การเมืองเรื่อง ‘ยูเนสโก’ สหรัฐถอนตัวยืนข้างยิว

โดย ทีมข่าวต่างประเทศโพสต์ทูเดย์

กระทรวงการต่างประเทศสหรัฐ เปิดเผยว่า สหรัฐจะถอนตัวออกจากองค์การการศึกษา วิทยาศาสตร์ และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ หรือยูเนสโก โดยจะเริ่มมีผลตั้งแต่วันที่ 31 ธ.ค. 2018 โดย เฮเทอร์ โนเอิร์ต โฆษกของกระทรวง อ้างเหตุผลการถอนตัวว่า ยูเนสโก้อคติต่อ "อิสราเอล" พร้อมกับเรียกร้องให้มีการปฏิรูปภายในองค์กร

โนเอิร์ต กล่าวว่า สหรัฐจะลดบทบาทตนเองภายในยูเนสโกเป็นผู้สังเกตการณ์ถาวรที่สามารถแสดงความคิดเห็น แต่ไม่สามารถลงคะแนนเสียงมาตรการต่างๆ ขององค์กรได้ ขณะที่นายกรัฐมนตรี เบนจามิน เนทานยาฮู ของอิสราเอล ก็ประกาศเตรียมถอนตัวจากยูเนสโกเช่นกัน

สำหรับผลกระทบจากการถอนตัวดังกล่าว ยูเนสโกอาจต้องสูญเงินค่าสมาชิกถึงราว 600 ล้านดอลลาร์สหรัฐ (เกือบ 2 หมื่นล้านบาท) โดยในจำนวนนี้เป็นเงินที่สหรัฐค้างชำระตั้งแต่ปี 2011 อยู่ 550 ล้านดอลลาร์ (ราว 1.82 หมื่นล้านบาท) ซึ่งสหรัฐเองยังไม่มีท่าทีจะชำระค่าใช้จ่ายดังกล่าวแต่อย่างใด

อย่างไรก็ตาม การประกาศถอนตัวครั้งนี้ไม่ใช่ครั้งแรกของสหรัฐ เมื่อ "ปัญหาการเมืองระหว่างประเทศ" ทำให้สหรัฐเคยถอนตัวและตัดงบประมาณหน่วยงานของยูเอ็นแห่งนี้มาแล้ว

ก่อนหน้านี้ สหรัฐเคยถอนตัวออกจากยูเนสโกมาแล้วในปี 1984 โดยรัฐบาลของประธานาธิบดี โรนัลด์ เรแกน ในขณะนั้น ซึ่งกำลังเผชิญภัยสงครามเย็นกับสหภาพโซเวียต อ้างปัญหาคอร์รัปชั่น ภายในองค์กรและจุดยืนทางการเมืองของยูเนสโก ที่เอียงเข้าหาสหภาพโซเวียต

ถึงแม้ว่าสหรัฐจะกลับมาเป็น สมาชิกยูเนสโกอีกครั้งในปี 2002 ในสมัยรัฐบาลประธานาธิบดี จอร์จ ดับเบิลยู. บุช ซึ่งต้องการเสียงสนับสนุนจากต่างชาติในการทำสงครามในอิรัก ทว่าในยุคต่อมาสมัยประธานาธิบดี บารัก โอบามา ปี 2011 ความสัมพันธ์กลับย่ำแย่ลงอีกครั้งเมื่อสหรัฐตัดงบประมาณสนับสนุน ยูเนสโกลง โดยอ้างเหตุผลเรื่องปาเลสไตน์

รัฐบาลโอบามาอ้างกฎหมายในประเทศปี 1990 ที่ห้ามสหรัฐสนับสนุนงบประมาณแก่องค์กรต่างชาติที่สนับสนุนปาเลสไตน์ ขณะที่หนังสือพิมพ์ วอชิงตันโพสต์ รายงานว่า สหรัฐตัดงบเพื่อคัดค้านการให้ปาเลสไตน์เข้าเป็น สมาชิกยูเนสโก ทำให้ตัดงบประมาณช่วยเหลือกว่า 70 ล้านดอลลาร์/ปีในขณะนั้น (ราว 2,300 ล้านบาท) หรือคิดเป็นสัดส่วนถึง 22% ของงบสนับสนุนทั้งหมดจากทั่วโลก

"การเมือง" ในองค์กร "วัฒนธรรม"

การถอนตัวของสหรัฐไม่ใช่เรื่องที่น่าแปลกใจเท่าใดนักหากพิจารณาจากความสัมพันธ์ระหว่างสหรัฐ-ยูเนสโกที่เป็นไม้เบื่อไม้เมามาตลอด อีกทั้งประธานาธิบดี โดนัลด์ ทรัมป์ ของสหรัฐ ยังแสดงจุดยืนชัดเจนว่าหนุนหลังอิสราเอล ซึ่งมีความสัมพันธ์อันย่ำแย่กับปาเลสไตน์มาตลอด เหมือนกับผู้นำสหรัฐหลายคนที่ผ่านมา

ความสัมพันธ์ระหว่างปาเลสไตน์-อิสราเอลตึงเครียดมาอย่างยาวนานจากปัญหาการแบ่งแยกดินแดนและเรื่องเชื้อชาติ ซึ่งอิสราเอลอ้างว่ายูเนสโกสนับสนุนปาเลสไตน์ โดยยูเนสโกเคยแถลงการณ์ประณามอิสราเอลว่าใช้ความรุนแรง ในการกีดกันชาวมุสลิมไม่ให้เข้าไปทำพิธีกรรมทางศาสนาในมัสยิดอัล-อัคซอ ซึ่งตั้งอยู่กรุงในเยรูซาเล็ม เมื่อปี 2015

นอกจากนี้ ความร้าวฉานที่เกี่ยวพันมาจากอิสราเอลยังปะทุขึ้นเมื่อไม่กี่เดือนมานี้ เมื่อยูเนสโกประกาศให้เมืองเฮบรอน ในเขตเวสต์แบงก์ที่อิสราเอลครอบครองอยู่ เป็นเมืองมรดกโลกของปาเลสไตน์ ในฐานะที่ตั้งของศาสนสถานแห่งอับราฮัมหรือมัสยิดอิบราฮิมี ซึ่งเป็นสถานที่สำคัญของทั้งศาสนาอิสลามและศาสนายูดาย

อย่างไรก็ดี กรณีความขัดแย้งทางการเมืองระหว่างปาเลสไตน์-อิสราเอล ก็ไม่ใช่กรณีแรกและกรณีเดียวเช่นกัน ที่ทำให้ยูเนสโกเผชิญปัญหาความขัดแย้งทางการเมืองระหว่างชาติสมาชิก

ในปี 2016 ญี่ปุ่นขู่จะไม่ชำระค่าสมาชิก หลังยูเนสโกนำเอกสารของจีนที่อ้างอิงถึงกรณีทหารญี่ปุ่นสังหารโหดชาวจีนหลายหมื่นคนในเมืองนานกิง เมื่อปี 1937 บรรจุรวมไว้ในโปรเจกต์ "ความทรงจำแห่งโลก" ที่รวบรวมหลักฐานทางประวัติศาสตร์ของเหตุการณ์ต่างๆ ที่เกิดขึ้นทั่วโลก

"ยูเนสโกเปลี่ยนจากองค์กรที่มุ่งอนุรักษ์สถานที่สำคัญทางประวัติศาสตร์และวัฒนธรรม กลายเป็นองค์กรที่เปรียบเสมือนกระบอกเสียงของบรรดาประเทศที่ขัดแย้งกันทางการเมืองและเศรษฐกิจ" ผู้แทนยูเนสโกจากยุโรปที่ไม่เปิดเผยตัวกล่าวกับรอยเตอร์ส

ทั้งนี้ ยูเนสโกกำลังอยู่ระหว่างการสรรหาผู้นำขององค์กรคนใหม่เมื่อเย็นวานนี้ตามเวลาท้องถิ่นฝรั่งเศส จากการลงมติของสมาชิกทั้ง 58 ชาติ ในขณะที่มีตัวเต็งจากกาตาร์และอียิปต์ ที่ได้รับคะแนนเสียงมากกว่าตัวแทนจากอีก 5 ประเทศ ได้แก่ อาเซอร์ไบจาน จีน ฝรั่งเศส เลบานอน และเวียดนาม

รอยเตอร์สรายงานว่า ผู้นำคนใหม่ซึ่งจะมาแทนที่ อิรินา โบโกวา ผู้นำคนปัจจุบันของยูเนสโกในครั้งนี้ จะต้องพยายามเปลี่ยนแปลงองค์กรที่เผชิญปัญหาการเมืองภายในมาตลอด และปัญหาด้านการเงินที่ขาดแคลนนับตั้งแต่สหรัฐที่เป็นผู้สนับสนุนรายใหญ่ตัดงบประมาณสนับสนุนลง ในภารกิจสุดท้ายยุคนี้