บริษัทลูก บริษัทหลาน

เพื่อความคล่องตัวในการทำธุรกิจ เป็นเรื่องปกติที่บริษัทจำกัดจะต้องมีการจัดตั้งบริษัทขึ้นมารองรับธุรกรรมใหม่ๆ ที่เกี่ยวโยงกัน ที่เรียกว่าเป็นบริษัทลูก โดยที่บริษัทเดิมเข้าไปถือหุ้นทั้งหมด หรือบางส่วน หรือเป็นการร่วมทุนกันกับหุ้นส่วนธุรกิจที่ร่วมกันโต ช่วยกันเสริมพลัง ซึ่งเป็นแนวทางเดียวกับบริษัทจดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทยเช่นกัน

เมื่อมีบริษัทลูกและมีการเข้าไปถือหุ้นมากกว่า 50% จะเรียกว่าเป็น "บริษัทย่อย" หรือเรียกกันง่ายๆ ว่า "บริษัทลูก" ซึ่งจะต้องนำงบการเงินเข้ามาควบรวมกับงบการเงินของ "บริษัทแม่" ด้วย เรียกว่าเป็น "งบการเงินรวม" ยิ่งมีบริษัทย่อยจำนวนมากเท่าไร การจัดทำงบการเงินก็ย่อมต้องใช้เวลามากขึ้นและซับซ้อนขึ้นมากเท่านั้น

การประเมินตามโครงการ การประเมินคุณภาพการจัดประชุมสามัญผู้ถือหุ้น ซึ่งสมาคมส่งเสริมผู้ลงทุนไทยเป็นผู้ดำเนินการ จึงต้องระบุไว้ว่า หากบริษัทผู้สอบบัญชีระหว่างบริษัทลูกและบริษัทแม่เป็นคนละรายกัน กรรมการตรวจสอบต้องให้คำมั่นรับรองว่า "บริษัทแม่" จะสามารถจัดทำงบการเงินรวมได้ทันตามกำหนดเวลา เพราะเคยมีประเด็นเรื่องนี้กันมาแล้ว

การบริหารจัดการ "บริษัทย่อย" จะถูกควบคุมโดยบริษัทแม่ และมักจะมีการส่งผู้บริหารจากบริษัทแม่ เข้าไปนั่งเป็นกรรมการ ส่วน "บริษัทหลาน" คือบริษัทย่อยของ "บริษัทย่อย" อีกทอดหนึ่ง เสมือนการเป็นครอบครัว ที่มีลูก-หลาน-เหลน และมีสายการบริหารจัดการควบคุมเป็นทอดๆ ไป การบริหารจัดการในลักษณะนี้นับเป็นเรื่องปกติของการทำธุรกรรม บริษัทที่มีการลงทุนในต่างประเทศ หรือกิจการที่มีการขยายการลงทุนมักเป็นที่นิยม อาทิ บริษัท ปูนซิเมนต์ไทย มีบริษัทย่อยมากถึง 221 แห่ง บริษัท บ้านปู 109 แห่ง และอื่นๆ อีกมากมาย

การค้า การลงทุน ของภาคเอกชนไทยมีความแข็งแกร่ง ขยายตัวออกไปต่างประเทศ ดังนั้นการมี "บริษัทย่อย" ในต่างประเทศย่อมเป็นไปตามกลไกทางการค้าด้วยเช่นกัน

อย่างไรก็ตาม พบว่าในระยะหลังการลงทุนยอดนิยมด้านพลังงานทดแทนและการค้าภาคบริการมักมีการรายงานว่า มีการตั้ง "บริษัทย่อย" ในประเทศเพื่อนบ้านและในต่างประเทศที่เข้าไปลงทุน และมีการนำเงินลงทุนก้อนโตผ่านไปทาง "บริษัทย่อย" ส่งผ่านต่อไปยัง "บริษัทหลาน" หากเป็นการทำธุรกิจบนหลักการธรรมาภิบาลที่ดี น่าภาคภูมิใจ กับผู้ถือหุ้น และยืดอกในฐานะคนไทย ที่เราทำงานในระดับต่างประเทศ-นำเงินตราเข้าประเทศได้ แต่ในบางกรณีเราพบว่าช่องทางนี้เป็นการเปิดโอกาสให้นำเงินลงทุนออกไป และการกำกับดูแลภายใต้กฎหมายไทยเอื้อมมือไม่ถึง จึงเกิดการรั่วไหล ยากเกินการตรวจสอบ ในบางกรณี มีการนำรายการการลงทุนมาขอสัตยาบันภายหลัง หลังจากที่มีการนำเงินไปลงทุนแล้วก็มีกรณีศึกษา : เกิดขึ้นในบางบริษัทจดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย ที่ทำธุรกิจภาคบริการ มีลงทุนก้อนโตใน "บริษัทหลาน" จากนั้นมีการผ่านสายสะดือมาถึง "บริษัทย่อย"-บริษัทลูก จากนั้นมีการนำมาขออนุมัติเงินกู้ของ "บริษัทย่อย" จาก "บริษัทแม่"

ฟังดูแล้วซับซ้อน เข้าใจยาก แต่หากตามแกะรอยเส้นทางทางการเงินแล้วไม่ยากเกินความเข้าใจของผู้ถือหุ้นที่ต้องดูแลกิจการของตัวเองที่ตัดสินใจเข้าไปลงทุน ซึ่งมีส่วนเข้าไปดูแลกิจการด้วยการลงมติในการประชุมสามัญ ผู้ถือหุ้น และซักถามประเด็นต่างๆ จากคณะกรรมการของบริษัท หรืออาจเป็นเวทีในการประชุมวิสามัญเรื่องนี้ พ.ร.บ.มหาชนเปิดโอกาสไว้อย่างเต็มที่ กรณีศึกษา : มีบางบริษัทเมื่อเกิดกรณีการลงทุนนั้นไม่ประสบความสำเร็จก็จะมีผลกระทบส่งมายัง "บริษัทแม่" ซวนเซกันแล้ว และการลงทุนในยุคนี้มักเป็นก้อนโตผลกระทบจึงรุนแรง มีวงขยายกว้างตามไปด้วยเรื่องนี้เป็นอีกเรื่องที่ "ผู้สอบบัญชี" ต้องทำหน้าที่อย่างหนักหน่วง ไปขุดค้นข้อมูล ทั้งจากเอกสารและการให้ข้อมูลของผู้บริหารตามหลักการ "KAM" ที่กลายเป็นประเด็นที่เราพบกับบริษัทจดทะเบียนบางแห่งเป็นข่าวหน้าหนึ่ง และส่งผลถึงราคาที่วิ่งเด้งเชือก ขึ้น-ลง อย่างน่าพิศวง งงงวยของนักลงทุนมาแล้วการเป็นนักลงทุนในยุคต้องรอบรู้หลายด้าน ด้วยความซับซ้อนของโลกการค้า การลงทุนที่ทะลุทะลวงถึงกันอย่างง่ายดาย บางทีเรื่องง่ายๆ ก็อาจกลายเป็นเรื่องยากๆ การใช้เส้นทางที่กำหนดให้มาเจอกันปีละหนของผู้ถือหุ้น ผู้บริหารและกรรมการของบริษัทจดทะเบียนจึงต้องเข้มข้น รู้เท่าทัน การเลือกลงทุนที่ต้องบริหาร "ความโลภ" ไม่มองเพียงระดับราคาที่วิ่งมาราธอนแบบไม่มีเหตุผลมารองรับอย่างสมเหตุสมผล ย่อมเจอกับเหตุไม่คาดฝันเช่นกันลูก-หลาน-เหลน ที่มีความกตัญญูบุพการีมีความสุขใจฉันใด "บริษัทย่อย" ที่มีการทำงานอย่างโปร่งใส ย่อมส่งผลดีมายัง "บริษัทแม่" ด้วย ฉันนั้นพลิกดูงบการเงินคราวต่อไป พลิกมองเส้นทางของ "บริษัทย่อย" กัน ด้วยนะคะ