ชุมชนแหล่งเรียนรู้

วิฑูรย์ สิมะโชคดี

(ใส่รูปภาพประกอบชุมชนโพธิ์ซ้ายร่มเย็น)

เมื่ออาทิตย์ที่แล้ว ผมมีโอกาสไปร่วมงาน "โครงการยกระดับชุมชนต้นแบบในการจัดการขยะชุมชนสู่แหล่งเรียนรู้ เพื่อการจัดการทรัพยากรอย่างยั่งยืน" ที่ อ.นครหลวง จ.พระนครศรีอยุธยา

โครงการนี้ ได้ดำเนินการภายใต้ความร่วมมือในการจัดตั้ง "ธนาคารขยะรีไซเคิลในหมู่บ้าน" เพื่อการจัดการของเสียให้เหลือศูนย์ ระหว่าง (1) องค์การบริหารส่วนจังหวัดพระนครศรีอยุธยา จังหวัดพระนครศรีอยุธยา (2) องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น จำนวน 14 แห่ง และ (3) มูลนิธิการจัดการทรัพยากรอย่างยั่งยืน (มูลนิธิ 3R) โดยดำเนินการต่อเนื่องอย่างเป็นรูปธรรม เพื่อผลักดันให้ชุมชนที่เข้าร่วมโครงการ มีความรู้ความเข้าใจในการคัดแยกขยะตั้งแต่ต้นทาง และสามารถดำเนินกิจกรรมลดและคัดแยกขยะผ่านกระบวนการจัดตั้งธนาคารขยะรีไซเคิล ตลอดจนกิจกรรมการจัดการขยะอินทรีย์ด้วยกระบวนการเลี้ยงไส้เดือนและการทำน้ำหมักชีวภาพ

ธนาคารรีไซเคิล ที่ว่านี้ ก็คล้ายกับธนาคารที่เราฝากเงินถอนเงินกัน เพียงแต่ชาวบ้านเอาวัสดุรีไซเคิลที่คัดแยกแล้ว เช่น ขวดแก้ว ขวดพลาสติก กระดาษ กระป๋อง มาฝากที่ธนาคารรีไซเคิล ซึ่งธนาคารก็จะนำวัสดุแต่ละประเภทมาชั่งหาน้ำหนักเพื่อคำนวณราคามูลค่าเป็นเงิน แล้วนำเงินเข้าบัญชีของผู้นำมาฝาก ชุมชนจะมาถอนเงินเมื่อไรก็ได้ตามกำหนดเวลาที่ชุมชนนั้นๆ ตกลงกันไว้

"ชุมชนโพธิ์ซ้ายร่มเย็น" อ.นครหลวง จ.พระนครศรีอยุธยา ซึ่งเป็นชุมชนที่ได้เข้าร่วมโครงการนี้ได้รับรางวัลชนะเลิศ "การประกวดหมู่บ้านต้นแบบการจัดการขยะชุมชน" ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2559 ขององค์การบริหารส่วนจังหวัดพระนครศรีอยุธยา อีกทั้งได้รับรางวัลชนะเลิศ "การประกวดชุมชนจัดการขยะมูลฝอยแบบครบวงจร" ของ จ.พระนครศรีอยุธยา ในปีงบประมาณ พ.ศ. 2559 ด้วย

ปัจจุบันจึงมีหลายหน่วยงานที่มีความสนใจเข้าไปทัศนศึกษาและแลกเปลี่ยนเรียนรู้ประสบการณ์ต่างๆ กับชุมชนโพธิ์ซ้ายร่มเย็น และด้วยความเข้มแข็งของชุมชนจากการดำเนินงานจัดการขยะชุมชนอย่างต่อเนื่อง ทำให้ได้รับการยกระดับจาก "ชุมชนต้นแบบ" ในการจัดการขยะชุมชน เป็น "แหล่งเรียนรู้" ของการจัดการทรัพยากรอย่างยั่งยืน (3R Learning Center) แห่งที่ 7 และเป็นแห่งแรกของ จ.พระนครศรีอยุธยา เพื่อเป็นแหล่งเรียนรู้สำหรับการบริหารจัดการสิ่งแวดล้อมที่ยั่งยืน โดยใช้หลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงเป็นแนวทางในการพัฒนาสู่ความยั่งยืนต่อไป

วัตถุประสงค์หลักของการจัดตั้งแหล่งเรียนรู้ ก็คือ (1) เพื่อเผยแพร่หลักการ 3R (Reduce Reuse Recycle) ในการจัดการทรัพยากรอย่างยั่งยืน (2) เพื่อเสริมสร้างกระบวนการเรียนรู้ ประสบการณ์ ถ่ายทอดสู่สาธารณชน และส่งต่อถึงอนุชนรุ่นหลัง (3) เพื่อเป็นต้นแบบให้กับหน่วยงานต่างๆ รวมทั้งผู้สนใจศึกษาดูงาน และ (4) เพื่อสร้างสิ่งแวดล้อมที่ดีให้กับประเทศ

อย่างไรก็ตาม มูลนิธิ 3R ได้จัดตั้ง "แหล่งเรียนรู้" กระจายอยู่ทุกภาคของประเทศไทย ซึ่งมีอยู่ 7 แห่ง คือ ภาคกลาง 2 แห่ง คือ ชุมชนอ่อนนุช 14 ไร่ กรุงเทพมหานคร และชุมชนโพธิ์ซ้ายร่มเย็น จ.พระนครศรีอยุธยา ภาคเหนือ 3 แห่ง คือ ชุมชนบ้านวังฆ้อง จ.น่าน ศูนย์วิปัสสนาสากลไร่เชิญตะวัน จ.เชียงราย และเทศบาลตำบลครึ่ง จ.เชียงราย ภาคใต้ 1 แห่ง คือ ชุมชนควนโดนใน จ.สตูล ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ 1 แห่ง เทศบาลนครอุดรธานี จ.อุดรธานี (ส่วนที่กำลังจะเปิดดำเนินการอีก 2 แห่ง คือ ชุมชนวัดเย็นศิระ จ.เลย และชุมชนบึงพระราม 9 กทม.)

นี่คืออีกหนึ่งตัวอย่างของ "ชุมชนต้นแบบ" ที่เป็นลักษณะของ "ชุมชนเข้มแข็ง" ที่เกิดจากศักยภาพของสมาชิกในชุมชนที่ร่วมแรงร่วมใจกันสร้างงานสร้างรายได้ ตลอดจนการแก้ปัญหาต่างๆ ร่วมกัน แล้วมีการพัฒนาจนสามารถยกระดับเป็น "แหล่งเรียนรู้" เพื่อที่จะถ่ายทอดความรู้และประสบการณ์ความสำเร็จ ไปยังชุมชนอื่นๆ ต่อไป ครับผม !