จริยธรรมประดิษฐ์ (จบ)

ชัชวาล สังคีตตระการ

ในตอนที่แล้ว ผมกล่าวถึงจุดท้าทายของวงการวิจัยและพัฒนาปัญญาประดิษฐ์ ซึ่งเริ่มมีจริงจังมากกว่ายุคใดๆ ที่ผ่านมา

แต่สิ่งที่กำลังเป็นข้อกังวลใจในการนำเอไอเข้ามาอยู่ชีวิตประจำวันของเรานั่นคือ จริยธรรมของเอไอ (Ethics of Artificial Intelligence) ที่ค่อนข้างเห็นเด่นชัดมากตอนนี้ เช่น รถยนต์ขับเคลื่อนอัตโนมัติหรือรถยนต์ไร้คนขับ (Self-Driving Car) ที่มีความสามารถและประสิทธิภาพเพียงพอจะให้คนขึ้นไปนั่งแล้วพาไปยังจุดหมายได้

การวิจัยและพัฒนามาได้ไกลพอสมควร แต่ก็ยังไม่สามารถออกสู่ตลาดในเชิงพาณิชย์ได้สักที นั่นเพราะยังต้องหาคำตอบให้ได้ หรือสร้างระบบที่ต้องตอบให้ได้ว่า เมื่อรถต้องอยู่ในสถานการณ์ที่ขัดแย้งทางจริยธรรม (Ethical Dilemma)

สมมติว่าผมเป็นพนักงานออฟฟิศธรรมดาคนหนึ่งและเป็นเจ้าของรถคันดังกล่าว ซึ่งกำลังหลับอยู่ในรถที่อยู่ในโหมดขับเคลื่อนด้วยตัวเอง (Auto Pilot) ด้วยความเร็ว 100 กิโลเมตร/ชั่วโมง หากวินาทีเดียวกันนั้น มีอาจารย์หมอท่านหนึ่งไม่ทันสังเกตเห็นรถของผม เดินข้ามถนนมาพอดี ซึ่งรถประเมินสถานการณ์แล้วพบว่า ไม่สามารถเบรกได้ทันแน่นอน จึงเข้าสู่สถานการณ์คับขันที่ขัดแย้งทางจริยธรรมทันทีว่า ณ จุดนั้นจะเลือกทางใด ระหว่างพุ่งชนหมอเพื่อให้เจ้าของรอดหรือต้องหักหลบไปชนกับเสาไฟฟ้าเพื่อให้อาจารย์หมอที่มีคุณประโยชน์กับผู้คนมากมายรอดชีวิต แต่เจ้าของไม่รอด

จะเห็นได้ว่าการตัดสินใจของเอไอในสถานการณ์นี้อยู่เหนือการตัดสินใจด้วยเหตุผล (Rational Decision Making) แต่คือการตัดสินใจเชิงจริยธรรม (Ethical Decision Making) ที่ผ่านมาการที่คนขับรถชนคนนั้น ถือเป็นเรื่องปกติ เป็นเหตุสุดวิสัยที่เรายอมรับได้ หมายถึงในมุมที่เป็นการตัดสินใจโดยมนุษย์ ถูกผิดว่าไปตามเหตุผลและข้อกฎหมายต่างๆ

แต่เมื่อวันหนึ่งอุบัติเหตุที่อาจจะเกิดความเสียหายแก่ชีวิตและทรัพย์สินของมนุษย์ มีสาเหตุมาจากการตัดสินใจของเอไอ เรายังไม่มีทางออกให้กับสิ่งนี้ แต่ก่อนหน้านั้น มนุษย์ต้องอธิบายประเด็นข้างต้นให้ได้เสียก่อน ว่าหากเกิดสถานการณ์จะเช่นนี้ เอไอต้องตัดสินใจอย่างไร ทำให้ปัจจุบันวงการวิจัยต้องหันมาให้ความสำคัญอย่างจริงจัง

นำโดยสถาบันการศึกษาชั้นนำที่ได้รับการสนับสนุนจากบริษัทด้านเทคโนโลยียักษ์ใหญ่ทั้งหลายทั่วโลก ร่วมกันวิจัยและพัฒนาเพื่อหาคำตอบให้ได้ว่าเราจะทำอย่างไรกับหนทางที่ยากลำบากนี้ ตราบใดที่เรายังไม่สามารถตอบได้อย่างชัดเจน ก็ยากที่เอไอจะได้รับการยอมรับจากมนุษย์อย่างแท้จริงได้

สำหรับผมแล้วสิ่งนี้คือ จริยธรรมประดิษฐ์ (Artificial Ethics) คือสิ่งที่จะมาเติมเต็มให้ปัญญาประดิษฐ์ เป็นปัญญาที่ถึงพร้อมด้วยความฉลาดทางองค์ความรู้และความเป็นเหตุเป็นผล (Knowledge and Rational Intelligence) และความฉลาดเชิงจริยธรรม (Ethical Intelligence) แต่มนุษยชาติจะพัฒนาสิ่งนี้ไปได้ไกลแค่ไหน ต้องใช้เวลาอีกนานเท่าไหร่ ช่างเป็นอนาคตที่น่าตื่นเต้นจริงๆ ว่าไหมครับ

เรื่องของเอไอคงไม่สามารถสรุปจบได้ง่ายๆ เหมือนในหนังไซ-ไฟที่เราดูกันมาหลายเรื่อง เพราะสุดท้ายก็ต้องกลับมาคิดที่จุดเริ่มต้นใหม่เรื่องจริยธรรมนั่นเอง หรือมีผู้อ่านท่านใดอยากมาร่วมสร้างอนาคตนั้นด้วยกันไหมครับ n