คนเคยรวย

ถาวร หลีกภัย

คำพังเพยที่ว่า "เล่นแร่แปรธาตุ ผ้าขาดไม่รู้ตัว" จะเป็นจริง ถ้าคนนั้นทำเหมืองโดยขาดความรู้ และผมได้เจอมาแล้วจากประสบการณ์โดยตรง

ในวัยเด็ก ผมเคยไปเที่ยวงานวัดที่วัดมัชฌิมภูมิ หรือที่ชาวบ้านเรียกกันว่า วัดหน้าเขา จ.ตรัง จำได้ว่าในเวลาหัวค่ำวันหนึ่งมีเณรออกมาทายปัญหาเชาว์กับผู้ชมในงาน คำถามข้อหนึ่งของเณรถามว่า จังหวัดอะไรที่รวยที่สุดในประเทศไทย

มีคนตอบคำถามหลายคน บางคนตอบ จ.กำแพงเพชร บางคนบอก จ.อ่างทอง และเมื่อมาถึงผม ผมตอบว่า จ.เพชรบุรี ปรากฏว่า ผมตอบถูกจึงทำให้ชื่อ จ.เพชรบุรี ติดอยู่ในใจผมตลอดมา จนกระทั่งโตขึ้นที่ในชีวิตการทำงานช่วงหนึ่งได้มาอยู่ที่ จ.เพชรบุรี ทั้งที่เหมืองอุโมงค์ ฟลูออไรต์เขาใบลาน กิ่ง อ.หนองหญ้าปล้อง และที่โรงงานแต่งแร่ของ อ.บ้านลาด

งานหลักของผมที่ จ.เพชรบุรี ในสถานที่ทั้งสองแห่ง คือการสำรวจหาแร่ฟลูออไรต์ ในเรื่องผมได้กล่าว ถึงเพชรหลายครั้ง ก็อยาก จะเล่าเพิ่มเติมว่า เพชรในธรรมชาติในประเทศไทยก็ใช่ว่าจะไม่มีเสียเลย ช่วงเวลาที่ผมรับราชการอยู่ในกรมทรัพยากรธรณี ผมอยู่กองเศรษฐธรณีวิทยา กองเดียวกับ ดร.โพยม อรัณยกานนท์ ผมจึงรู้จักท่านดี ท่านเป็นนักธรณีวิทยาคนแรกที่พบเพชรเป็นครั้งแรกที่เกาะภูเก็ตที่บริษัทเหมืองแร่ภูเก็ตทิน และต่อมาที่เหมืองแร่ทำมุนทิน จ.พังงา เพชรกับดีบุกมีการเกิดที่ต่างกันในทางธรณีวิทยา แต่มาอยู่ด้วยกันในลานแร่ดีบุก แร่ดีบุกมีแม่เป็นหินแกรนิต แต่เพชรเมืองไทยยังหาหินต้นกำเนิดเพชรไม่เจอ ที่มีอยู่ทั่วไปภายในจังหวัดนี้ อย่างเช่นที่เหมืองหมอนิยมกับเหมืองคุณเกริก ในเขต กิ่ง อ.หนองหญ้าปล้อง เหมือง ดร.ไพฑูรย์ ในเขต อ.เมือง เหมืองคุณตอมกับเหมืองคุณวิบูลย์ เหมืองทหารอากาศ และเหมืองคุณซ้อนในเขต อ.ท่ายาง เป็นต้น

การที่ จ.เพชรบุรี มีแหล่งแร่ฟลูออไรต์กระจัดกระจายอยู่ทั่วไปในที่ต่างๆ ดังที่ได้กล่าวมานั้น ได้ทำให้ผมอดคิดอดจินตนาการไปไม่ได้ว่า ชื่อเพชรบุรีน่าจะได้มาจากความสวยงามของแร่ฟลูออไรต์ ที่มีอยู่มากมายในจังหวัดนี้ก็เป็นได้ ทั้งนี้ด้วยแร่ฟลูออไรต์ ซึ่งมีหลายหลายสี ทั้งสีเขียวอ่อน สีเขียวเข้ม สีม่วง และตลอดจนสีขาวนั้น มีความสวยงามไม่ต่างไปจากเพชรนิลจินดา ผู้ที่ตั้งชื่อจังหวัดนี้ก็น่าจะนึกถึงเพชรเมื่อได้เห็นความงดงามของแร่ฟลูออไรต์ และนี่คือข้อสังเกตของผมแต่ผู้เดียวเท่านั้น ข้อสังเกตของผมใช่ว่าจะไร้สาระเสียทีเดียว ตามตำนานที่เล่าสืบกันมาในสมัยโบราณมีแสงระยิบระยับในยามราตรีที่เขาเด่น ทำให้ชาวบ้านเข้าใจว่ามีเพชรพลอยบนเขา และเป็นที่มาของชื่อ เมืองเพชร

ชื่อเดิมของ จ.เพชรบุรี คือ "พริบพรี" การออกเสียงพริบพรีเป็นเพชรบุรีก็เป็นไปได้ แต่ที่มีปรากฏในตำนานเพชรบุรี ในสมัยโบราณกาลในการสร้างเมือง มีการกล่าวถึงยามราตรีที่เขาแด่น (อยู่ในเขต อ.บ้านลาด) ส่องสว่างราวกับแสงเพชรพลอยจากภูเขานี้เป็นเหตุ และเป็นที่มาของชื่อเพชรบุรี

เช่นเดียวกับเรื่องคนเคยรวยที่ผมกำลังจะเล่านี้ ก็มาจากผู้ที่มีความหลงใหลในมนต์ขลังของแร่ที่ จ.เพชรบุรี นี้

คุณอุดม ศุภกุล เป็นคนจากรุงเทพฯ ที่ต้องมาหมดตัวจากการทำเหมืองแร่ฟลูออไรต์ที่เขาหมู ในเขต อ.ท่ายาง จ.เพชรบุรี ดังที่ได้บอกผมในตอนที่พบเจอกันเป็นความว่า

"ผมต้องขายรถ ขายทรัพย์สินที่มี ภรรยาที่อยู่ด้วยกันก็ขอหย่า"

นายเหมืองอุดม ไม่รู้ว่าแหล่งแร่ฟลูออไรต์ของเขาที่มีสีออกขาว เหมือนสีควอตซ์นั้น ทำให้แร่ที่ผลิตได้มีคุณภาพต่ำ เพราะเป็นแร่ฟลูออไรต์ ที่ปนอยู่กับควอตซ์ ด้วยความเห็นใจ ผมจึงได้บอกนายเหมืองอุดมใน ขณะนั้นว่า

"คุณต้องหยุดทำเหมือง ก่อนที่จะเสียหายมากไปกว่านี้ เพราะคุณยังดูไม่ออกเลยว่า แร่ฟลูออไรต์ต่างจากแร่ควอตซ์อย่างไร และแหล่งแร่ฟลูออไรต์แหล่งนี้ก็เล็กเกินไปที่จะทำเหมืองให้ได้กำไร"

การทำเหมืองแร่ได้ทำให้คนหมดตัวจากคนรวยมาเป็นคนเคยรวยไปด้วยประการฉะนี้ n