หนุนไทยศูนย์กลาง ‘อาร์แอนด์ดี’ มุ่งสู่ยุค 4.0

จารุพันธ์ จิระรัชนิรมย์

ประเทศไทยประกาศเดินไปข้างหน้าด้วยนโยบายประเทศไทย 4.0 หรือที่เรียกว่าไทยแลนด์ 4.0 ขับเคลื่อนเศรษฐกิจด้วยนวัตกรรม ที่ผ่านมาก็เริ่มเห็นแนวปฏิบัติเชิงรุกบ้างแล้ว ในการสร้างสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อการสร้างนวัตกรรมใหม่ๆ แต่สิ่งเหล่านี้อาจยังไม่เพียงพอ หรือกระจุกตัวอยู่ในพื้นที่ใดพื้นที่หนึ่ง

ลัษมณ อรรถาพิช เศรษฐกรอาวุโส ประจำประเทศไทย ธนาคารพัฒนาเอเชีย (เอดีบี) ให้มุมมองว่า หากพิจารณาไส้ในของนโยบายไทยแลนด์ 4.0 หลักๆ แล้วก็เน้นหนักไปที่ 3 กลุ่มอุตสาหกรรมหลัก ได้แก่ ภาคการเกษตร ภาคอุตสาหกรรม และภาคบริการ ซึ่งการผลักดันกลุ่มเหล่านี้ไปสู่การใช้นวัตกรรม

ปัจจัยสำคัญที่ต้องมี ก็คือ ทรัพยากรบุคคลที่พร้อม รวมถึงมีโครงสร้าง พื้นฐานที่เอื้ออำนวย ไม่ใช่แค่พื้นฐานการขนส่งคมนาคม แต่รวมถึงโครงสร้าง พื้นฐานโทรคมนาคมด้วย และสุดท้ายคือภาครัฐและเอกชนต้องเดินไปพร้อมกัน

ทั้งนี้ ภาครัฐควรเป็นผู้วางรากฐานด้านต่างๆ โดยเฉพาะโครงสร้างพื้นฐานที่จะเอื้ออำนวยต่อการทำวิจัยและพัฒนา (อาร์แอนด์ดี) เพื่อสร้างนวัตกรรมใหม่ๆ เช่น มีห้องแล็บมาตรฐานด้านต่างๆ เพื่อให้สถาบันวิจัย สถาบันการศึกษา และภาคเอกชนได้มาใช้ โดยที่ผ่านมาไทยมีโครงการศูนย์ความเป็นเลิศด้านวิชาการ (เซ็นเตอร์ ออฟ เอ็กเซเลนซ์) อยู่ 11 แห่งทั่วประเทศอยู่แล้ว ก็ควรจะยกระดับศูนย์เหล่านี้ให้มีเครื่องมือเอื้อต่อการทำอาร์แอนด์ดีเฉพาะด้านนั้นๆ เพื่อเป็นศูนย์กลางรองรับการทำอาร์แอนด์ดีเลย

อีกสิ่งที่ต้องทำควบคู่การยกระดับศูนย์อาร์แอนด์ดี ก็คือ ทำอย่างไรที่จะสร้างโครงสร้างพื้นฐานที่เอื้ออำนวยต่อการเชื่อมโยงนักวิจัยจากสถาบันการศึกษาต่างๆ กับภาคอุตสาหกรรมให้ทำงานร่วมกันได้ เพราะหากจะไปให้เอกชนลงทุนทำอาร์แอนด์ดีเองก็จะมีต้นทุนที่สูงมาก ควรเชื่อมโยงให้เอกชนร่วมมือกับนักวิชาการของสถาบันการศึกษา เพื่อสร้างนวัตกรรมเพื่อนำไปใช้จริง

ฮิเดอากิ อิวาซากิ ผู้อำนวยการสำนักงานผู้แทนเอดีบี กล่าวว่า การขับเคลื่อนเศรษฐกิจด้วยนวัตกรรม หรือไปสู่ยุค 4.0 ถือเป็นความคิดสร้างสรรค์ใหญ่ ซึ่งเอดีบีก็พร้อมสนับสนุนรัฐบาลไทยและเอกชนที่จะเดินไปทางนี้

"ในการรับมือกับเทคโนโลยีที่เข้ามาเปลี่ยนแปลงรูปแบบธุรกิจนั้น หากประเทศใดไม่มีนวัตกรรมก็จะกลายเป็นประเทศที่ถูกทิ้งไว้ข้างหลัง ขณะที่ในแต่ละประเทศเองอาจมีบางจุดภูมิศาสตร์ที่สร้างนวัตกรรม รับมือเทคโนโลยีที่เปลี่ยนแปลงรูปแบบธุรกิจได้ แต่อาจมีบางส่วนถูกทิ้งไว้ข้างหลังได้ ดังนั้นสิ่งสำคัญก็คือต้องสร้างสภาพแวดล้อมในประเทศที่จะเอื้อต่อการสร้างนวัตกรรมได้ครอบคลุมทุกพื้นที่ ดูแลให้แน่ใจว่าไม่ได้ทิ้งใครไว้ข้างหลัง" อิวาซากิ กล่าว

ด้านสภาเศรษฐกิจโลก (เวิลด์ อีโคโนมิก ฟอรั่ม) ได้จัดทำรายงานเรื่องการปฏิวัติสู่อุตสาหกรรม 4.0 และแนวทางใหม่ของการปกครองในระดับภูมิภาค โดยมีใจความสำคัญว่า การปฏิวัติสู่อุตสาหกรรม 4.0 ไม่ใช่แค่เรื่องในภูมิภาค ผู้นำในอาเซียนต้องยกระดับนโยบายเพื่อเอื้อต่อการปฏิวัติอุตสาหกรรม 4.0 เพราะถ้าไม่ตื่นตัวเรื่องนี้ ก็จะทำให้ภูมิภาคเดินไปผิดทางท่ามกลางการปรับตัวของโลก และในที่สุดก็จะกลายเป็นภูมิภาคที่ถูกทิ้งไว้เบื้องหลัง

สำหรับประเด็นสำคัญที่ต้องมีด้านนโยบาย ได้แก่ ความรวดเร็ว เพราะก้าวของการเปลี่ยนแปลงจะรวดเร็วขึ้น นโยบายจึงต้องถูกวางมาตรฐานขึ้นมาให้รองรับเทคโนโลยีที่เปลี่ยนไปรวดเร็ว

ต่อมาคือ ความคล่องตัว โดยการสร้างกฎเกณฑ์ กติกาต่างๆ ต้องยืดหยุ่น ตอบสนองต่อการเปลี่ยนแปลงที่รวดเร็ว โดยที่ไม่สูญเสียเป้าหมายหรือคุณค่าของกฎหมายนั้น แต่เป็นการสร้างมาเพื่อสนับสนุนให้ใช้ได้จริงแบบทันเวลา

การทดลองและทำซ้ำ คือ นโยบายที่ใช้ต้องรองรับการทดลองและทำซ้ำ มากกว่าทำมาเพื่อใช้ระยะยาว เพื่อให้ตอบรับการสร้างสรรค์ความคิดใหม่ๆ ได้อย่างรวดเร็ว โดยสามารถทราบผลตอบรับจากกฎเกณฑ์เพื่อไปปรับและทดลองใช้ซ้ำได้เร็ว หากเป็นไปได้ในภูมิภาคควรจะสร้างมาตรฐาน กฎเกณฑ์ขึ้นมารองรับประเทศในภูมิภาคเดียวกันได้ใช้

ต้องคำนึงถึงผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย จะสร้างนโยบายใดมาต้องพิจารณาถึงผลที่มีให้ครอบคลุมผู้มีส่วนได้ส่วนเสียทั้งหมด เช่น ถ้าจะมีกฎเกณฑ์รองรับรถที่ไม่มีคนขับ ก็ไม่ใช่เป็นนโยบายที่มองเพียงภาครัฐหรืออุตสาหกรรมรถยนต์ แต่ต้องครอบคลุม บริษัทประกัน การวางผังเมือง ผู้บริโภค ที่ปรึกษากฎหมาย บริษัทด้านเทคโนโลยี และผู้เชี่ยวชาญสิ่งแวดล้อม เป็นต้น

สุดท้ายคือ เปิดกว้าง โดยการปฏิวัติอุตสาหกรรม 4.0 เป็นปรากฏการณ์ระดับโลก ระดับภูมิภาคจะต้องไม่ปิดประตูแต่ต้องเปิดกว้างรองรับการพัฒนา เพื่อรักษาเชิงมูลค่าของภูมิภาคไว้

ในเมื่อตั้งใจจะไปสู่ประเทศไทย 4.0 แล้ว วันนี้ประเทศไทยก็ควรมีอาวุธครบมือที่จะสนับสนุนให้ไปถึง 4.0 ได้จริง และไปได้แบบครอบคลุมทั่วประเทศ ไม่ใช่แค่เพียงจังหวัดหัวเมืองหลักเท่านั้น