50 ปีอาเซียนกับความท้าทาย

นันทิยา วรเพชรายุทธ

การประชุมอาเซียนในปีนี้นับว่าพิเศษและได้รับการจับตามองไม่น้อย เพราะมีสถานการณ์ร้อนในระดับภูมิภาคและระดับโลกมาเกี่ยวข้อง ไม่ว่าจะเป็นปัญหานิวเคลียร์เกาหลีเหนือ และการแผ่อิทธิพลของจีนในน่านน้ำทะเลจีนใต้และทะเลจีนตะวันออก ทว่าในเชิงสัญลักษณ์อีกอย่างหนึ่งก็คือ ปีนี้ยังเป็นการครบรอบปีที่ 50 ของการก่อตั้งสมาคมประชาชาติแห่งเอเชียตะวันออกเฉียงใต้อีกด้วย

อาเซียนถือเป็นองค์กรที่มีจุด เริ่มต้นมาจาก "การเมือง" ในยุคสงครามเย็น แต่เมื่อจะพูดถึงความสำเร็จในโอกาสครบรอบ 50 ปี ความร่วมมือทางการเมืองกลับเป็นสิ่งที่อาเซียนอยากจะหยิบมาพูดถึงน้อยที่สุด และมักจะหยิบยกเรื่อง "เศรษฐกิจ" ขึ้นมาโชว์แทน

หากตระหนักถึงพื้นฐานความจริงได้ว่า อาเซียนไม่เหมือนตะวันตก และแม้ชนชั้นผู้นำและชนชั้นกลางจะไปร่ำเรียนเมืองนอกเมืองนากันมาส่วนใหญ่ แต่ก็ไม่อาจเปลี่ยนประเทศในเชิงพื้นฐานความคิดให้พัฒนาเป็นตะวันตกไปได้นั้น เราอาจเข้าใจอาเซียนด้วยสายตาที่เป็นธรรมมากขึ้น และไม่ต้องมานั่งค่อนแคะกันทุกปีหรือทุกสิบปีว่า ทำไมอาเซียนจึงไม่สามารถเป็นอย่างสหภาพยุโรป (อียู) ได้ หรือทำไมจึงเป็นเหมือนเสือกระดาษท่ามกลางมหาอำนาจเอเชียเท่านั้น

อินโดนีเซียเป็นประชาธิปไตยใหญ่ที่มีความอ่อนไหวสูงเรื่องศาสนาและเชื้อชาติ ลาวและเวียดนามเป็นสังคมนิยมคอมมิวนิสต์ สิงคโปร์เป็นตลาดเสรีที่ประชาธิปไตยไม่ได้เสรีมากเหมือนกับเศรษฐกิจ และไทยยังไม่มีรัฐบาลจากการเลือกตั้งนับตั้งแต่รัฐประหารปี 2014 สิ่งเหล่านี้ล้วนสะท้อนถึงความแตกต่างใน 10 ชาติอาเซียนได้เป็นอย่างดี นอกเหนือไปจากอัตลักษณ์ทางเชื้อชาติ ศาสนา วัฒนธรรม และภาษา ที่ไม่สามารถหลอมรวมกันได้ง่ายๆ

ประเด็นการเติบโตทางเศรษฐกิจจึงเป็นรูปธรรมดีที่สุดที่โชว์ความสำเร็จ และเป็นอนาคตของของอาเซียนได้ ตลอด 50 ปีมานี้ หลายประเทศมี ขนาดเศรษฐกิจขยายตัวขึ้นหลายเท่าหรือหลายสิบเท่า อาทิ อินโดนีเซีย ที่มีจีดีพีโตจาก 1 หมื่นล้านดอลลาร์สหรัฐในปี 1970 เป็น 9.44 แสนล้านดอลลาร์ในปี 2016 ขณะที่การค้า รวมของอาเซียนขยายตัวแตะหลัก 1 ล้านล้านดอลลาร์ พร้อมการลงทุนโดยตรงจากต่างประเทศที่โตขึ้นเกือบ 274 เท่า

อาเซียนจะยังมีอนาคตทางเศรษฐกิจที่สดใสต่อไปอย่างไม่มีอะไรต้องกังวล แต่ความท้าทายที่น่าวิตกมากกว่ากลับเป็นการเมืองในภูมิภาค โดยเฉพาะการบาลานซ์ความสัมพันธ์ทางการเมือง ความมั่นคง และเศรษฐกิจกับชาติมหาอำนาจ การก่อการร้าย และการปกครองในยุคที่โลกกำลังเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว ความเหลื่อมล้ำที่เคยสงบเสงี่ยมเจียมตัวในมุมมืดของประเทศ เริ่มส่งเสียงดังให้รัฐบาลและโลกได้ยินในยุคที่ทุกอย่างกำลังเชื่อมต่อด้วยอินเทอร์เน็ต และจะเป็นความท้าทายยุคใหม่ที่คนแก่ในวัย 50 ปีอย่างอาเซียนต้องปรับตัวรับมือให้ดี n