ผู้นำ-ผู้ตาม

ธรรศพลฐ์ แบเลเว็ลด์ประธานเจ้าหน้าที่บริหารสายการบินไทยแอร์เอเชีย

ว่ากันว่าองค์กรธุรกิจหรือบุคคลที่ประสบความสำเร็จมักจะเป็นคนที่ "ก้าวเร็ว" กว่าใคร กล้าลงมือทำก่อนคนอื่น พร้อมรับความเสี่ยงก่อนคนอื่นด้วยเช่นกัน ผมเองและแอร์เอเชียก็โตกันมาบนเส้นแนวคิดนี้ที่พาเรามาในจุดที่เรายืน

แต่ผมกลับรู้สึกว่าการเป็นผู้นำก็ไม่ได้ดีเสมอไป ผมตั้งคำถามกับทีมงานหลายครั้งว่า ตอนที่เราเป็นเบอร์สอง เราวิ่งเร็วกว่านี้หรือเปล่า ความเสี่ยงของการเป็นผู้นำ สำหรับผมไม่ได้อยู่ที่การรักษาแชมป์ แต่อยู่ที่การไม่หันกลับมามองข้างหลัง ลืมฟังอะไรที่อยู่รอบข้าง ด้วยความประมาทว่าเรากำลังเป็นผู้นำอยู่

ออกตัวเลยว่าการยอมเป็นผู้ตาม หรือแม้แต่เป็นการยอมรับที่จะเป็น ผู้ฟังแบบลึกซึ้ง "ฟัง" มากกว่า "ได้ยิน" เป็นเรื่องไม่ง่ายเลยจริงๆ แม้ในใจจะเถียงว่าเราตั้งใจฟังแล้ว แต่คิด ทบทวนจริงๆ เราก็แอบมีธงปักตัดสินไว้ล่วงหน้าว่าเรื่องนี้น่าสนใจ มีประโยชน์ บางทีประโยชน์กลับซ่อนตัวอยู่ใต้ความไม่น่าสนใจ จึงเป็นเรื่องที่ท้าทายอย่างยิ่ง ในการที่จะปรับให้องค์กรเราสมดุลทั้งเรื่องการเป็นผู้นำและผู้ตาม เป็น ผู้พูดแบบรู้จริงและผู้ฟังแบบลึกซึ้งไปพร้อมๆ กัน พร้อมเลือกที่จะหยิบใช้อาวุธต่างๆ ตามสถานการณ์ที่เหมาะสม

ยกตัวอย่างใกล้ตัวที่แอร์เอเชีย ตอนนี้เรากำลังตื่นเต้นกับเรื่อง SD (Sustainable Development) หรือ "การพัฒนาแบบยั่งยืน" ซึ่งเเตกต่างกับ CSR (Corporate Social Responsibility) หรือการตอบแทนสังคมในรูปแบบต่างๆ ที่เราคุ้นเคย อาทิ การจัดกิจกรรมเปิดโอกาสให้ทุกคนได้ขึ้นเครื่องบินครั้งแรก พาน้องๆ เด็กดอยบินไปดูทะเล การจัดกิจกรรม ยุวทูตวัฒนธรรมไทยผ่านศิลปินแห่งชาติ ฯลฯ สิ่งเหล่านี้เราทำมาอย่างต่อเนื่อง ลงมือจริง เห็นผลจริง ภาพลักษณ์ก็ดูดีทั้งผ่านชุมชนและสื่อมวลชน

แต่กลับมีคำถามว่า "การให้" หรือการลงทุนแบบนี้ เราจะทำได้นานแค่ไหน ถ้าบางปีเศรษฐกิจหดตัว แน่นอนว่างบประมาณในส่วนนี้อาจได้รับผล กระทบก่อนใคร โจทย์ใหม่ที่ท้าทายคือ ความพยายามในการก้าวสู่การพัฒนาที่ยั่งยืนจริงๆ คือ การทำเพื่อธุรกิจให้เติบโตและชุมชนและโลกให้ยั่งยืนไปด้วยกัน ทั้งด้านเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม

จากความตั้งเป้าที่จะพาองค์กรของเราพัฒนาต่อไปอย่างยั่งยืน จึงเป็นจุดเริ่มต้นในการทำให้ทีมของเราได้เรียนรู้กับการเป็นผู้ตามและผู้ฟังที่ลึกซึ้ง เพราะต้องไปหาความรู้เพิ่มเติม ทั้งจากการอ่านเเละฟังผู้มีประสบการณ์ เชี่ยวชาญ และเปิดใจที่จะรับข้อมูลเเละเลือกมาปรับใช้ให้เข้ากับองค์กรของเรา ซึ่งต้องขอบคุณหลายๆ องค์กรที่ผมขอเรียกว่าเป็นผู้นำเรื่อง SD อาทิ ธนาคารกสิกรไทย การท่าอากาศยานไทย เทสโก้ โลตัส ที่เปิดโอกาสให้ น้องใหม่อย่างเราได้กลับมาสัมผัสกับความรู้สึกการเป็นคนตัวเล็กๆ ที่พร้อมสู้และเรียนรู้ในการพัฒนาตัวเองต่อไป

หันกลับมามองในมุมการทำธุรกิจที่จะต้องแข่งขัน หรือการเป็นผู้นำขององค์กรขนาดใหญ่ เราจะปรับใช้แนวคิดยอมรับการเป็นผู้ตาม หรือผู้ฟังแบบลึกซึ้งได้อย่างไรให้สมดุล ผมว่าเริ่มต้นง่ายๆ ก่อนเลยคือ ผู้บริหารระดับสูงอาจลองปรับจากการเป็นผู้นำ หรือผู้พูดในองค์กร ให้เป็นผู้ตามหรือ ผู้ฟังมากขึ้น ฟังเสียงจากข้างใน เสียงที่ใกล้ตัวจากพนักงานผู้ขับเคลื่อนองค์กรของเราก่อนนี่แหละ และเราก็เลือกได้ว่าจะฟังแบบใส่ใจ หรือจะเลือกแค่ "ได้ยิน" ซึ่งผมว่าถ้าผู้บริหารกล้าเปิดใจน่าจะเห็นมุมมองใหม่ๆ ที่มาจากความแตกต่างหลากหลาย เพื่อการพัฒนาองค์กรได้ครอบคลุมทุกมิติมากขึ้น

ผมเชื่อว่าหลักการบริหารไม่มีอะไรที่ตายตัว แค่ต้องมีอาวุธให้ครบมือและกล้าที่จะเลือกหยิบใช้ให้เหมาะสม ในขณะที่คุณสวมบทบาทเป็นผู้นำที่เด็ดขาด ก็ต้องฉลาดเป็นผู้ตามในบางเวลาด้วย

สุดท้ายผมไม่ได้บอกว่าให้ทุกองค์กรที่เป็นเบอร์หนึ่ง ต้องเดินช้าลงดึงตัวเองลงมาเป็นเบอร์สอง แค่ลองปรับมุมมองหาองค์ความรู้ใหม่ๆ เลือกเป็นผู้ฟังในบางเรื่อง ผมว่าจะเป็นโอกาสกับองค์กร ในการเปิดโลกกว้างที่คุณจะรู้ว่ามันไม่ทางเรียนรู้ได้จบจริงๆ