กาแฟขี้ชะมด จะรู้ได้อย่างไรว่าจริงหรือมั่ว (1)

เรื่อง เอกศาสตร์ สรรพช่างภาพ คลังภาพโพสต์ทูเดย์

สืบเนื่องจากการไปงานชาและกาแฟในห้องเมื่อสัปดาห์ก่อนโน้น ผมไปเจอกาแฟขี้ชะมดของคนไทย ที่ทำฟาร์มอยู่ที่เชียงราย เป็นไร่กาแฟที่เลี้ยงชะมดแล้วปล่อยคืนสู่ธรรมชาติ ให้ชะมดอยู่กันในป่าที่มีต้นกาแฟปลูกอยู่ โดยไร่กาแฟครอบคลุมพื้นที่กว่า 300 ไร่ โดยเจ้าของไร่บอกว่ามีการให้ความรู้กับผู้ปลูกกาแฟว่าอย่าทำร้ายชะมด ปล่อยให้มันอยู่ตามธรรมชาติและปลูกพืชอื่นแซมในป่าไว้ด้วย เช่น พืชไม้ผลต่างๆ เพื่อให้ชะมดอยู่รอดได้ ได้กินอาหารที่หลากหลาย ในฤดูกาลที่กาแฟไม่ออกผล ชะมดก็จะไม่อดตาย เขาบอกผมว่าตอนนี้มีชะมดในพื้นที่ประมาณ 60 ตัวแล้วสำหรับพื้นที่ 300 ไร่ ถือว่าไม่แออัด กาแฟของไร่นี้ไม่ถูกนะครับ ราคาแพงใช้ได้ เขาขายเป็นแบบถุงเล็กๆ 5 ถุงในแพ็กเกจจิ้งแบบเป็นถุงพร้อมดริป 1 ถุง ชงได้ 1 แก้ว ขาย 5 ถุงใน 1 กล่อง ราคาขายกล่องละ 1,000 บาท ตกแก้วละ 200 บาท

กาแฟที่ผมซื้อมาชื่อแบรนด์ว่า Mineral Coffee เป็นกาแฟที่ผลิตที่เขาชมหมอก ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของดอยวาวี เป็นแหล่งปลูกกาแฟแหล่งใหญ่ที่สุดของเชียงราย จุดขายของกาแฟเจ้านี้ก็คือ เจ้าของแบรนด์เป็นผู้ชำนาญการเรื่องน้ำบาดาล และเขาพบว่าบนไร่ที่เขาปลูกมีน้ำแร่ธรรมชาติไหลผ่าน ซึ่งทำให้ต้นกาแฟที่นี่ได้รับอานิสงส์ดังกล่าวไปด้วย เลยเป็นที่มาของชื่อและยังทดลองปล่อยชะมดในธรรมชาติเพื่อให้กินเมล็ดกาแฟ และชาวไร่ (น่าจะเป็นระบบ Contact Farming คือเจ้าของไร่ปลูก ส่วนเจ้าของแบรนด์เป็นคนรับซื้อผลผลิตตามที่ตกลงกัน) ก็คอยเก็บผลผลิต ฟังดูดีและน่าสนใจนะครับ

ปัญหาอยู่ที่ว่าการแยกแยะกาแฟว่าถุงไหนเป็นกาแฟขี้ชะมดหรือเปล่านั้น ไม่ใช่งานง่าย โดยเฉพาะหากคุณไม่เคยดื่มมันมาก่อน และถึงจะเคยดื่มมาบ้างแต่ไม่ได้ดื่มประจำ ยังไม่ง่ายนักที่จะแยกแยะว่ากลิ่นและรสชาติมันแตกต่างกับกาแฟอราบิกาทั่วๆ ไปอย่างไร ไอ้ที่เคยดื่มครั้งสองครั้งตลอดห้าหกปีอะไรแบบนั้นก็ยากที่จะเอามาเป็นบรรทัดฐานความแม่นยำได้นะครับ เพราะมันไม่คุ้นลิ้นเราขนาดนั้น ก็ไม่แตกต่างจากคนที่ดื่มไวน์ ถ้าคุณไม่ดื่มมันบ่อยๆ คุณก็ไม่มีทางรู้ได้เลยว่าปิโนต์ นัวร์จากเบอร์กันดี กับที่มาจากนาป้า วัลเลย์ต่างกันอย่างไร หากว่าเราไม่ได้ดื่มมันบ่อยๆ ของพวกนี้ต้องลับลิ้นกันเป็นประจำถึงจะพอจำรสกันได้ ฉะนั้นแม้ว่าไอเดียดีแต่หากว่ามันไม่ได้ช่วยให้ผู้บริโภคเจอสิ่งที่เขามองหาและเชื่อใจได้จริงๆ อันนี้ก็ขายยากหน่อย

ก็เลยสงสัยขึ้นมาว่า เอ ในโลกแห่งกาแฟนี้เขามีหน่วยงานที่ทำหน้าที่ในการรับรองกาแฟขี้ชะมดไหม เพื่อให้ผู้บริโภคแน่ใจได้ว่าเราจะไม่โดนหลอกตอนซื้อ ซึ่งน่าแปลกมากว่ายังไม่มีหน่วยงานกลางจริงๆ จังๆ มีแต่เป็นสมาคมรับรองกันเอง หรือบางเว็บไซต์ก็ตั้งตัวเองขึ้นมาว่าเชื่อถือได้ เลยยิ่งอยากรู้ว่าด้วยเหตุผลกลใดกันหนอถึงไม่มีใครทำ Certificate ให้กับกาแฟที่แพงขนาดนี้

จริงๆ ผมเองก็ไม่ได้มีโอกาสดื่มกาแฟขี้ชะมดบ่อยนัก หากว่าไม่มีใครหิ้วมากฝาก หรือว่าไม่ได้เดินทางไปแหล่งของกาแฟประเภทนี้ อย่างอินโดนีเซีย ใครมาถามก็บอกได้นะครับ แต่ก็ไม่ได้แน่ใจร้อยเปอร์เซ็นต์ว่าถ้าให้ชิมจะบอกได้ว่าเป็นกาแฟขี้ชะมดจริงๆ หรือเปล่า บางทีก็เอารูปชะมดมาติดดื้อๆ นัยว่าเป็นการเพิ่มมูลค่าของแบรนด์ ทั้งที่จริงๆ ในถุงก็เป็นกาแฟอราบิกาธรรมดา บางแบรนด์ก็เอามาผสมกันแล้วแต่สัดส่วนว่าจะผสมกันอย่างไร

ฉะนั้น หากจะถามว่ารู้ได้อย่างไรว่ากาแฟถุงไหนเป็นขี้ชะมดแท้ๆ นี่ หากไม่ได้เห็นที่ไร่หรือไม่ได้เห็นคาตาว่าชะมดมาขี้ไว้จริงๆ ก็ตอบยากมาก เพราะกว่าจะมาถึงผู้บริโภคนี่ผ่านขั้นตอนมากมาย ตั้งแต่เก็บกาแฟในขี้ชะมด มาตาก มาล้าง มาผึ่ง คั่วอีกกว่าจะบรรจุถุง บางทีก็พูดยากบอกยากอยู่เหมือนกันนะครับ ว่าจะพิสูจน์อย่างไร ฉะนั้นผมจะบอกเพื่อนๆ เสมอว่าจะซื้อกาแฟขี้ชะมด ก็ขอให้ดูที่แบรนด์ที่เราซื้อว่าไว้ใจได้ มีประวัติศาสตร์มายาวนาน เป็นที่ยอมรับหรือเปล่า และราคาเป็นอย่างไร ถ้าเป็นของจริงบอกได้เลยว่าต้องแพงมาก ราคาที่แพง หีบห่อที่ดูลงทุน อาจเป็นตัวช่วยในการตัดสินได้ในระดับหนึ่ง