เรียบ หรู ดูดีแบบเซน (1)

กุลฉัตร ฉัตรกุล ณ อยุธยา ([email protected]) & Chief Marketing Officer บริษัท มาร์เก็ตติ้งไดอ็อกไซด์ จำกัด

"เรียบ หรู" (Simple Elegance) เป็น Trend การออกแบบในปัจจุบันที่เป็นแนวแห่งแรงบันดาลใจของนักออกแบบทั่วโลก ไม่ว่าจะเป็นแฟชั่น เสื้อผ้า ตึกรามบ้านช่อง รวมไปถึงอุปกรณ์ไอทีทั้งหลาย ด้วยการออกแบบที่เรียบง่าย สีเชิงเดี่ยวไม่ฉูดฉาด มีให้เลือกน้อยแบบและรูปทรงเล็กกะทัดรัด พื้นที่ใช้สอยจำนวนน้อยแต่มากประสิทธิภาพ (Small is beautiful)

แรงบันดาลใจในการออกแบบแนวนี้มีต้นกำเนิดมาจากพุทธศาสนานิกายเซน (Zen) เพราะเซนเน้นความเรียบง่าย เป็นระเบียบ ไม่ซับซ้อนใช้งานง่ายแต่ทุกอย่างกลับทรงประสิทธิภาพ แรกเริ่มเกิดขึ้นในประเทศจีน เผยแพร่เข้าสู่ญี่ปุ่นเมื่อต้นพุทธศตวรรษที่ 19 และต้นกำเนิดของบุรุษนาม Steve Jobs ก็เริ่มต้นขึ้น แม้จะเป็นนักธุรกิจร่ำรวยระดับแสนล้าน ไม่ว่าจะปรากฏกาย ณ ที่แห่งใด หรือแม้แต่ในงานเปิดตัวผลิตภัณฑ์ใหม่ของ Apple คนทั่วไปมักชินตากับภาพ Steve Jobs ในชุดแต่งกายเรียบง่าย สวมเสื้อยืดคอเต่าแขนยาวสีดำ ยี่ห้อ St. Croix กางเกงยีนส์ลีวายส์ รุ่น 501 และสวมรองเท้ากีฬายี่ห้อ New Balance รุ่น 992 เป็นประจำ จนกลายเป็นเอกลักษณ์ประจำตัวของเขาไปเสียแล้วจนเด็กไอทีรุ่นใหม่แต่งตัวเซอร์ตามกันเป็นแถว

MacBook, MacAir, i-Pod, i-Phone, i-Pad ของอัจฉริยะ ผู้ล่วงลับไปแล้วคนนี้ยังได้อิทธิพลความเรียบง่าย ปราศจากความ หรูหราฟุ้งเฟ้อ สังเกตจากความไม่มีอะไรในรูปทรงของเจ้าอุปกรณ์ พวกนี้ แต่ความทรงพลังของมันต้องล้วนแล้วแต่ระเบิดจากภายใน เพราะศาสนาพุทธนิกายเซนสอนให้เขาไม่ยึดติดรูป นาม จนเป็นแนวการออกแบบแนวที่เรียบง่ายเป็นตัวของตัวเอง (Simplify Model) แล้วก็มีค่ายอื่นพร้อมจะรอ Copy ทั่วโลก ด้วยโมเดล "Less is more" เล็กแต่ทรงประสิทธิภาพ

กว่าจะถึงวันนี้ ชีวิตของซีอีโอใหญ่ได้เผชิญปัญหามานับครั้งไม่ถ้วน แต่ด้วยหลักธรรมคำสอนในพุทธศาสนานิกายเซนที่เขาได้ศึกษาเรียนรู้ ช่วยให้เขาก้าวผ่านอุปสรรคทั้งปวงมาได้ เริ่มสนใจศึกษาพุทธศาสนา เมื่อโตขึ้น Jobs เข้าศึกษาต่อที่ Reed College ในเมืองพอร์ตแลนด์ รัฐโอเรกอน ได้เพียง 6 เดือน ก็ลาพักเรียน เพราะไม่เห็นความน่าสนใจของสิ่งที่เขาเรียนอยู่ แต่เขาก็กลับเข้าศึกษาใหม่อีก 1 ปีครึ่ง โดยลงเรียนเฉพาะคอร์สที่เขาสนใจ เช่น การประดิษฐ์ตัวอักษร ซึ่งภายหลังเขาได้นำไปใช้ประโยชน์ ในการออกแบบตัวพิมพ์ของคอมพิวเตอร์ Macintosh และหลังจากนั้น เขาหยุดเรียนถาวรและไม่ได้ศึกษาจนจบมหาวิทยาลัยตามที่มารดาแท้ๆ ของเขาหวังไว้

ในช่วงเรียนมหาวิทยาลัยนี้เองที่ Jobs เริ่มหันมาศึกษาพุทธศาสนานิกายเซน เขาสนใจอ่านวรรณกรรมทางพุทธศาสนาหลายเล่ม และ หนังสือที่มีอิทธิพลสูงสุดกับเขาคือ Zen Mind, Beginner's Mind ซึ่งเขียนโดย ชุนริว ซูซุกิ กล่าวกันว่า หลังการศึกษาหลักธรรมของเซน Jobs เริ่มมีความเชื่อว่า การหยั่งรู้โดยสัญชาตญาณนั้นก่อให้เกิดปัญญา เขาจึงเริ่มฝึกสมาธิในห้องนอนแคบๆ ที่แชร์ร่วมกับ แดเนียล คอตคี เพื่อนสนิท ท่ามกลางกลิ่นธูป และเริ่มออกแสวงหาตัวตนที่แท้จริง ใน ปี 1974 Jobs ในวัย 19 ปี ได้ขอลาพักงานประจำ ที่เขาทำอยู่ในบริษัทเครื่องเล่นวิดีโอเกม Atari เพื่อเดินทางไปอินเดียเป็นเวลา 1 เดือน พร้อมกับเพื่อนรัก แดเนียล คอตคี เพื่อแสวงหาคำตอบเกี่ยวกับการรู้แจ้งเห็นจริงด้านจิตวิญญาณ

เมื่อเดินทางกลับสหรัฐอีกครั้งหนึ่ง เขาได้กลายเป็นพุทธศาสนิกชน สวมเสื้อผ้าแบบอินเดียโบราณและโกนศีรษะ หลังจากนั้นเขาได้แวะเวียนไปที่ศูนย์เซน ลอส อัลทอส ในเมืองลอส อัลทอส รัฐแคลิฟอร์เนีย เป็นประจำ ที่นี่เขาเริ่มฝึกการบำบัดแบบกรีดร้องดังๆ และรับประทานผลไม้เป็นอาหาร และผลไม้ที่เขาโปรดปรานเป็นพิเศษก็คือ แอปเปิ้ล และที่ตรงนี้เองเป็นจุดกำเนิดของความเรียบง่ายทั้งมวลก็คือ ง่ายเหมือนกัดกินแอปเปิ้ล โลโก้แอปเปิ้ลจึงมีรอยกัดเสมอ ซึ่งเป็นสัญลักษณ์ของบริษัทเขานั่นเอง ในปี 1976 ขณะอายุ 21 ปี Jobs ได้เข้าทำงานกับบริษัท ฮิวเลตต์-แพคการ์ด และเริ่มต้นศึกษาพุทธศาสนานิกายเซนอย่างจริงจังกับ โกบุน ชิโนะ โอโตโกวะ พระอาจารย์ชาวญี่ปุ่น ที่ศูนย์เซน ลอส อัลทอส ด้วยปรัชญาของศาสนาพุทธนิกายเซน

แต่ด้วยหลักการออกแบบด้วยแนวคิด "เซน" ยังมีเรื่องราวที่น่าสนใจอีกมากมาย ด้วยคำคำหนึ่งในศาสนาพุทธ คือ "จิตของผู้เริ่มต้น ล้วนแต่อัศจรรย์อย่างยิ่งที่ทุกคนควรจะมีจิตของผู้เริ่มต้น" ซึ่งเป็นแนวคิดออกแบบของนวัตกรผู้นี้

(ติดตามตอนต่อไป)