คำถามต่อ การมีพรรคการเมือง

มีผู้คนถามไถ่กันมามากมายอย่างสม่ำเสมอว่า ประชาธิปไตยต้องมีพรรคการเมืองหรือไม่ พรรคการเมืองมีอยู่แต่เฉพาะประเทศประชาธิปไตยหรือไม่ ไม่มีพรรคการเมืองจะเลือกตั้งได้หรือไม่ มีพรรคการเมืองแล้วไม่เลือกตั้งได้หรือไม่ และอีกหลากหลายคำถามที่ลงท้ายว่า "หรือไม่" หากจะตอบคำถามเหล่านี้ โดยเฉพาะสามสี่ข้อที่ยกมาอย่างง่ายๆ ก็สามารถตอบสั้นๆ ได้ว่าประชาธิปไตยไม่ต้องมีพรรคการเมืองก็ได้ ประชาธิปไตยยังมีสิ่งอื่นมากกว่าพรรคการเมืองอีกมากมายนัก พรรคการเมืองไม่ได้มีอยู่แต่เฉพาะในประเทศประชาธิปไตย ประเทศสังคมนิยม หรือเผด็จการหลายรูปแบบก็มีพรรคการเมือง แต่อาจจะมีคนโต้แย้งได้ว่า บรรดาประเทศเหล่านั้นมักจะมีพรรคการเมืองพรรคเดียว ซึ่งลักษณะอย่างนั้นไม่อาจจะนับได้ก็อาจจะถกเถียงกันได้ เพราะสิ่งที่สำคัญมากกว่านั้น อาจจะเป็นกระบวนการภายในพรรคการเมือง ซึ่งพรรคการเมืองเดียวก็อาจจะมีกระบวนการที่ถือว่าผู้คนในประเทศมีส่วนร่วมได้อย่างมีนัยสำคัญก็เป็นได้

ถ้าเราไม่มีพรรคการเมืองจะเลือกตั้งได้หรือไม่ ไม่มีพรรคการเมืองก็สามารถที่จะมีเลือกตั้งได้ เราอาจจะให้หน่วยอื่นๆ ที่เป็นนิติบุคคล หรือหน่วยที่ไม่เป็นนิติบุคคล แต่เป็นการรวมกลุ่มกันในลักษณะต่างๆ สามารถที่จะส่งผู้สมัครในการเลือกตั้งก็ได้ หรือหากไม่ต้องการให้มีความเป็นกลุ่ม เป็นพวก ก็ใช้วิธีตรงไปตรงมา ใครจะเข้าสู่กลไกการสมัครรับเลือกตั้ง ก็ลงสมัครแบบอิสระทุกคน ไม่มีใครสนับสนุนใคร ต่างคนก็ต่างแสดงความสามารถของตน หรือหากจะมีใครสนับสนุนใคร เช่น บุคคลธรรมดา หรือบริษัท-ห้าง-ร้าน ก็แถลงกันออกมาให้ชัดๆ เพื่อผู้มีสิทธิเลือกตั้งจะได้รู้กัน

เมื่อเราบอกว่าไม่มีพรรคการเมืองก็เลือกตั้งได้ หลายคนก็สงสัยว่าแล้วในทางกลับกันหากมีพรรคการเมืองแล้วไม่เลือกตั้งได้หรือไม่ คำถามนี้ก็มองได้สองนัย หนึ่ง คือ กำลังจะถามว่ามีพรรคการเมืองแต่ไม่จัดให้มีการเลือกตั้งได้หรือไม่ สอง คือ มีพรรคการเมืองหลายพรรค มีการจัดให้มีการเลือกตั้ง แต่มีพรรคการเมืองบางพรรค หรือจำนวนหนึ่ง ไม่ส่ง ผู้สมัครลงรับเลือกตั้ง ทั้งสองนัยนี้ ตอบนัยที่สองก่อน ก็ต้องพิจารณาดูกันว่า ประเทศแต่ละประเทศก็มีเงื่อนไขกำหนดต่อพรรคการเมืองที่แตกต่างกัน บางประเทศก็กำหนดให้พรรคการเมืองต้องส่งผู้สมัครลงรับเลือกตั้ง หากไม่ส่งเป็นระยะเวลาเท่านั้นเท่านี้ ก็จะส่งผลให้พรรคการเมืองนั้นสิ้นสภาพความเป็นพรรคการเมืองไป

ในเรื่องการส่งผู้สมัครนี้หลายๆ ประเทศก็ไม่ได้กำหนดอะไร ตั้งพรรคขึ้นมาจะส่งผู้สมัครลงรับเลือกตั้งหรือไม่ ก็แล้วแต่บรรดาสมาชิกพรรคจะเห็นสมควร แต่โดยรวมแล้วแต่ละประเทศก็อาจจะมีข้อกำหนดของการให้การสนับสนุนพรรคการเมืองที่ส่งผู้สมัครรับเลือกตั้ง และบรรดาพรรคการเมืองที่มีผู้สมัครได้รับเลือกเป็นผู้แทน หากพรรคการเมืองใดไม่ส่งผู้สมัครเข้ารับเลือกตั้ง ก็จะไม่ได้รับการสนับสนุนดังกล่าว ส่วนนัยที่หนึ่งนั้น การให้มีการจัดตั้งพรรคการเมือง หรือการมีพรรคการเมืองอยู่ในประเทศ แต่ไม่มีการเลือกตั้งก็อาจจะเกิดได้จากหลายสาเหตุ หากมองในแง่ลบก็คือ บ้านเมืองอาจจะไม่สงบ หรืออยู่ในภาวะที่ไม่อาจจะจัดให้มีการเลือกตั้งได้ หากมองในแง่บวกก็อาจจะเป็นเพราะประเทศชาติ หรือประชาชนโดยรวมอาจจะยังไม่พร้อมที่จะเข้าสู่การเลือกตั้ง หรือประเทศอยู่ในภาวะเปลี่ยนผ่านระบอบการปกครอง โดยเฉพาะการมีการพระราชทานรัฐธรรมนูญ และพระราชทานประชาธิปไตย และให้มีการจัดตั้งพรรคการเมืองเพื่อเรียนรู้เข้าสู่กระบวนการเลือกตั้งก็อาจจะเป็นเหตุที่ว่าทำไมมีพรรคการเมือง แต่ยังไม่มีการเลือกตั้งได้

การตอบคำถามเหล่านี้จะทำให้เราเห็นภาพพรรคการเมืองได้ชัดขึ้น และจะนำไปสู่ข้ออภิปรายอื่นๆ กันต่อไป