เปิดแผนพัฒนาเมือง ผลักดัน กทม.สู่มหานครแห่งเอเชีย

วราพงษ์ ป่านแก้ว

กรุงเทพมหานคร (กทม.) กำลังเริ่มกระบวนการปรับปรุงผังเมือง กทม. ครั้งที่ 4 เพื่อให้สอดคล้องกับความเปลี่ยนแปลงทั้งทางด้านกายภาพ เศรษฐกิจ สังคม และแนวโน้มการพัฒนาเมือง นโยบายของภาครัฐ และความต้องการของประชาชน

การปรับปรุงผังเมืองจึงจำเป็นต้องเอาแผนยุทธศาสตร์ในด้านต่างๆ มาเป็นโจทย์ในการวางผังเมือง ไล่เรียงตั้งแต่แผนยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี ตั้งแต่ปี 2560-2579 แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 12 ที่เริ่มใช้ตั้งแต่ปี 2560-2564 ร่างผังภาค กทม.และปริมณฑล รวมถึงวิสัยทัศน์ของ กทม. เริ่มด้วยแผนใหญ่สุด คือ ยุทธศาสตร์ชาติระยะ 20 ปี ได้วางเป้าหมายในการพัฒนาระบบเมืองศูนย์กลางความเจริญของประเทศ โดยจัดระบบผังเมืองที่มีประสิทธิภาพและมีส่วนร่วม ส่งเสริมการพัฒนาเมืองน่าอยู่ ปลอดภัย จัดการสิ่งแวดล้อมเมืองอย่างเหมาะสม มีการจัดโครงสร้างพื้นฐานทางสังคมและเศรษฐกิจที่สอดคล้องกับศักยภาพ จัดระบบขนส่งสาธารณะทั้งในเขตเมืองและที่เชื่อมโยงเมืองศูนย์กลางทั่วประเทศ รวมองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในเขตเมืองเพื่อเพิ่มขีดความสามารถในการบริหารจัดการ

ขณะที่แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 12 ได้วางเป้าหมายในการส่งเสริมสนับสนุนให้ กทม.เป็นเมือง ศูนย์กลางการติดต่อธุรกิจระหว่างประเทศ รวมทั้งเป็นศูนย์กลาง การศึกษา การบริการด้านการแพทย์และสุขภาพระดับนานาชาติ ที่พร้อมด้วยสิ่งอำนวยความสะดวก เทคโนโลยีในการสื่อสาร และระบบคมนาคมมาตรฐานสูง โดยปรับปรุงและจัดให้มีศูนย์การขนส่งในเขตเมือง อาทิ บางซื่อ จัดระเบียบการใช้ประโยชน์ที่ดิน จัดเตรียมระบบสาธารณูปโภค สาธารณูปการ บริการทางสังคมและที่อยู่อาศัย ให้สอดคล้องกับความต้องการของประชากรเมืองที่เพิ่มขึ้น รวมทั้งแก้ไขปัญหาจราจร ขยะ น้ำเสีย น้ำท่วม และมลภาวะทางอากาศ ตลอดจนการจัดทัศนียภาพของเมืองให้สวยงาม มีพื้นที่สีเขียวและสวนสาธารณะ

นอกจากนี้ ยังวางเป้าพัฒนาเมืองปริมณฑล (สมุทรปราการ นนทบุรี ปทุมธานี นครปฐม และสมุทรสาคร) ให้เป็นเมืองศูนย์กลางการบริการธุรกิจและพาณิชย์ ศูนย์กลางการขนส่งและโลจิสติกส์ ศูนย์บริการด้านสุขภาพและการศึกษา และเมืองที่อยู่อาศัย โดยประสานการวางระบบโครงข่ายโครงสร้างพื้นฐาน ระบบขนส่งมวลชนสาธารณะ และบริการทางสังคม กับมาตรการทางผังเมือง ในการชี้นำให้การขยายตัวของเมืองเป็นไปอย่างมีแบบแผนและเหมาะสม

รวมทั้งการจัดสิ่งแวดล้อมเมืองให้เอื้อต่อการอยู่อาศัย การเดินทางและการขนส่งโดยสะดวกและปลอดภัย โดยเฉพาะการป้องกันน้ำท่วม-น้ำเสีย พร้อมทั้งการจัดให้มีพื้นที่สีเขียวเพื่อเป็นปอดและสถานที่พักผ่อนหย่อนใจของชุมชนเพิ่มขึ้น รองรับการขยายตัวทางเศรษฐกิจและกิจกรรมต่างๆ ทั้งการท่องเที่ยว อุตสาหกรรม ธุรกิจการค้า การคมนาคมขนส่ง และ การเพิ่มขึ้นของประชากรเมือง

ด้านร่างผังภาค กทม.และปริมณฑล ได้กำหนดบทบาทให้ กทม.และปริมณฑลเป็นมหานครแห่งเอเชียภายในปี 2580 โดยจะพัฒนาไปสู่การเป็น "มหานครระดับโลก" ที่มี บทบาทเป็นประตูเชื่อมโยงระหว่างประเทศไทย ภูมิภาคเอเชีย และทวีปอื่นๆ ในโลก รวมถึงเป็นศูนย์กลางของภูมิภาคใน 5 ด้าน ได้แก่ ด้านการคมนาคมขนส่ง ด้านการค้า และการบริการ ด้านอุตสาหกรรมเทคโนโลยีขั้นสูง ด้านการสาธารณสุขและการแพทย์ระดับโลก และด้านการท่องเที่ยวเชิงประวัติศาสตร์และวัฒนธรรม

ทั้งนี้ ผังภาค กทม.และปริมณฑลได้วางเป้าหมายการพัฒนาเมืองรองรับการเปลี่ยนแปลงในด้านต่างๆ เช่น ด้านประชากรและสังคม ซึ่งคาดว่า กทม.และปริมณฑลจะมีประชากรอยู่อาศัย (รวมประชากรแฝง) สูงขึ้นถึง 18 ล้านคน เพิ่มขึ้นจากปัจจุบันเป็นจำนวนประมาณ 1.9 ล้านคน โดยจะมี ประชากรวัยชรา (อายุมากกว่า 60 ปีขึ้นไป) เพิ่มขึ้นจาก 2 ล้านคน เป็น 5 ล้านคน คิดเป็น 28% ของประชากรทั้งหมดจึงจำเป็นต้องจัดเตรียมการให้บริการแก่ประชากรวัยชรา นอกจากนี้จะมี ประชากรแฝงกลางวันที่เข้ามาเรียนและทำงาน จำนวนสูงถึง 8 แสนคน/วัน และนักท่องเที่ยวเกิน 100 ล้านคน/ปี ทำให้มี ความจำเป็นต้องเตรียมการให้บริการสาธารณะให้เพียงพอ

ขณะที่ด้านเศรษฐกิจจะต้องเตรียมพื้นที่รองรับการเติบโตของเศรษฐกิจ ทั้งสาขาปฐมภูมิ ที่เน้นเกษตรกรรมคุณภาพสูง เพื่อการส่งออกและสร้างความมั่นคงให้กับเมือง ในพื้นที่ จ.ปทุมธานี นครปฐม สมุทรสาคร สาขาทุติยภูมิ วางเป้าหมายการผลิต สินค้าเชิงนวัตกรรมและสินค้าสร้างสรรค์ที่มีมูลค่าสูง ในพื้นที่สมุทรปราการ ปทุมธานี สมุทรสาคร และสาขาตติยภูมิ คือการพัฒนาภาค กทม.และปริมณฑลให้เป็นฐานของสำนักงานใหญ่ระดับภูมิภาค การขนส่ง การให้บริการสาธารณะ และการค้าการบริการสำหรับประชาชน

ด้านการใช้ประโยชน์ที่ดิน จะจัดสรรประเภทการใช้ประโยชน์ที่ดินแต่ละประเภทตามฐานการผลิตทางเศรษฐกิจและสังคม โดยในปี 2580 พื้นที่ชุมชนและสิ่งปลูกสร้างจะเพิ่มขึ้น 36.1% และพื้นที่อุตสาหกรรมจะเพิ่มขึ้น 4.8% ในขณะที่พื้นที่เกษตรกรรมจะลดลง 24.1% จากพื้นที่ในปัจจุบัน

ด้านวิสัยทัศน์ของ กทม. 2575 ได้กำหนดให้ กทม.เป็นมหานครแห่งเอเชียเช่นเดียวกับร่างผังภาค กทม.และปริมณฑล โดยกำหนดจากความคิด และความต้องการของประชาชน โดยใน 20 ปีข้างหน้า เมือง กทม.จะก้าวขึ้นเป็น "มหานครแห่งเอเชีย" เป็นกำลังสำคัญในการขับเคลื่อนเศรษฐกิจสังคมในทวีปเอเชีย และในภูมิภาคอาเซียน

ทั้งนี้ วิสัยทัศน์ของ กทม. 2575 ได้กำหนดบทบาทของ กทม.ไว้ในหลายๆ ด้าน เช่น มหานครปลอดภัย คือเป็นมหานครที่ปลอดมลพิษ ปลอดอาชญากรรม และยาเสพติด ปลอดอุบัติเหตุ ปลอดภัยพิบัติ เป็นมหานครสีเขียว ที่มีพื้นที่สาธารณะ มีพื้นที่สีเขียวในสัดส่วนที่เหมาะสมกับขนาดพื้นที่และจำนวนประชากร เป็นมหานครที่มีสิ่งอำนวยความสะดวกพื้นฐาน ที่ประหยัดพลังงาน ใช้พลังงานที่สะอาดเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม

นอกจากนี้ ยังเป็นมหานครสำหรับทุกคน ทุกชนชั้น ทุกอาชีพ ทุกเพศ ทุกวัย และทุกสถานภาพ อยู่ร่วมกันอย่างเสมอภาคและสมานฉันท์ เกื้อกูลซึ่งกันและกัน เป็นมหานครกะทัดรัด โดยปรับเปลี่ยนโครงสร้างผังเมืองจากเมืองโตเดี่ยว รวมศูนย์ ไปเป็นมหานครที่ประกอบด้วยเมืองขนาดเล็ก กะทัดรัด จำนวนหลายเมืองทั้งใน กทม. และในจังหวัด ใกล้เคียงกัน เชื่อมโยงสนับสนุนซึ่งกันและกัน เชื่อมต่อกันโดยรถไฟฟ้าทันสมัย เป็นต้น

แผนต่างๆ ที่จะกำหนดบทบาท หน้าที่ของ กทม.และปริมณฑลในอนาคต แม้จะถูกมองว่าเป็นแผนที่เขียนขึ้นบนกระดาษ และมักจะนำมาสู่ภาคปฏิบัติให้เกิดขึ้นจริงได้น้อยมาก แต่สำหรับการปรับปรุงผังเมือง กทม.รอบนี้ ได้เริ่มคิดถึงกระบวนการมีส่วนร่วมของกลุ่มองค์กรต่างๆ ที่จะนำแผนต่างๆ มาทำให้เกิดเป็นรูปธรรมมากยิ่งขึ้น ซึ่งถือเป็นจุดเริ่มต้นที่จะทำให้ กทม.ไม่ใช่แค่เมืองในฝันบนแผ่นกระดาษอีกต่อไป