ปริณาม นิยามการเปลี่ยนแปลง (จบ)

ดร.ปิยะพันธ์ ทยานิธิ

ต่อจากฉบับที่แล้ว กล่าวถึงผังวิภาคการเปลี่ยนแปลง (Change Anatomy) เป็นแผนภูมิแสดงปริณามในภาพรวม จำแนกแจกแจงมิติสัมพันธ์หลัก จากเชิงปริยัติ ปฏิบัติถึงปฏิเวธ โดยที่มิติและปัจจัยในแต่ละมิติมักเกิดขึ้นเรียงร่วมกันผสมผสานรวมกัน (Mutually Inclusive) จึงมิอาจแยกขาดจากกันได้ชัดเจน เพราะว่าเกี่ยวเนื่องเชื่อมโยงกันไปทุกทิศทุกทาง

เริ่มจากมิติแรก ตัวการเปลี่ยนแปลง (Change Agent) หรือต้นตอแหล่งกำเนิด มิติที่สอง คุณสมบัติการเปลี่ยนแปลง (Change Attribute) โดยธรรมชาติเป็นวัฏจักร วงจร หรือปริวรรตกรรม หมุนไปไม่จบสิ้น ซึ่งมีนัยทั้งเชิงบวกและเชิงลบ

มิติที่สาม การกระทำการเปลี่ยนแปลง (Change Action) หรือการเปลี่ยนแปลง นับว่าเป็นกรรมด้วยวัตถุประสงค์เจตนาความตั้งใจ (Purpose) นั่นคือ ยุทธศาสตร์ กลยุทธ์ (Strategy) ยุทธวิธี (Tactic) และยุทธการ (Operation) ทั้งเชิงเรียงและเชิงร่วม ที่เกี่ยวข้องในการบริหารการเปลี่ยนแปลง การบริหารความเสี่ยงหรือปรับตัวอย่างเหมาะสม (Appropriate) ตามหลักทางสายกลาง (Middle Path) และหลักอิทธิบาท (Efficacious Approach) บนดุลยภาพของการกระทำสองชุดคู่กัน

ชุดแรกเป็นการกระทำเชิงรับ (Defensive) รองรับ รับมือ รับกรรม ได้แก่ ห้ามปรามยับยั้ง (Prohibit) ป้องกัน (Prevent) ปกป้องคุ้มครองกำบัง (Protect) จัดหาสะสมสำรองชดเชยทดแทน (Provision) คาดการณ์พยากรณ์ประมาณการ (Predict) ทั้งทางความเป็นไปได้และความน่าจะเป็น รวมถึงวางแผนเตรียมการเตรียมพร้อม (Prepare) ตามหลักอัปปมาทะ (Vigilance) รอบคอบระมัดระวังถี่ถ้วนไม่ประมาท

ชุดที่สองเป็นการกระทำเชิงรุก (Offensive) เร่งรุก เร่งมือลงมือ ก่อกรรม ได้แก่ ปลูกฝัง บ่มเพาะเผยแพร่ ขยายวงกว้างลงลึกยาวนาน (Cultivate) ผสมผสาน ยอมรับรองรับสอดรับ (Harmonize) เร่งรัด ส่งเสริมเพิ่มเติมต่อยอดยกระดับ (Accelerate) ปรับแปลง จัดให้สอดคล้องเป็นกลางตามจริง (Neutralize) แผ่กระจาย ขยายปัจจัยขอบเขตขนาดแบบแผนลักษณะประเภท (Generalize) และกำจัดจำกัด ขจัดทำลายล้าง (Eradicate) ตามหลักอัปปมัญญา (Vibrance) มีจิตใจผ่องใส เบิกบานตื่นรู้ มีชีวิตชีวากระฉับกระเฉงคล่องแคล่วว่องไว

มิติสุดท้าย ผลภาพการเปลี่ยนแปลง (Change Account) หรือสถานภาพที่สำคัญของความเปลี่ยนแปลง นับว่าเป็นวิบากหรือผลกรรม ได้แก่ ความสามารถ เชี่ยวชาญชำนาญ (Competence) กับความประมาท ทะนงตัวชะล่าใจลำพอง (Complacence) ความช่วยเหลือ ให้คุณ (Help) กับความเสียหาย ให้โทษ (Hurt) ความได้เปรียบ เป็นต่อ (Advantage) กับความเสียเปรียบ ลำบาก (Adverseness) ความเฉพาะยิ่ง เหมาะเจาะลงตัว (Niche) กับความปกติทั่วไป คล้ายคลึงกลมกลืน (Nuance) ความเติบโต ขยายตัว (Growth) กับความเสื่อมโทรม ล้มเหลวพ่ายแพ้ (Grind) ความอยู่รอด ผ่านพ้นปลอดภัย (Escape) กับความสูญสิ้น ล่มสลายดับสูญ (End) จึงควรคำนึงถึงดุลยภาพตามรากของหลักการความพอเพียง (Sufficiency)

ปริณามการเปลี่ยนแปลงจึงเป็นเรื่องละเอียดอ่อนเปราะบาง แยกย่อยสลับซับซ้อนสับสนวกวนวุ่นวายยุ่งยาก มีหลากหลายมิตินานาปัจจัย ความเปลี่ยนแปลงจึงหมายถึงสถานภาพโดยรวม ไม่ได้เหมารวมว่าทุกสิ่งทุกอย่างจำเป็นต้องเปลี่ยนไปด้วยกันพร้อมกัน สอดคล้องกันเกื้อหนุนเกื้อกูลกันเสมอไป จึงเป็นแหล่งที่มาของสารพัดปัญหานานัปการในชีวิตจริง ซึ่งมีผลต่อปัจจัยการวิเคราะห์สถานภาพองค์กร (CO'SWOT) ทั้งเชิงบวกและเชิงลบ สิ่งที่พึงระวังคือ ความคิดตั้งต้น (Conception) กำหนดทิศทางการบริหารการเปลี่ยนแปลง เพราะอาจนำไปสู่เส้นทางแห่งวงจรวิบัติ พิบัติ (Vicious Circle) หรือวงจรวิวัฒน์ พิพัฒน์ (Virtuous Circle) จนสุดขั้วก็เป็นได้

สัมมาทิฏฐิ (Mentality) ด้วยทัศนคติวิจารณญาณที่ถูกต้อง (Mindset) จึงสำคัญอย่างยิ่ง เพราะช่วยขจัดบรรเทาความวิตกกังวลใจถึงอาการแทรกซ้อนทั้งปวงจากความเปลี่ยนแปลง เช่น อ่อนไหวเปราะบาง ไม่ทนทาน (Vulnerability) แปรเปลี่ยน ไม่แน่นอน (Uncertainty) ยุ่งยากซับซ้อน ไม่เรียบง่าย (Complexity) คลุมเครือกำกวม ไม่ชัดเจน (Ambiguity) เป็นต้น ยิ่งกว่านั้น ถ้าคิดว่าดีแล้ว ต้องคิดต่อว่าจะทำอะไรอย่างไรให้ดีกว่าเดิม ให้ดีขึ้นไปอีก ใช้ชีวิตอยู่กับการเปลี่ยนแปลงอย่างมีความสุข ซึ่งต้องคำนึงถึงสมดุลระหว่างความสำคัญทางปฏิบัติ ก่อนหลัง (Priority) จำเป็น (Necessity) พอเหมาะ (Suitability) และเร่งด่วน (Urgency) กับความสัมพันธ์ทางปฏิบัติ สมจริงสมเหตุสมผล (Practicality) n