เปลี่ยนพฤติกรรมทำได้ไหม

โดย ดร.อัจฉรา จุ้ยเจริญ

พฤติกรรมคนเราเปลี่ยนได้จริงหรือ หรือคนเราเป็นอย่างไรก็เป็นอย่างนั้น การช่วยให้คนเกิดการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมเพื่อการพัฒนาไปในทางที่ดีขึ้นนั้น เป็นงานหลักๆ งานหนึ่งที่โค้ชมืออาชีพส่วนใหญ่ได้รับการว่าจ้างให้ช่วยผู้ได้รับการโค้ช

ดร.มาร์แชล โกลด์สมิท (Dr. Marshall Goldsmith) กูรูด้านการโค้ชและพัฒนาภาวะผู้นำระดับโลก เป็นหนึ่งในผู้เชี่ยวชาญด้านการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมผู้บริหาร ดร.โกลด์สมิท ให้แนวทางการเปลี่ยนพฤติกรรมด้วยตนเอง โดยไม่ต้องให้ผู้อื่นมาโค้ชก็ได้ ท่านเขียนไว้ในหนังสือเล่มที่ชื่อว่า Triggers-Creating Behavior That Lasts-Becoming the Person You Want to Be หนังสือเล่มนี้ให้แนวคิดหลายประการด้านการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมที่นำมาใช้กับตนเองได้

ประการแรก การลงมือปฏิบัติเป็นสิ่งสำคัญ การอ่านแต่ข้อมูล อ่านหนังสือไปหลายเล่มแต่ไม่ทำ ก็ไม่เกิดประโยชน์ เช่น อยากเป็นผู้นำที่ดี อ่านหนังสือภาวะผู้นำสิบเล่ม ก็เป็นไปไม่ได้ถ้าไม่ทำจริงๆ อ่านหนังสือลดความอ้วนกี่เล่ม ก็ไม่ได้ทำให้ผอมลงได้ ถ้าไม่ได้ลงมือปฏิบัติจริงจัง

สอง คือ ควรระบุเป้าหมายออกมาอย่างชัดเจน วัดได้เป็นรูปธรรม เช่น บอกว่าจะหุ่นดีให้ได้ แบบนี้ไม่ได้ระบุชัดเจน แต่ถ้าบอกว่าจะวิ่งอาทิตย์ละสามวัน วันละ 15 นาที แบบนี้จึงจะชัดเจน เป้าหมายช่วยให้เราไม่ลืม และทำให้เราใส่ใจติดตามความคืบหน้า และเมื่อใกล้เป้าหมายก็มักจะมีกำลังใจมากขึ้นด้วย

เทคนิคการตั้งเป้าหมาย คือ ให้นึกถึงกิจกรรมที่จะทำใหม่ๆ เช่น ตื่นหกโมงเช้ามาขี่จักรยานทุกวัน พยายามอย่าตั้งเป้าหมายด้วยคำพูดด้านลบ เช่น ห้ามขี้เกียจ ห้ามตื่นสาย สมองของเรามักต่อต้านเมื่อโดนห้ามนั่นห้ามนี่ ซึ่งจะทำให้ละเลิกก่อนซะแล้ว

สาม ในการวางแผนปฏิบัติเริ่มจากก้าวเล็กๆ แต่ทำต่อเนื่อง จะเป็นผลดีกว่าก้าวใหญ่ๆ แบบแค่คิดก็เหนื่อยแล้ว หรือพยายามทำอะไรหลายสิ่งหลายอย่างพร้อมกัน เช่น อยากเขียนหนังสือสักเล่ม ก็เขียนทุกวัน วันละหน้าก็ได้ การวางแผนควรคำนึงถึงสิ่งแวดล้อมที่อาจส่งผลในการเปลี่ยนแปลงด้วย เรื่องนี้มองข้ามไม่ได้ เช่น คนรอบๆ ตัวเรา หนังสือที่เราอ่าน การจัดโต๊ะทำงานของเรา เช่น อยากจะเป็นคนคิดบวก แต่ชอบไปอยู่ใกล้ๆ คนคิดลบ อ่านแต่ข้อความและตามกดไลค์ข้อความด้านลบในโซเชียลมีเดีย สิ่งแวดล้อมอาจกระตุ้นให้เรากลับไปสู่พฤติกรรมเดิมได้

สิ่งที่สำคัญที่สุดคือความเชื่อของตนเอง เช่น ถ้ายังเชื่อว่าเรื่องที่จะเปลี่ยนนั้นยากเย็น และบอกตนเองกับผู้อื่นเสมอว่า "ยาก ทำไม่ได้หรอก" ถึงแม้จะมีโอกาสหรือการสนับสนุนอย่างไร สมองของเราก็มักจะหลีกเลี่ยงทำเรื่องนั้นในที่สุด ในทางตรงกันข้าม หากเริ่มที่ความเชื่อว่าทำได้ อุปสรรคใดๆ ก็กลายเป็นเรื่องเล็กนะคะ