เคารพสิทธิชุมชน

เป็นเรื่องดีที่ พล.อ.อนุพงษ์ เผ่าจินดา รมว.มหาดไทย สั่งการให้ตรวจสอบกรณีบริษัทเอกชนขออนุญาตใช้ประโยชน์ในพื้นที่สาธารณประโยชน์ห้วยเม็ก บ้านหนองแต้ หมู่ 6 ต.บ้านดง อ.อุบลรัตน์ จ.ขอนแก่น เนื้อที่จำนวน 31 ไร่ 2 งาน เพื่อเป็นที่กักเก็บน้ำสำหรับประกอบกิจการอุตสาหกรรม และพร้อมจะยกเลิกการอนุญาต หากพบว่ากระบวนการยื่นคำร้องขอใช้ประโยชน์นั้นไม่ถูกต้อง

ที่สำคัญจะมีการดำเนินการทางวินัยและอาญา หากพบว่ามีการทุจริตในกระบวนการยื่นคำร้องดังกล่าว

แนวทางที่ รมว.มหาดไทย สั่งให้ตรวจสอบนั้น ถือเป็นกรณีที่จะต้องยึดเป็นบรรทัดฐานการปฏิบัติต่อไป เนื่องจากกระบวนการพิจารณาคำร้องในทุกระดับชั้น ตั้งแต่ระดับท้องถิ่น ระดับจังหวัด มาถึงกรมที่ดิน กระทั่งถึงรัฐมนตรีนั้น เห็นได้ชัดว่าบกพร่องหละหลวม และส่อไปในทางมีพิรุธ เพราะไม่เพียงเพิกเฉยต่อข้อคัดค้านของชาวบ้าน ซ้ำยังระบุในรายการการทำประชาคมเพื่อรับฟังความเห็นว่าชาวบ้านสนับสนุนอย่างเป็นเอกฉันท์ ซึ่งตรงข้ามกับความเป็นจริง

ที่สำคัญกลุ่มชาวบ้านได้แสดงหลักฐานหนังสือร้องเรียนต่อศูนย์ดำรงธรรมจังหวัดขอนแก่นมาตั้งแต่ต้นปี 2559 และยืนยันว่าไม่มีเคยการจัดทำประชาคมเพื่อรับฟังความเห็นในเรื่องนี้แต่อย่างใด และลายมือชื่อในเอกสารที่อ้างว่าชาวบ้านสนับสนุนนั้น ก็เป็นลายมือชื่อปลอมซึ่งชาวบ้านไม่รู้เรื่องแต่อย่างใด

การจัดทำเอกสารดังกล่าวจึงอาจเข้าข่ายความผิดปฏิบัติหน้าที่ โดยมิชอบ และความผิดฐานปลอมแปลงเอกสารตามประมวลกฎหมายอาญา

กรณีนี้จึงเป็นกรณีที่น่าจับตาอย่างยิ่ง เพราะที่ผ่านมานั้นรัฐบาล มีนโยบายที่ชัดเจนอย่างยิ่ง ในการทวงคืนผืนป่าที่เอกชนบุกรุกครอบครองโดยมิชอบให้กลับมาเป็นของแผ่นดิน และให้สำนักงานการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม หรือ ส.ป.ก. จัดสรรที่ดินทำกินให้แก่เกษตรกร

การทวงคืนผืนป่าที่ผ่านมา มีการดำเนินคดีแก่ผู้กระทำผิด ทั้งผู้ครอบครองและเจ้าหน้าที่รัฐที่เกี่ยวข้องในการออกเอกสารสิทธิโดยมิชอบไปแล้วหลายราย แต่ก็ยังไม่อาจมั่นใจได้ว่า เมื่อความเข้มงวดทางนโยบายเปลี่ยนแปลงไปแล้ว การร่วมกันทุจริตระหว่างเอกชนและเจ้าหน้าที่รัฐจะยังคงเกิดขึ้นอีกหรือไม่ ดังนั้นรัฐบาลน่าจะใช้โอกาสนี้ในการปรับปรุงระบบกระบวนการรับฟังความเห็นของประชาชนในชุมชนให้เป็นไปอย่างถูกต้อง

รัฐบาลควรต้องยอมรับว่า การปกป้องสิทธิชุมชน คือการปกป้องประชาชน การตัดสินใจใดๆ ก็ตามของรัฐที่กระทบต่อสิทธิชุมชน นั่นคือการละเมิดต่อประชาชน ดังนั้นกระบวนการที่จะนำไปสู่การตัดสินใจของรัฐจึงต้องรัดกุมและรอบคอบ

สิทธิชุมชนนั้นเป็นปัญหาใหญ่ที่รัฐบาลเองได้เห็นตัวอย่างมาแล้วในหลายๆ พื้นที่ ทั้งกรณีเหมืองทอง จ.เลย พิจิตร กรณีโรงไฟฟ้าถ่านหินกระบี่ และสงขลา ท่าเรือน้ำลึกปากบารา จ.สตูล

สิ่งที่เกิดขึ้นครั้งนี้สะท้อนให้เห็นว่า ยากที่จะวางใจให้กลไกและเครื่องมือของรัฐทำหน้าที่ปกป้องสิทธิชุมชนได้อย่างมีประสิทธิภาพ เพื่อให้หลักการของการปกป้องสิทธิชุมชนเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพ รัฐจึงควรสร้างกระบวนการให้ชุมชนได้แสดงเจตจำนงของตนเอง เปิดโอกาสให้ชุมชนได้มีโอกาสต่อสู้ เรียกร้อง และปกป้องตัวเอง ซึ่งจะต้องทำไปพร้อมๆ กับการลงโทษกลไกเครื่องมือของรัฐที่ทำหน้าที่บกพร่อง n