พลังสื่อสารที่มาจากการ‘วิ่ง’!

วีระศักดิ์ โควสุรัตน์ อดีต รมว.ท่องเที่ยวและกีฬา

อันที่จริงคนไทยที่เคยมีประสบการณ์ใช้ชีวิตในต่างแดน แล้วกลับมาอยู่ในประเทศไทยนั้น ได้ขับเคลื่อนและเกลื่อนกลืนเอาความหลากหลายทางวัฒนธรรมหลายๆ อย่างมาผสมกับสังคมไทยมาช้านานแล้ว เจ้านายสมัยปลายรัชกาลที่ 5 เสด็จกลับไปศึกษาในยุโรป สิ่งที่ทรงนำกลับเข้ามาก็เป็นวิทยาการและความรู้จากยุโรป รวมถึงการแต่งกาย ขนม นม เนย และการนำภาษา ต่างประเทศเข้ามาผสมกับความเป็นสยาม ล้านช้าง ล้านนา มลายู มอญ เขมร จีน เมี่ยน

เมื่อกาลเวลาผ่านไป สิ่งที่นำเข้าก็งอกเงย กลมกลืนเป็นส่วนหนึ่งของวัฒนธรรมไทยในปัจจุบัน ยุคหลังจึงมีเพิ่มจากนักเรียนไทยที่กลับจากสหรัฐ ออสเตรเลีย ญี่ปุ่น จีน เกาหลี ตามมาเรื่อยๆ ด้วยความเป็นนครเปิดของสยาม ทำให้เมืองไทยปัจจุบันมีความหลากหลายเติมเข้ามาสม่ำเสมอ ซึ่งเป็นเรื่องที่ดีมาก

ผู้เชื่อมหรือพาหะทางวัฒนธรรมที่กล่าวถึงข้างต้น เป็นคนไทย พื้นฐานหลักของท่านจึงมาจากขนบธรรมเนียมที่ได้รับการอบรมมาตั้งแต่เด็ก การไปใช้ชีวิตในต่างแดนของท่านจึงเป็นภาวะชั่วคราว แม้บางท่านจะไปใช้ชีวิตที่ต่างแดนสัก 10 ปี ก็ถือว่าสั้น เมื่อเทียบกับชีวิตที่ท่านเหล่านี้ต้องอยู่ในเมืองไทย แผ่นดินเกิด

ผู้เชื่อมกลุ่มที่สอง คือ ชาวต่างประเทศที่เดินทางเข้ามาทำงาน มาประจำการ มาเที่ยวครั้งแรก มาเที่ยวซ้ำในเมืองไทยก็นับว่าสำคัญไม่น้อย ตั้งแต่รุ่นฝรั่งมิชชันนารี จนถึงฝรั่งประจำฐานทัพสมัยสงครามอินโดจีน นักธุรกิจญี่ปุ่น เกาหลี ที่มาตั้งโรงงาน ฝรั่งเกษียณอายุมาอาศัยมีคู่สมรสไทย เจ้าหน้าที่การทูต นักท่องเที่ยว 30 ล้านคน นักธุรกิจที่มาประชุมสำรวจโอกาสการค้าการลงทุนจากต่างแดนปีละล้าน แรงงานต่างด้าวทั้งที่เข้าเมืองโดยถูกต้องและไม่ถูกต้องอีกหลายๆ ล้านคน ก็ล้วนเป็นผู้นำความแปลกใหม่และหลากหลายเข้ามาเทรวมๆ ผสมในหม้อนึ่งทางวัฒนธรรมไทย

เมืองไทยวันนี้จึงมีทั้งเสน่ห์ มีทั้งปัญหาสารพัดแบบที่ใครมาศึกษาก็จะพบความน่าสนใจ ในยุคปฏิรูปประเทศไทย ที่รัฐและภาคธุรกิจอยากพาประเทศให้ก้าวพ้นจากกับดักประเทศรายได้ปานกลาง จึงต้องใช้เครื่องมือหลายอย่างมากทีเดียว ไม่เฉพาะการใช้เทคโนโลยี การใช้ข้อมูลสถิติที่วิเคราะห์ สังเคราะห์จนอาจกลายเป็นความรู้ที่ให้คนตระหนัก การเลิกกฎ กติกา ระเบียบกฎหมายที่ขัดขวางการเปลี่ยนแปลง การมีระบบบริหารที่คล่องตัว เพราะเมื่อเจอเรื่องที่ไม่เหมาะสมก็เลี้ยวกองเรือได้ทัน และควรมีระบบและวิธีการสื่อสารกับสมาชิกในสังคมที่ทำให้การแสดงความเห็นต่าง ไม่ลามไปสู่การใช้คำสั่ง บีบคั้น ปะทะกัน

แต่ยังควรใช้ "วัฒนธรรมที่หลากหลาย" มาช่วยให้การขับเปลี่ยนประเทศไทยสามารถทำได้อย่างราบรื่นขึ้น ปัจจุบันนี้มิใช่แต่กรุงเทพฯ เท่านั้นที่เป็นเมืองนานาชาติ นานาวัฒนธรรม นานาชนชั้นทางเศรษฐกิจ นานาสังคม แถมยังนานาเพศ และนานากลุ่มความสนใจด้วย แต่เมืองต่างๆ ของไทยก็ทยอยเป็นเมืองนานาชาติผุดขึ้นเรื่อยๆ ด้วย และก็ไม่เฉพาะกับเมืองท่องเที่ยวเดินทาง เมืองอุตสาหกรรม เมืองประชุม ล้วนมีความหลากหลายละเอียดอ่อน

ย้อนไป 30 ปีที่ผ่านมา แรงงานไทยที่เคยไปอยู่ทำงานในตะวันออกกลาง แม่บ้าน คนงานครัว ร้านอาหาร นวด สปา ที่เคยไปทำงานที่เกาหลี ไต้หวัน ญี่ปุ่น จีน อาเซียน ก็ทยอยกลับเข้ามาหลายระลอก แม้มีไปใหม่อีก แต่ก็ดูไม่เป็นล่ำเป็นสันเท่าอดีต เพราะปัจจุบันงานและโอกาสในประเทศไทยทางเศรษฐกิจเปิดกว้างกว่าอดีตมาก และสภาพการจ้างในไทยก็ผ่อนคลายกว่าในต่างประเทศมาก

สังคมไทยวันนี้จึงมีผู้ผ่านประสบการณ์ที่หลากหลายมาปะปนกันอย่างน่าสนใจยิ่ง การสื่อสารแบบราชการเริ่มเข้าไม่ถึงครบกลุ่ม การสื่อสารแบบไม่อ่อนไหวต่อกลุ่มย่อย ก็จะถูกวิจารณ์ต่อต้านคัดค้าน เครื่องมือเก่าแก่ที่รัฐเคยมี คือกฎหมาย คือข้าราชการ คือสถานีวิทยุ โทรทัศน์ จึงหลากหลาย ไม่พอเสียแล้ว ทั้งภาคส่งและภาครับ ยังไม่ต้องนึกถึงภาคการแลกเปลี่ยน สร้างฉันทามติในเรื่องต่างๆ

ไทยกำลังจะมีการคมนาคมที่เชื่อมนครใหญ่กับเมืองย่อยเพิ่มอีกมาก การขนส่งทางถนนนั้นก้าวไปไกลแล้ว ขนส่งทางรางที่จะเป็นระบบใหม่ก็เห็นรูปร่างชัดขึ้นเรื่อยๆ ทางอากาศ ทางทะเลก็จะมีเครือข่ายระดับโลกจับเชื่อมไม่หยุดหย่อน One Belt One Road ของจีนจะทำให้ภูมิภาคแถบนี้เชื่อมกันอุตลุด แม้แต่จะเชื่อมจนเอเชียกลาง เอเชียใต้ เอเชียตะวันออก (หรือที่ยุโรปยังเรียกว่าตะวันออกกลาง) ก็เชื่อมกับเอเชียตะวันออกเฉียงใต้อย่างง่ายๆ ความสามารถในการสื่อสารของไทยจึงดูจะเป็นเรื่องสำคัญที่สุด สื่อสารกันเองให้รู้เรื่องขึ้น สื่อสารกันเองให้เข้าใจและร่วมขยับปรับเปลี่ยนประเทศด้วยกันได้ดีขึ้น เข้าถึงกลุ่มย่อยได้ชัดขึ้น "สื่อสารหลากหลายทาง แต่ร่วมทิศ" จึงน่าจะเป็นภารกิจที่ระบบปฏิรูปประเทศพึงรักษาไว้ให้มีสมดุล

เสียงดังมากจนกลบเสียงอื่นอาจจะไม่ไพเราะที่สุดเสมอ เสียงข้างมากอาจจะไม่ดังพอเสียแล้ว กับการสร้างฉันทามติในยุคข้างหน้า เสียงจากฝ่ายต่างๆ ที่ดังขึ้นมาอย่างมีจังหวะจะโคน จะกลายเป็นเหมือนเสียงดนตรีที่เล่นเป็นวง คนฟังจะร้องคลอก็ทำได้ กระจายความสนใจ นักดนตรีจากทุกมุมบนเวที บางคนร้องคลอไม่พอยังออกมาส่ายขยับให้อีก

แต่ดีที่สุด เมื่อวงดนตรีบรรเลง จนใครๆ ก็ทำงานทำหน้าที่ของตัวเองได้แบบไม่รู้เหน็ดเหนื่อย ขออวยพรให้คณะกรรมการยุทธศาสตร์ชาติ คณะกรรมการปฏิรูปประเทศ และอีกสารพัดคณะกรรมการของ ปยป.จนถึงประชารัฐ สามารถสร้างโน้ตของเครื่องดนตรีให้สอดรับกัน จนเป็นเพลงที่ไพเราะหลากหลายต่อไป คล้ายอย่างที่ "ตูน บอดี้สแลม" ทำได้ด้วยการสื่อสารดังๆ ที่เข้าใจง่ายและทำให้คนไทยมากมาย หลายเพศวัย หลายความเชื่อ หลายระดับความรู้ ชื่นใจอย่างวันนี้ครับ n