกที่สอนภาษาจีนฮ่อหรือจีนยูนนานให้ผมเลยครับ ซึ่งต่อมาพอผมไปเรียนต่อที่ดอยแม่สะลองและทำการค้าที่สิบสองปันนา ก็ได้ใช้วิชาความรู้ที่ท่านสอนมานี่แหละครับมาใช้ให้เป็นประโยชน์ ติดต่อค้าขายและสื่อสารกับเขาได้สบายมาก และในตลาดเมียนมาโดยเฉพาะรัฐฉานก็มีชาวจีนฮ่อหรือจีนยูนนานอยู่เยอะมาก ผมก็สามารถนำมาใช้ให้เป็นประโยชน์ได้ เพราะเวลาผมพูด เขาจะจับสำเนียงไม่ได้เลยว่าผมเป็นคนจีนอะไรมาจากใหน บางครั้งผมบอกว่าเป็นจีนแคะ บรรพบุรุษผมมาจากฮงสุน กวางตุ้ง เขาก็ทำหน้างงๆ ไม่เชื่อผม

ลูกค้าที่มาจากเมืองน้ำเกิ่ง จะเป็นชาวเย้าและจีนฮ่อเป็นส่วนใหญ่ สินค้าที่เขาต้องการซื้อหลากหลายมาก กลุ่มนี้กำลังซื้อจะดีมาก เพราะเงินเขาได้มาง่าย และกล้าที่จะจับจ่ายสินค้า การบริโภคขนมนมเนย เป็นที่นิยมมากๆ ผมจำได้ว่าเวลาเราแพ็กนมข้นหวานกระป๋อง ครั้งละสิบสองกระป๋อง พวกเราใช้เชือกฟางเส้นเดียวมัดได้แน่นมากๆ สามารถหิ้วได้อย่างง่ายดายครับ ส่วนการแพ็กของใส่กล่อง เราต้องใช้กล่องกระดาษเก่าบรรจุ แล้วใช้เชือกป่านหรือเชือกฟางมามัด โดยพวกเราก็มัดได้อย่างยอดเยี่ยมเหมือนกันครับ สามารถหิ้วกล่องได้เลยครับ เมื่อลูกค้าที่มาจากแดนไกลมาพักที่บ้านพี่สาวผม เขาจะสั่งซื้อสินค้าจำนวนมาก เพราะเวลาเดินทางมายากลำบากมาก จึงต้องสั่งซื้อให้เยอะๆ คุ้มค่าการเดินทางครับ กลางคืนพี่สาวและพี่เขยผมจะสอนวิธีเขียนบิลและจัดของให้พวกเรา พี่สาวเป็นคนใจเย็นมาก เป็นคนไม่ค่อยมีอารมณ์ดุ ต่างจากพี่เขย ท่านจะดุมาก เวลาสอนไม่ได้ดังใจจะดุมากๆ พวกเราเด็กๆ เกรงกลัวมากๆ แต่พอเวลาผ่านไปพวกเราก็คิดได้ว่า ถ้าท่านไม่ดุคงไม่สามารถเอาพวกเราเด็กๆ ซนๆ สิบกว่าคนอยู่แน่ๆ จึงคิดว่าที่ได้ดีทุกวันนี้ก็คงมาจากการเข้มงวดของพี่เขยด้วยครับ

กลางคืนเวลาแพ็กของ พี่เขยจะเอาเครื่องเล่นจานเสียงมาเปิดให้พวกเราเด็กๆ ฟังกัน ทำงานไปด้วยร้องเพลงไปด้วย เพลงที่ใช้เปิดประจำก็เป็นเพลงจีนครับ ฟังจนร้องเป็นกันทุกคนเลยครับ แม้แต่ลูกๆ ของท่านที่เป็นหลานผม ตัวเล็กๆ น้อยภาษาจีนก็ไม่ค่อยได้เรียน เพราะลูกๆ คนท้ายๆ ของท่าน มักมุ่งเรียนภาษาไทยเสียมากกว่า เพราะยุคสมัยเริ่มเปลี่ยนแปลงไป มีแต่ลูกๆ ท่านลำดับต้นๆ ที่ได้เรียนภาษาจีน แต่ทุกคน จะฟังเพลงจีนในระหว่างแพ็กสินค้าตอนกลางคืน จนคุ้นเคยและร้องเพลงจีนกันได้เกือบทุกคนครับ