จดหมายจากเสด็จพ่อ ร.5 ถึงลูกชายเล็ก

เรื่อง มัลลิกาภาพ กิจจา อภิชนรจเรข

"More than 400 letters written by members of the Royal Family of Thailand, including confession of love by Prince Chakrabongse, will be the 'jewel of the crown' at Christie' sale of Autographed Letters and Manuscript on November 29."

อีกหนึ่งข่าวสำคัญของประวัติศาสตร์ ไทย จากหนังสือพิมพ์บางกอกโพสต์ ฉบับ วันที่ 12 พ.ย. 2538 กลายเป็นข่าวที่สะเทือนจิตใจคนไทยไม่น้อย เมื่อบริษัทประมูลระดับโลก มี พระราชหัตถเลขา ร.5 และเอกสารสำคัญต่างๆ และได้เตรียมทำการเปิดประมูล ทว่า ม.ร.ว.นริศรา จักรพงษ์ ได้เจรจาขอระงับการประมูล และในที่สุดเอกสารอันเป็นประวัติศาสตร์สำคัญของไทยได้ถูกเก็บรักษาเป็นอย่างดี ที่หอสมุดแห่งชาติอังกฤษ (British Library)

จนถึงบัดนี้ เวลาล่วงเลยมากว่า 2 ทศวรรษ พระราชหัตถเลขา ลายพระหัตถ์ ระหว่าง พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว และสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าจักรพงษ์ภูวนาถ กรมหลวงพิษณุโลกประชานาถ ได้ ถูกเปิดเผยแก่สาธารณชนไทยเป็นครั้งแรก เมื่อนำฉบับจริงมาจัดแสดงเป็นส่วนหนึ่งใน "นิทรรศการจักรพงษ์นิทรรศน์" ซึ่งเป็นการแสดงพระประวัติและผลงานของสมเด็จฯ เจ้าฟ้าจักรพงษ์ภูวนาถ ณ ตำหนักจิตรลดา พิพิธภัณฑ์ตำรวจ วังปารุสกวัน

นอกจากนี้ เนื้อความในจดหมายทั้งหมด ได้ถูกนำมารวมเล่มเป็นหนังสือ ชื่อ "ถึงลูกชายเล็ก" ที่รวบรวมพระราชหัตถเลขา และลายพระหัตถ์ของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว และสมเด็จฯ เจ้าฟ้าจักรพงษ์ภูวนาถ ระหว่างปี 2439-2453 ซึ่งเป็นช่วงเวลาที่ พระราชโอรส ทรงศึกษาอยู่ที่อังกฤษและรัสเซีย

ราชสกุลจักรพงษ์

"ม.ร.ว.นริศรา จักรพงษ์" หวนถึงอดีตเล่าเหตุการณ์ครั้งพระราชหัตถเลขา และลายพระหัตถ์ ที่ตกทอดอยู่ในการครอบครองของพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าจุลจักรพงษ์ พระโอรสในสมเด็จฯ เจ้าฟ้าจักรพงษ์ภูวนาถ แต่ต่อมาเอกสารหลายร้อยฉบับนี้ได้ถูกขโมยไป

จนปรากฏอีกครั้งหนึ่งเมื่อมีข่าวการประมูลของสำนักการประมูลคริสตี้ในกรุงลอนดอน ในเดือน พ.ย. 2538

"ตอนดิฉันอายุ 15 ปี คุณแม่ป่วยหนักและกำลังจะเสียชีวิตที่บ้านในมณฑลคอร์นวอลล์ ยังจำภาพที่แม่กำลังจัดเรียงเอกสารเหล่านี้ในกล่อง และพยายามจัดพระราชหัตถเลขาและลายพระหัตถ์เหล่านี้

ราว 14 ปีหลังจากนั้น ดิฉันมาพำนักในกรุงเทพฯ โดยกำลังค้นข้อมูลสำหรับจัดทำหนังสือเรื่อง แคทยาและเจ้าฟ้าสยาม ซึ่งตอนนั้นเริ่มรู้ว่ามีเอกสารบางฉบับได้สูญหายไป ดิฉันย้ายบ้านอยู่สองสามครั้ง ดูแลทุกอย่างคนเดียว ไม่ทราบว่าหายไปตอนไหน

จนรู้เรื่องการประมูลที่คริสตี้ มีคนโทรมา บอกน่าจะเกี่ยวข้องกับราชสกุลจักรพงษ์ ก็ไปที่คริสตี้ ขอดูมีแฟ้มหนึ่ง เป็นลายมือของแม่ชัดเจนมาก ซึ่งมีจดหมายของพ่อที่ได้อ้างในหนังสือเจ้าชีวิตด้วย เราต้องอายัดการประมูล ท่าน ทูตไทยที่อยู่ลอนดอน ณ ตอนนั้น ก็พยายามจะซื้อจดหมายคืนมา

มีเขียนถกกันไปมาในหนังสือพิมพ์บางกอกโพสต์ว่าเป็นของใคร ขั้นตอนต่อไปก็ทำการวิจัย จนผลออกมาเป็นการครอบครองของดิฉัน ก็ซื้อได้ในราคาที่ไม่สูงมาก แต่ทางนั้นไม่เปิดเผยว่าใครนำมาขาย เรื่องไม่ชัดเจน แต่ดีใจมากที่ได้คืน ตอนนั้นเครียดมาก ก็มอบให้หอสมุด แห่งชาติอังกฤษดูแล ใครอยากศึกษาข้อมูลที่สำคัญก็ไปศึกษาได้"

จักรพงษ์นิทรรศน์

นิทรรศการจักรพงษ์นิทรรศน์ เป็นผลจากการจัดทำหนังสือเรื่อง "ถึงลูกชายเล็ก" มีการจัดแสดงพระประวัติ สมเด็จฯ เจ้าฟ้าจักรพงษ์ภูวนาถ ประสูติเมื่อวันที่ 3 มี.ค. 2426 ทรงเป็นพระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวกับสมเด็จพระนางเจ้าเสาวภาผ่องศรี พระบรมราชินีนาถ

แสดงประวัติการศึกษาในประเทศรัสเซีย ทรงใช้เวลาอยู่ที่เซนต์ปีเตอร์สเบิร์กถึง 8 ปี ทรงจบการศึกษาเป็นอันดับหนึ่งจาก Corps des Pages

แสดงชีวิตส่วนพระองค์ พระกรณียกิจเมื่อเสด็จกลับมาทรงรับราชการในกองทัพบก ทรงร่วมเป็นส่วนหนึ่งของกองทหารฮุสซาร์ และทรงศึกษาที่โรงเรียนทหารระดับสูง จนกระทั่งเสด็จนิวัติสยามในปี 2449 หลังพบรักและอภิเษกสมรสอย่างลับๆ กับสตรีชาวรัสเซียนามว่า อีคาเทอรีนา เดนิสกายา จนกระทั่งทิวงคต ในปี 2463

นิทรรศการแสดงเรื่องราวผ่านพระราชหัตถเลขา ลายพระหัตถ์ เอกสารและสิ่งของหายากต่างๆ ที่แสดงให้เห็นถึงพระประวัติและผลงานของสมเด็จฯ เจ้าฟ้าจักรพงษ์ภูวนาถ รวมทั้งความสัมพันธ์อันดีงามระหว่างพระราชวงศ์รัสเซียและราชสำนักสยาม

นอกจากนี้ ยังมีการแสดงเอกสารและสิ่งของหายากต่างๆ ที่แสดงให้เห็นถึงพระประวัติและผลงานของสมเด็จฯ เจ้าฟ้าจักรพงษ์ภูวนาถ นับเป็นครั้งแรกของการถ่ายทอดพระประวัติและผลงานของสมเด็จฯ เจ้าฟ้าจักรพงษ์ภูวนาถ ที่สมบูรณ์ที่สุดในรูปแบบของนิทรรศการผ่านเอกสาร รูปถ่าย และสิ่งของหายากกว่าร้อยชิ้น

อีกทั้ง ตำหนักจิตรลดา วังปารุสกวัน พื้นที่นี้เคยเป็นตำหนักที่ประทับของสมเด็จฯ เจ้าฟ้าจักรพงษ์ภูวนาถ

"เตรียมการทำหนังสือมานานมาก เพราะตั้งใจทำเป็นภาษาอังกฤษด้วย และในพระราชหัตถเลขา มีเอ่ยชื่อท่านย่า ท่านยาย ท่านลุง เราต้องมีอ้างอิงให้ผู้อ่านได้เห็นภาพชัด แล้วเราอยากให้หนังสือเล่มนี้มีรูปภาพพอสมควร อยากให้รูปภาพที่ลงเป็นภาพร่วมยุคสมัยนั้น ก็ใช้เวลาหากันนานมาก แล้วทูลกระหม่อม (สมเด็จฯ เจ้าฟ้าจักรพงษ์ภูวนาถ) อยู่ที่เซนต์ปีเตอร์สเบิร์ก ก็อยากให้ผู้อ่านได้เห็นบรรยากาศของที่นั่นตอนนั้น พอหนังสือเรียบร้อย การจัดเตรียมนิทรรศการก็ไม่ยาก ใช้เวลา 4 เดือน"

ม.ร.ว.นริศรา ยังได้ฝากบอกว่า ไม่อยากให้คนไทยพลาดชมนิทรรศการนี้ ด้วยเหตุผล "วังปารุสกวัน เป็นสถาปัตยกรรมอาร์ตนูโวที่สวยมากแห่งหนึ่ง อยากให้ไปสัมผัสบรรยากาศนั้น และสาระชีวิตทูลกระหม่อมน่าสนใจ โลดโผน แปลกไปจากคนอื่น ที่เรียนอังกฤษ เยอรมนี ที่คนรู้จักดีกว่ารัสเซีย

แล้วท่านยังอยู่ในอุปถัมภ์ของจักรพรรดิ ซาร์นิโคลัสที่ 2 ซึ่งไม่ได้เกิดขึ้นกับโอรสองค์อื่น ทูลกระม่อมอยู่ที่นั่น 8 ปี เป็นสิ่งที่น่าสนใจ แล้วจักรพรรดิซาร์นิโคลัสที่ 2 รักเหมือนโอรสของตัวเองเลย นอกจากนั้น ทูลกระหม่อมได้แต่งงานกับผู้หญิงต่างชาติ รัสเซีย คือ หม่อมย่า ก็ไม่ได้เป็นตามรัชกาลที่ 5 ขีดไว้ให้ ชีวิตย่อมเป็นคนที่น่าสนใจ แล้วเรื่องความรักท่านยังไปหลงรักนักแสดงคนหนึ่ง มีเรื่องราวที่คนดูจะเรียนรู้ได้อย่างสนุก

ในนี้ยังมีนิทรรศการร้อยปีสยามกับสงครามโลกครั้งที่ 1 ที่การเข้าร่วมครั้งนี้ สำคัญมากสำหรับประเทศไทย และมีผลต่อมายาวนาน ซึ่งก็โยงกับพระประวัติทูลกระหม่อมด้วย เพราะเป็นเสนาธิการทหารบก และมีหลายเรื่องที่น่าสนใจ"

นิทรรศการจักรพงษ์นิทรรศน์ จัดแสดง โดย ราชสกุลจักรพงษ์ ร่วมกับบริษัท สำนักพิมพ์ ริเวอร์บุ๊คส์ กระทรวงการต่างประเทศ และพิพิธภัณฑ์ตำรวจ จัดขึ้น ณ พิพิธภัณฑ์ตำรวจ วังปารุสกวัน เปิดให้ชมถึง 30 ก.ย. เวลา 10.00-16.00 น. สำหรับวันปกติ (หยุดทุกวัน จันทร์-อังคาร) เสาร์-อาทิตย์ เข้าชมเวลา 10.00-18.00 น. n