ยิ่งช้า ยิ่งแพ้

ศ.ดร.สุชัชวีร์ สุวรรณสวัสดิ์ประธานที่ประชุมอธิการบดีแห่งประเทศไทย

ตั้งแต่เด็กคนไทยมักถูกสอนด้วยสุภาษิตที่คุ้นเคย เช่น "ช้าๆ ได้พร้าเล่มงาม" และ "ต้องรู้จักค่อยเป็นค่อยไป" ซึ่งบางครั้งเรานำมาใช้ยึดถือปฏิบัติกันถูกบ้างผิดบ้าง บางเรื่องควรจะต้องเร็ว ต้องทำทันที ก็บ่ายเบี่ยง อ้างเรื่องโน้นเรื่องนี้ สุดท้ายเมื่อเวลาล่วงเลยไปก็ทำไม่ได้ ทำไม่สำเร็จ แถมยังขัดแย้งกับสุภาษิตที่ว่า "น้ำขึ้นให้รีบตัก" ที่สอนให้ต้องรีบเร่งเมื่อโอกาสมาถึง อย่างไรก็ตาม สุดท้ายทุกสุภาษิตที่สั่งสอนเรากันมานั้นดีทุกคำ หากแต่ต้องเลือกใช้ตามเวลาและโอกาสที่เหมาะสม

คิดถึงสุภาษิตนี้เพราะผมไปงานฉลองครบรอบ 75 ปี ของมหาวิทยาลัยโตไก ซึ่งถือว่าเป็นมหาวิทยาลัยเอกชนที่ใหญ่ที่สุดแห่งหนึ่งของญี่ปุ่น มีถึง 7 วิทยาเขต 4 โรงพยาบาล และ 25 โรงเรียน อีกทั้งมีสาขาอีกหลายประเทศ และยังได้ให้ความช่วยเหลือการศึกษาไทยมาอย่างยาวนาน ผมได้มีโอกาสร่วมเสวนาโต๊ะกลมกับอธิการบดีมหาวิทยาลัยระดับโลก ทั้งจากมหาวิทยาลัยมอสโก มหาวิทยาลัยเก่าแก่ที่ยิ่งใหญ่ที่สุดของรัสเซีย ก่อตั้งเมื่อปี ค.ศ. 1755 และอธิการบดีมหาวิทยาลัยฮันยาง มหาวิทยาลัยเอกชนที่เก่าแก่ที่สุดแห่งหนึ่งของเกาหลีใต้ ซึ่งเปิดคณะวิศวะแห่งแรกของประเทศ ตั้งแต่เมื่อเกือบ 80 ปีที่แล้ว แต่ละท่านแสดงวิสัยทัศน์เรื่อง "อนาคตของมหาวิทยาลัยกับการเปลี่ยนแปลงของโลก" ได้อย่างน่าฟัง โดยอธิการบดีของมหาวิทยาลัยมอสโก ดร.วิคเตอร์ ซาคอฟนิซี ผู้เป็นศาสตราจารย์ทางคณิตศาสตร์ ชี้ให้เห็นถึงโลกอนาคตที่จะเป็นโลกยุค Big Data หรือยุคการใช้ฐานข้อมูลขนาดใหญ่ เพื่อวิเคราะห์และพยากรณ์ทุกสิ่งทุกอย่าง รวมทั้งพฤติกรรมของมนุษย์ จึงออกแบบหลักสูตรให้นักศึกษาทุกคนต้องเรียนวิชาเกี่ยวกับ Big Data ไม่ว่าจะเรียนสายวิทยาศาสตร์หรือสายสังคมศาสตร์ เพราะเล็งเห็นถึงความจำเป็น จึงไม่แปลกว่าทำไมรัสเซียยุคนี้จึงมีนักวิทยาการคอมพิวเตอร์ที่เก่งกาจเหนือชั้น จนสามารถสร้างกระแสความหวาดวิตกได้แม้แต่กระทั่งกับสหรัฐ มหาวิทยาลัยมอสโกยังปฏิวัติหลักสูตรให้มีความบูรณาการ ไม่แยกขาดกันเป็นคณะ เป็นสาขาวิชาอีกต่อไป

ขณะที่อธิการบดีมหาวิทยาลัยฮันยางได้ชี้ให้เห็นถึงปัญหา เรื่องนักศึกษาเข้าเรียนมหาวิทยาลัยน้อยลงอย่างมีนัยสำคัญ เป็นผลมาจากอัตราการเกิดที่ต่ำลงมาก และค่านิยมของคนเกาหลีที่มิได้ต้องการปริญญาเหมือนกับเมื่อ 20 ปีก่อน ที่มีนักเรียนมัธยมเข้าเรียนมหาวิทยาลัยถึงเกือบ 100% มหาวิทยาลัยจึงต้องปรับตัวให้เร็ว ไม่เช่นนั้นจะไม่สามารถอยู่รอดได้ โดยได้พัฒนาหลักสูตรต่อเนื่องให้คนที่ทำงานแล้วได้กลับมาศึกษาต่อยอด เก็บหน่วยกิตไปเรื่อยๆ เรียนวิชาที่ตนเองสนใจ โดยผู้เรียนสามารถออกแบบวิชาเรียนได้ด้วยตนเอง แล้วเก็บหน่วยกิตไว้แบบฝากธนาคาร หรือที่เรียกว่า Credit Bank เมื่อครบเมื่อไหร่ก็ได้ปริญญา เมื่อนั้น ซึ่งคุณค่าของปริญญาของเกาหลีได้เปลี่ยนจากแผ่นกระดาษ ที่ทุกคนต้องมี กลายเป็นสิ่งที่แสดงถึงทักษะที่แท้จริง นำไปใช้งานจริงได้ มหาวิทยาลัยฮันยางยังเห็นถึงความจำเป็นของการพัฒนาหลักสูตรออนไลน์ เพราะทำให้นักศึกษาทุกคนสามารถเข้าถึงได้ทุกที่ทุกเวลา และยังอาศัยความเร็วของอินเทอร์เน็ต ซึ่งเกาหลีใต้ถือว่าเป็นประเทศที่ใช้อินเทอร์เน็ตความเร็วสูงที่สุดในโลก มาเพื่อพัฒนาสื่อการเรียนรู้ที่ทันสมัย ซึ่งในอดีตมีข้อจำกัดอยู่มาก

ฟังวิสัยทัศน์ของผู้นำการศึกษาจากทั้งสองประเทศแล้วเป็น ห่วงการศึกษาไทยเหลือเกิน เพราะแม้แต่รัสเซียกับเกาหลีใต้ยังต้อง กล้าปฏิวัติตนเอง เพราะตระหนักว่าหากไม่เปลี่ยนแปลงอย่างรุนแรง ก็จะไม่มีทางจะทันการเปลี่ยนแปลงของโลกที่พลิกเร็วกว่าในอดีตหลายร้อยเท่านัก

ค่านิยมของคนไทยเรื่องค่อยเป็นค่อยไปในการทำงาน อาจจะใช้ไม่ได้กับเรื่องปฏิรูปการศึกษา อาจไม่เหมาะกับยุคที่โลกเปลี่ยนแปลงแบบหักศอกนี้ ไม่เช่นนั้นหากยิ่งช้าก็จะยิ่งแพ้ และยากที่จะกลับขึ้นมาสู้บนเวทีโลกได้อีก