นวัตกรรมรักษามะเร็ง(จบ)

โดย ศ.พญ.ณัฏฐิยา หิรัญกาญจน์ & หัวหน้าศูนย์ความเป็นเลิศด้านภูมิคุ้มกันบำบัดมะเร็ง คณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

บทความตอนที่แล้วได้กล่าวถึงโรคมะเร็ง ซึ่งเป็นโรคที่เป็นสาเหตุการตายอันดับหนึ่งทั่วโลก โดยเฉพาะในประเทศที่พัฒนาแล้ว รวมถึงในประเทศไทยมะเร็งเป็นสาเหตุการตายอันดับหนึ่งเช่นกัน โดยมีผู้ป่วยเสียชีวิตกว่าเจ็ดหมื่นคนต่อปีและตัวเลขนี้เพิ่มขึ้นเรื่อยๆ ทุกปีอย่างต่อเนื่อง

ตอนที่แล้วได้กล่าวถึงการพัฒนาการรักษาโรคมะเร็งโดยวิธีภูมิคุ้มกันบำบัด คือแนวทางในการกระตุ้นระบบภูมิคุ้มกันในร่างกายของผู้ป่วย สามารถเกิดการต่อต้านและทำลายเซลล์มะเร็งได้ ซึ่งในปัจจุบันได้มีนวัตกรรมที่สามารถนำมาใช้ในผู้ป่วยและมีข้อมูลว่าได้ผลดี

ได้แก่ การใช้ยาที่ชื่อว่า Immune checkpoint inhibitors ที่จะทำให้กลไกป้องกันตัวเองของมะเร็งถูกยับยั้งและทำให้ภูมิคุ้มกันต่อมะเร็งกลับมาทำงานได้อีกครั้ง

ที่ได้กล่าวถึงไปแล้วในตอนแรก สำหรับมะเร็งบางชนิดหรือใน ผู้ป่วยบางรายกลไกดังกล่าวเพียงอย่างเดียวอาจจะไม่เพียงพอ แต่จะต้องเสริมภูมิคุ้มกันต่อเซลล์มะเร็งเพิ่มเติมด้วย

ท่านอาจจะเคยได้ยินว่ามีผู้นำก้อนมะเร็งที่ได้จากการผ่าตัดมาทำเป็นวัคซีนฉีดเข้าไปในผู้ป่วยมะเร็งเพื่อกระตุ้นให้ผู้ป่วยสร้างภูมิคุ้มกันต่อมะเร็งขึ้น หรืออีกวิธีหนึ่งคือนำเซลล์เม็ดเลือดขาว (ชนิดที่สำคัญต่อการฆ่าเซลล์มะเร็งมี 2 ชนิดใหญ่ๆ คือ ทีเซลล์และเอ็นเคเซลล์) ของผู้ป่วยออกมาเลี้ยงเพิ่มจำนวนให้มีปริมาณมากเพียงพอภายนอกร่างกายแล้วฉีดกลับเข้าไปในร่างกายผู้ป่วย

นักวิทยาศาสตร์หวังว่าการรักษาโดยการกระตุ้นระบบภูมิคุ้มกันร่วมกับการให้ Immune checkpoint inhibitors จะทำให้มีประสิทธิภาพสูงขึ้น และเป็นการเปิดประตูสู่นวัตกรรมการรักษามะเร็งด้วยภูมิคุ้มกันบำบัดชนิดต่างๆ

ในเดือน ส.ค. 2560 ที่ผ่านมา มีการรักษาด้วยภูมิคุ้มกันบำบัดแบบใหม่อีกชนิดที่ได้รับการอนุมัติจากองค์การอาหารและยาของสหรัฐอเมริกา เป็นการรักษาด้วยทีเซลล์ที่ได้รับการปรับเปลี่ยนยีนให้เป็นทีเซลล์ที่มีคุณสมบัติพิเศษ หรือที่เรียกกันว่า CAR T cells ซึ่งย่อมาจาก Chimeric antigen receptor T cells

โดยสรุปทีเซลล์ที่ได้รับการปรับเปลี่ยนยีนนี้มีคุณสมบัติพิเศษที่สามารถจะเข้าไปทำลายเซลล์มะเร็งได้อย่างจำเพาะและสามารถฆ่าได้ด้วยประสิทธิภาพที่สูงมาก

อย่างไรก็ตาม CAR T cells ที่ได้รับการอนุมัติในขณะนี้มีเฉพาะชนิดที่รักษาโรคมะเร็งเม็ดเลือดขาวหรือมะเร็งต่อมน้ำเหลืองชนิดบีเซลล์เท่านั้น ในผู้ป่วยมะเร็งกลุ่มนี้จะมีผู้ป่วยประมาณ 30% ที่จะไม่ตอบสนองต่อเคมีบำบัดและเกือบทั้งหมดจะต้องเสียชีวิต

แต่ CAR T cells ที่ถูกพัฒนาขึ้นใหม่นี้เมื่อถูกฉีดเข้าไปในร่างกายผู้ป่วยสามารถรักษาผู้ป่วยกลุ่มนี้ให้หายขาดได้มากกว่า 80%

นับเป็นครั้งแรกในประวัติศาสตร์ทางการแพทย์ที่มีการรักษามะเร็งระยะสุดท้ายได้ด้วยประสิทธิภาพสูงเช่นนี้ และเชื่อว่าการรักษาด้วย CAR T cells จะเข้ามาเป็นการรักษามาตรฐานของมะเร็งเม็ดเลือดขาวชนิดนี้ในอนาคต และในขณะนี้มีงานวิจัยที่พยายามจะนำหลักการนี้มาใช้รักษามะเร็งชนิดอื่นๆ เพิ่มขึ้นด้วย (ดูรูปประกอบ)

ความก้าวหน้าทางวิทยาศาสตร์พื้นฐานทำให้แพทย์มีนวัตกรรมการรักษาโรคมะเร็งด้วยการใช้ภูมิคุ้มกันบำบัด ซึ่งนำมาใช้ร่วมกับการรักษาอื่นๆ ที่มีอยู่ในปัจจุบัน ทำให้เรามีความหวังที่จะต่อสู้กับมะเร็งและรักษาให้หายขาดได้ในที่สุด

อย่างไรก็ตาม การรักษาที่ได้ผลดีและผ่านการอนุมัติจากองค์การอาหารและยายังจำกัดอยู่ในมะเร็งบางชนิดเท่านั้น และยังมีราคาสูงมาก เรายังต้องการการสนับสนุนเพื่อพัฒนายาและการรักษาให้มีประสิทธิภาพสูงขึ้นและมีราคาที่สมเหตุสมผล ประชาชนควรหาข้อมูลเพิ่มเติมและปรึกษาแพทย์ผู้เชี่ยวชาญและต้องระวังการโฆษณาเกินจริงจากผู้ที่หาผลประโยชน์จากผู้ป่วยที่สิ้นหวัง

การรักษาโดยการเพิ่มจำนวนทีเซลล์หรือเอ็นเคเซลล์เพื่อใส่เข้าไปในร่างกายผู้ป่วยจะต้องทำโดยสถาบันการศึกษาหรือวิจัยที่เชื่อถือได้เท่านั้น ต้องระวังเรื่องมาตรฐานการเลี้ยงเซลล์ที่ต้องทำในห้องปลอดเชื้อที่ได้รับการรับรองและรับทราบผลข้างเคียงที่ อาจจะจะเกิดขึ้นตามมา

คณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยและโรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ สภากาชาดไทย ได้จัดตั้งกองทุนภูมิคุ้มกันบำบัดมะเร็งจุฬาฯ ขึ้น เพื่อสนับสนุนการวิจัยของศูนย์ความเป็นเลิศด้านภูมิคุ้มกันบำบัดมะเร็ง เพื่อพัฒนาการรักษามะเร็งด้วยภูมิคุ้มกันของผู้ป่วยเอง เพื่อให้คนไทยทุกคนมีโอกาสเข้าถึงการรักษาที่มีประสิทธิภาพแบบใหม่นี้

ท่านสามารถติดตามความก้าวหน้าของการวิจัยและการรักษามะเร็งด้วยวิธีมาตรฐานและวิธีภูมิคุ้มกันบำบัดต่างๆ ได้ใน Facebook page "CU Cancer Immunotherapy Fund" n