ผู้สูงอายุ ผู้พิการ กับอารยสถาปัตย์

สุชัชวีร์ สุวรรณสวัสดิ์ประธานที่ประชุมอธิการบดีแห่งประเทศไทย

ช่วงนี้มีข่าวเด็กรุ่นใหม่บ่นประเทศไทยอยู่เนืองๆ ที่เป็นอย่างนี้เพราะคนยุคใหม่มีโอกาสเดินทางไปต่างประเทศมากกว่าคนยุคเก่า จึงได้เห็นความแตกต่างระหว่างเรากับเขา อีกทั้งการที่เข้าถึงอินเทอร์เน็ตได้ง่ายและรวดเร็ว ก็ทำให้เด็กรุ่นนี้เห็นโลกทั้งใบได้เพียงปลายนิ้วสัมผัส ที่บ่นกันมากก็มักเป็นเรื่องความไม่ทันสมัย ความไม่สะดวก ความไม่ทันใจ ที่ดูเหมือนว่าประเทศไทยยังตามหลังอยู่ไม่น้อย แต่ที่น่าแปลกใจคือ ไม่เพียงคนรุ่นใหม่ คนรุ่นเก่าก็กลับมาร่วมบ่นด้วยเช่นกัน ในเรื่องเดียวกันคือ ความไม่สะดวกในการใช้ชีวิต โดยเฉพาะเมื่อเข้าสู่วัยชรา

ผู้สูงอายุในปัจจุบันต้องช่วยตัวเองมากขึ้น เพราะครอบครัวมีสมาชิกน้อยลง ลูกๆ ก็มีหน้าที่การงานต้องดูแล และมีจำนวนไม่น้อยที่ต้องอยู่เพียงลำพัง จะไปไหนก็ต้องไปด้วยตัวเอง ซึ่งปัจจุบันประเทศมีผู้สูงอายุแล้วถึง 10 ล้านคน และกำลังจะเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุสมบูรณ์แบบใน อีกไม่กี่ปี ดังนั้นการเตรียมการเพื่อรองรับการใช้ชีวิตและการเดินทาง ของผู้สูงอายุจึงเป็นสิ่งจำเป็น ยังไม่รวมถึงผู้พิการซึ่งมีอยู่เกือบ 2 ล้านคน ที่จำนวนไม่น้อยยังสามารถทำประโยชน์ให้แก่สังคมได้มหาศาล

ผู้นำที่ยิ่งใหญ่ของโลกหลายคนก็มีความพิการ เช่น ประธานาธิบดี แฟรงกลิน ดี. โรสเวลต์ ของสหรัฐอเมริกา ผู้นำในยุคสงครามโลกครั้งที่ 2 ก็ป่วยเป็นโรคโปลิโอ ศาสตราจารย์สตีเฟน ฮอว์คิง นักฟิสิกส์ทฤษฎี จากมหาวิทยาลัยเคมบริดจ์ ผู้เป็นปรมาจารย์ด้านจักรวาลวิทยา ก็ป่วยเป็นโรคกล้ามเนื้ออ่อนแรง และวุฒิสมาชิกสหรัฐอเมริกา ลัดดา แทมมี ดักเวิร์ธ สายเลือดคนไทย ผู้สูญเสียขาทั้งสองข้างในสงครามอิรัก คนเหล่านี้ต้องใช้รถเข็น และยังมีตัวอย่างอีกมากมายของผู้ที่พิการ แต่กลับมีอิทธิพลในการเปลี่ยนแปลงโลกได้

คุณกฤษนะ ละไล ด้วยเช่นกัน ก็เป็นผู้นำในการผลักดัน "อารยสถาปัตย์" หรือสถาปัตยกรรม การออกแบบก่อสร้างของผู้เจริญ ที่ไม่ได้หมายความถึงความหรูหรา ราคาแพง แต่หมายถึง การออกแบบเพื่อให้คนทุกคน แม้แต่ผู้สูงอายุ ผู้พิการ ก็ใช้ได้สะดวกดังเช่นคนปกติ

แต่เรายังให้ความสำคัญกับเรื่องนี้น้อย เมื่อเปรียบเทียบกับประเทศพัฒนาแล้ว เช่น อเมริกา ยุโรป และญี่ปุ่น ที่ดูแลผู้สูงอายุและผู้พิการได้ดีเยี่ยม การออกแบบอาคารสาธารณะ ระบบขนส่งมวลชน ได้ผสมผสานอารยสถาปัตย์เข้าไปด้วยอย่างละเอียดและกลมกลืนที่สุด มีป้ายบอกทางระดับต่ำ เพราะผู้สูงอายุหลังค่อมมองสูงไม่ได้

ทางเดินบนถนนและในสถานีรถไฟช่วยนำทางคนตาบอดได้ แม้จะมีชานชาลาที่น่าสับสนมากแค่ไหนก็ตาม รถเมล์และรถไฟจะมีระบบช่วยเหลือมนุษย์ล้ออย่างดี ทั้งสะดวกและปลอดภัย ห้องน้ำทุกห้องมีราวจับ มีทางลาด มีพื้นที่ที่จอดรถให้ผู้สูงอายุและผู้พิการ

ตัวอย่างทั้งหมดนี้ ทางศูนย์วิจัยและสร้างสรรค์สภาพแวดล้อมเพื่อทุกคน คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ สถาบันเทคโนโลยีพระจอมเกล้าเจ้าคุณทหารลาดกระบัง ได้ทำการศึกษา วิจัยเพื่อประยุกต์ใช้ในประเทศไทย อีกทั้งสร้างมาตรฐานเป็นต้นแบบเพื่อให้หน่วยงานราชการและเอกชน นำไปเป็นตัวอย่างในการก่อสร้างหรือปรับปรุงอาคารได้ และยังจะอบรมให้ความรู้กับผู้พิการที่เป็นทูตอารยสถาปัตย์ นำไปประเมินอาคารสถานที่ทั่วประเทศไทย เพื่อเสนอแนะการปรับปรุงพัฒนา

เรื่องนี้ไม่ใช่เพียงเรื่องของคนกลุ่มหนึ่ง แต่เป็นเรื่องสำคัญของคนทุกคน วันนี้เป็นหนุ่มสาวแข็งแรง จะไปไหน ยากแค่ไหน ก็ยังพอไหว แล้ววันหนึ่งทุกคนก็ต้องแก่ชรา ร่างกายอ่อนแอ เดินก็ลำบาก ต้องนั่งรถเข็น แต่ก็ยังอยากมีชีวิตอย่างปกติกันทุกคน

หากคนไทยอยู่อย่างมีความสุข พึ่งพาตัวเองได้ และเดินทาง เข้าถึงทุกที่ได้อย่างเท่าเทียม ประเทศไทยก็จะเป็นเมืองอารยะอย่างแท้จริง