อ้วนลงพุงในวัยทอง

ศ.ดร.ทพญ.สิริพร ฉัตรทิพากร เมธีวิจัยอาวุโส สกว. ศูนย์วิจัยและฝึกอบรมทางไฟฟ้าของหัวใจ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่

เมื่อเข้าสู่ภาวะวัยทองซึ่งเป็นช่วงต่อระหว่างวัยผู้ใหญ่ตอนต้นและวัยสูงอายุในช่วงอายุ 40-45 ปีขึ้นไป จะส่งผลกระทบต่อการดำเนินชีวิตประจำวัน รวมถึงบุคคลอื่นในครอบครัวและสังคม

การเปลี่ยนแปลงทางร่างกายของชายวัยทองจะค่อยเป็นค่อยไปต่างจากในผู้หญิง เพราะฮอร์โมนเพศชาย (เทสโทสเตอโรน) ไม่ได้ลดลงอย่างเฉียบพลัน อัณฑะไม่ได้หยุดสร้างฮอร์โมนเพศชายเสียทีเดียว เพียงแต่ปริมาณน้อยลง ทำให้เกิดภาวะขาดหรือพร่องฮอร์โมนเพศชายไปบ้าง ผลที่ตามมาได้แก่ความแข็งแกร่งของกล้ามเนื้อและความต้องการทางเพศลดลง ที่สำคัญคือหัวใจและหลอดเลือดทำงานได้แย่ลง และเสี่ยงต่อการเกิดภาวะกล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือดมากขึ้น

นอกจากประชากรสูงอายุจะเพิ่มขึ้นแล้ว อีกปัญหาหนึ่งที่กำลังคุกคามโลกมนุษย์อย่างหนัก คือ ภาวะอ้วนลงพุงในวัยทอง

งานวิจัย "ผลของฮอร์โมนเทสโทสเตอโรนและยาต้านเบาหวานต่อการบาดเจ็บของหัวใจจากภาวะขาดเลือด แล้วมีเลือดกลับมาหล่อเลี้ยงในหนูที่ตัดอัณฑะร่วมกับมีภาวะดื้อต่ออินซูลิน จากการเหนี่ยวนำด้วยอาหารไขมันสูง" ของ นสพ.วันพิทักษ์ ป้องกัน นักศึกษาทุนโครงการปริญญาเอก กาญจนาภิเษก (คปก.) ของสำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.) ภายใต้การดูแลของ ศ.นพ.นิพนธ์ ฉัตรทิพากร และ ศ.ทพญ.สิริพร ฉัตรทิพากร รางวัลเมธีวิจัยอาวุโส สกว. ได้ศึกษาการเปลี่ยนแปลงการทำงานของหัวใจหนุ่มวัยทองที่มีภาวะอ้วนลงพุง พบว่าเมื่อไม่มีฮอร์โมนเพศ การทำงานของหัวใจก็แย่ลงตั้งแต่ระดับไมโทคอนเดรีย ซึ่งเป็นแหล่งพลังงานของเซลล์ และถ้าอ้วนลงพุงร่วมด้วยจะยิ่งซ้ำเติมให้การทำงานของหัวใจของหนุ่มวัยทองแย่ขึ้นไปอีก

เมื่อเข้าสู่วัยทองจะยิ่งมีโอกาสเสี่ยงต่อภาวะหัวใจขาดเลือด (หัวใจวาย) มากขึ้น และเมื่อได้รับการรักษาภาวะกล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือดแล้ว จะมีการตายของเซลล์กล้ามเนื้อหัวใจที่เป็นผลมาจากภาวะหัวใจวายเพิ่มจำนวนรวมทั้งเกิดภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะมากยิ่งขึ้น แต่ที่เลวร้ายกว่าคือเมื่อมีภาวะอ้วนลงพุงในชายวัยทองที่เกิดหัวใจวาย การตายของเซลล์กล้ามเนื้อหัวใจมีจำนวนเพิ่มขึ้นอีกหลายเท่า การทำงานของหัวใจยิ่งแย่ลง เรียกง่ายๆ ว่าเมื่อเข้าสู่วัยทองแล้วยิ่งอ้วนหัวใจยิ่งอ่อนแอ

การรักษาหัวใจในสัตว์ทดลองโดยเสริมฮอร์โมนเทสโทสเตอโรน หรือใช้ยาต้านเบาหวานบางชนิด สามารถช่วยฟื้นฟูหัวใจให้กลับทำงานได้ดีขึ้นและลดการตายของเซลล์กล้ามเนื้อหัวใจหลังจากเกิดภาวะหัวใจวายได้ โดยการฟื้นฟูการทำงานของหัวใจนั้นสามารถฟื้นฟูการทำงานของกล้ามเนื้อหัวใจให้มีแรงบีบตัวได้ดีขึ้น ส่งผลให้หัวใจสูบฉีดเลือดออกมาได้อย่างมีประสิทธิภาพ

ดังนั้น ชายวัยทองจึงควรดูแลสุขภาพตนเองให้มากขึ้น งด รับประทานอาหารที่มีไขมันสูง ออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ รวมถึงหมั่นตรวจสุขภาพประจำปี โดยเฉพาะระดับไขมันและระดับน้ำตาลในเลือด เพื่อให้มีคุณภาพชีวิตที่ดีในวัยสูงอายุ

การถนอมหัวใจให้มีสุขภาพที่ดีในผู้สูงวัยจึงสามารถทำได้ด้วยการขจัดพุง แค่ไร้พุงก็เท่ากับเป็นการดูแลรักษาดวงใจดวงน้อยไปได้อีกนาน