จริยธรรมประดิษฐ์ (1)

ชัชวาล สังคีตตระการ

ในวงการเทคโนโลยีนวัตกรรมห้วงเวลานี้ คงต้องยกให้เรื่องปัญญาประดิษฐ์ หรือเอไอ เป็นเรื่องสุดฮอต มีข่าวที่เกี่ยวข้องมากมายอยู่ตลอดเวลา ทั้งด้านวิจัย พัฒนา และประยุกต์ใช้ ถือว่าเร็วรุดหน้าเลยทีเดียว ปัจจุบันเราเริ่มเห็นเอไอทำในสิ่งที่มนุษย์เคยทำได้ และไม่เคยทำได้ ที่เกินขีดความสามารถของมนุษย์ เช่น การทำงานที่มนุษย์ต้องใช้เวลาหลายสิบปี แต่สำหรับเอไอสามารถทำได้ภายในไม่กี่นาที

สำหรับผมแล้ว นี่เป็นยุคที่เราถามถึงกันบ่อยมาก ถึงคุณค่าของความเป็นมนุษย์ ผมเคยถามหลายคนว่า อะไรที่ทำให้มนุษย์แตกต่างจากสิ่งอื่นใด อะไรที่ทำให้มนุษย์เป็นมนุษย์ หลายเสียงตอบคล้ายกันคือ มนุษย์มีสติปัญญา และด้วยนิยามนี้กระมังครับที่ทำให้หลายคนรู้สึกหวั่นไหวกับการเข้ามาของเอไอ หรือการที่เอไอมีบทบาทที่เด่นชัดมากขึ้นเรื่อยๆ กับวิถีชีวิตของมนุษย์ และเอไอก็คือ ปัญญาที่ถูกสร้างขึ้นมานั่นเอง (Artificial Intelligence) หากเป็นปัญญาในมุมของความรู้ความฉลาดแล้ว มนุษย์น่าจะเสียพื้นที่นี้ให้กับเอไอไปมากโข ในห้วงเวลาที่ผ่านมา

อย่างไรก็ตาม ผมขอข้ามปัญญาในมุมอื่นไปก่อนนะครับ เพราะคงต้องใช้เวลาคุยกันในมุมนั้นอีกพอสมควร แล้วสติล่ะครับ สติ คือ ความระลึกได้ ความนึกขึ้นได้ ความไม่เผลอ ฉุกคิดขึ้นได้ จุดนี้เอไอคงได้เปรียบมนุษย์แน่นอน เพราะคอมพิวเตอร์ตื่นตัว ระลึกถึงปัจจุบัน คือรู้สถานะตัวเองอยู่เสมอ (Status) นอกจากนี้ เอไอไม่มีอารมณ์ ไม่มีความรู้สึก ไม่โกรธ ไม่เศร้า ไม่สุข ไม่ทุกข์ แต่สำหรับมนุษย์แล้วสิ่งเหล่านี้ กลับทำให้เราขาดสติกันอยู่บ่อยๆ ดังนั้น ถ้าสติปัญญาทำให้มนุษย์ยังเป็นมนุษย์ ข้อนี้คงต้องยกให้เอไอเสียแล้ว ทั้งสติและปัญญา เพราะมันทำได้ดีกว่ามนุษย์ และนับวันยิ่งทำได้ดี ทำได้มากขึ้นเรื่อยๆ นั่นเอง

เมื่อหลายตอนที่แล้ว ผมพูดถึงวงการเอไอที่กำลังแบ่งออกไปสองฝั่งคือ ยูโทเปีย (Utopia) กับดิสโทเปีย (Dystopia) มันคือจุดเริ่มต้นของการตั้งคำถามถึง จริยธรรมของผู้สร้างเอไอ ว่าหากผู้สร้างสรรค์มีจริยธรรม ก็ย่อมได้เอไอที่ดีและมีคุณประโยชน์กับมนุษยชาติ ฝั่งหนึ่งเชื่อว่าคนที่จะสร้างสรรค์เอไอนั้นย่อมมีจริยธรรมที่ดีเป็นพื้นฐานอยู่แล้ว ส่วนอีกฝั่งหนึ่งไม่เชื่อเช่นนั้น และเรียกร้องให้มีการดูแลควบคุมอย่างชัดเจน คำตอบคงต้องรอดูกันต่อไปยาวๆ ครับ

แม้เราจะเริ่มให้ความสำคัญและเริ่มตั้งคำถามเกี่ยวกับจริยธรรมของผู้สร้างแล้ว ยังมีอีกหนึ่งคำถามที่สำคัญและถือว่าสำคัญมาก ที่จะกำหนดอนาคตของเอไอในที่สุดได้ นั่นคือ จริยธรรมของเอไอ (Ethics of Artificial Intelligence)

ก่อนหน้านี้ เมื่อเราพูดถึงเอไอ เราจะหมายถึงระบบหรือคอมพิวเตอร์ที่มีนิยาม 4 ข้อหลักๆ คือ 1) คิดเหมือนมนุษย์ 2) ทำเหมือนมนุษย์ 3) คิดอย่างมีเหตุผล 4) ทำอย่างมีเหตุผล เท่าที่ผ่านมาเอไอทำได้ดีมากในข้อ 3 และ 4 ส่วนข้อ 1 และ 2 ก็มีพัฒนาการที่ก้าวหน้าอยู่ตลอดเวลา

แต่เมื่อปัจจุบันและอนาคต เอไอจะเข้ามามีบทบาทและความเกี่ยวข้องกับชีวิตมนุษย์มากยิ่งขึ้น เพียงแค่ความมีเหตุและผลคงไม่เพียงพอแล้ว หลายฝ่ายเริ่มตั้งคำถามว่า เมื่อเอไอจะเข้ามาปะปนกับวิถีชีวิตของมนุษย์ มันพร้อมจริงๆ แล้วหรือยัง หรือในอีกมุมหนึ่งก็คือ มนุษย์พร้อมหรือวางใจที่จะให้เอไอเข้ามาเป็นส่วนหนึ่งในสังคมมนุษย์แล้วหรือยังนั่นเอง

(อ่านต่อฉบับหน้า)