ข้อมูลไม่ใช่ทุกสิ่ง

*เล่าเรื่องอาเซียนค่ะ

เมื่อไม่นานนี้ ผมมีโอกาสไปพูดที่งานประชุมสุดยอดด้านการสื่อสารของอาเซียนเมื่อเดือน พ.ย.ที่ผ่านมา ที่กรุงกัวลาลัมเปอร์ ประเทศมาเลเซีย และได้อยู่ท่ามกลางบรรดาผู้ก่อตั้งสตาร์ทอัพรุ่นใหม่ กูรูเทคโนโลยี และผู้คร่ำหวอดด้านข้อมูล สารที่วิทยากรหลายรายพูดกันอย่างชัดเจนกึกก้องก็คือ การหมดยุคแห่งมุมมองหรือความรู้สึกส่วนตัว (อัตวิสัย) "ศตวรรษที่ 21 คือยุคแห่งบิ๊กดาต้า" ซึ่งหมายถึงความสามารถในการประมวลผลข้อมูลมหาศาล

แต่ผมก็ยังอดตั้งคำถามไม่ได้ว่าจริงหรือเปล่า

เมื่อปีที่แล้ว ในช่วงรณรงค์ หาเสียงเลือกตั้งประธานาธิบดีสหรัฐ ผมอยู่ที่เมืองฮุสตันในรัฐเทกซัส และใช้เวลาร่วมกับครอบครัววิดานาส คู่พี่น้องชาวอเมริกันเชื้อสายเม็กซิกัน ผู้ชอบปืนเป็นชีวิตจิตใจ และอาศัย อยู่ในเขตชานเมือง ทั้งคู่มีแนวคิดอนุรักษนิยมและสนับสนุน โดนัลด์ ทรัมป์ อย่างแน่วแน่ แม้ว่า จะมีเชื้อสายลาตินก็ตาม

แน่นอนว่าตอนแรกผมรู้สึก สงสัยว่าทำไมเป็นเช่นนั้น แต่เมื่ออยู่กับทั้งคู่ไปสองสามวัน รวมถึงได้ไปเยือนร้านขายปืนเล็กๆ และพูดคุยกับญาติๆ ของสองพี่น้อง ผมเริ่มเข้าใจว่า ทำไมพวกเขาถึงหวังพึ่งทรัมป์

ขณะที่กำลังนั่งอยู่ที่สนามห ลังบ้าน ผมเห็นร่องรอยกระสุนปืน ของพ่อค้ายาเสพติดฝังอยู่บนรั้วบ้าน และผมยังรู้สึกถึงความขุ่นเคืองใจ ต่อสภาพที่เป็นอยู่ ความสิ้นหวังต่อ การเปลี่ยนแปลงที่ไม่มีผลสำรวจใดสอบถาม มากเกินกว่าจะจำกัด อยู่ที่เพียงระดับ 1-10 ได้

ส่วนในวันเลือกตั้ง หนังสือพิมพ์นิวยอร์กไทมส์รายงานว่า มีโอกาส 85% ที่ ฮิลลารี คลินตัน จะชนะ แต่หลังจากไปพูดคุยกับเหล่าผู้คนธรรมดาทั่วสหรัฐแล้ว ผมไม่แน่ใจนัก และคิดว่าทรัมป์อาจผงาดขึ้นมา แล้วเขาก็ชนะจริงๆ

สุดท้ายแล้วความยึดมั่นในข้อมูลอย่างไร้เดียงสาเพียงอย่างเดียวก็ทำให้เราผิดพลาด

อย่าเพิ่งเข้าใจผิด ข้อมูลต่างๆ ไม่ว่าจะเป็นการเติบโตของจีดีพี เงินเฟ้อ อัตราว่างงาน รายได้มวลรวม ตัวเลขและข้อเท็จจริงทั้งหมดนี้คือ แก่นของการวิเคราะห์ที่ถูกต้อง แต่ในโลกที่กำลังจมลงไปในข้อมูล การรู้ตัวเลขอย่างเดียวไม่เพียงพอ

เพราะมีโพลมากมายที่ไม่อาจ คาดเดาถึงการขึ้นสู่อำนาจของทรัมป์ เบร็กซิต หรือขบวนการเคลื่อนไหวของกลุ่มชาตินิยมชาติพันธุ์ทั่วยุโรป

อีกกรณีหนึ่งคือช่วงเดือน ก.ย. ที่ผ่านมา เมื่อสถาบันวิจัย โซเชียล เวทเธอร์ สเตชั่น (เอสดับเบิ้ลยูเอส) เปิดเผยว่า ความนิยมของประธานาธิบดี โรดริโก ดูเตอร์เต ของฟิลิปปินส์ ลดลง 15 จุด ซึ่งทำให้บรดาสื่อและกลุ่มฝ่ายค้านต่างออกมาบอกว่าหมดช่วง "ฮันนีมูน" ของดูเตอร์เตแล้ว

แต่หลังจากนั้นเมื่อผมเดินทางไปฟิลิปปินส์ และพูดคุยกับกลุ่ม ผู้สนับสนุน ผมพบว่าดูเตอร์เตยังคงได้รับการสนับสนุนอย่างแข็งแกร่งอยู่ โดย มานูเอล เอส อาบัด ผู้จัดการ ฝ่ายขาย วัย 49 ปีในกรุงมะนิลา บอกผมว่า แม้เขาจะยังกังวลเรื่องการทำสงครามยาเสพติดของดูเตอร์เต แต่เขายังคงสนับสนุนผู้นำรายนี้ เพราะดูเตอร์เตสร้างผลงานจริง และทำให้คุณภาพชีวิตเขาดีขึ้น

นอกจากนี้ หลังเอสดับเบิ้ลยูเอสเผยผลสำรวจเพียงวันเดียว ผลการศึกษาจาก พัลซ์ เอเชีย บริษัทวิจัย คู่แข่งเอสดับเบิ้ลยูเอส ระบุว่า ความนิยมของดูเตอร์เตลดลงแค่ 1% เท่านั้น

ท้ายที่สุดแล้ว ผมคิดว่าข้อมูล ไม่ต่างกับงานวรรณกรรมที่จำเป็น ต้องมีการตีความ และแม้ว่านักวิทยาศาสตร์มากมายต่างปรารถนาถึงโลกที่ปราศจากอคติ แต่พวกเราก็ยังเป็นมนุษย์ ซึ่งนั่นหมายถึงการ ไม่สามารถคาดเดาได้