แรงงานต่างด้าว... แค่พักยก

ดร.ธนิต โสรัตน์ & รองประธานสภาองค์การนายจ้างผู้ประกอบการค้าและอุตสาหกรรมไทย

ดูเหมือนว่าปัญหาจาก พ.ร.ก.ต่างด้าวจะดูเงียบๆ ไป แรงงานที่เข้ามาทำงานแบบสีเทาๆ หรือผิดกฎหมายต่างหนีกลับประเทศต้นทาง ตัวเลขทางราชการน่าจะประมาณแสนคน แต่ตัวเลขของเมียนมา สปป.ลาว กัมพูชา รวมกันน่าจะเกิน 2.5 แสนคน ส่งผลกระทบต่อสถานประกอบการจำนวนมากขนาดดัชนีเชื่อมั่นอุตสาหกรรมของสภาอุตสาหกรรมลดลงต่ำสุดในรอบ 10 เดือน ปัจจัยส่วนหนึ่งมาจากผู้ประกอบการเกรงผลกระทบจาก พ.ร.ก. ซึ่งก่อนหน้านั้น คสช.ออกคำสั่งโดยใช้มาตรา 44 ผ่อนปรนการบังคับใช้บางมาตราที่มีโทษรุนแรงทั้งค่าปรับและจำคุก

แรงงานต่างด้าวเป็นปัญหาเรื้อรังแก้ไม่ตกมาหลายรัฐบาล ประเด็นสำคัญคือแนวคิดของราชการและเอกชนต่อการใช้แรงงานต่างด้าวมีความแตกต่างกัน ทางรัฐเห็นว่าเอกชนเอาแต่อยากได้ค่าจ้างถูกๆ ไปเอาแรงงานผิดกฎหมายเข้ามา ตอนเปิดให้ลงทะเบียนหลายครั้งไม่มาทำให้ถูกต้องเพราะขี้เหนียวค่าธรรมเนียม พอเอาจริงออกกฎหมายมาโวยวาย การที่ออกเป็น พ.ร.ก.แบบไม่ให้ตั้งตัวเป็นเรื่องฉุกเฉิน ส่วนที่ผู้ประกอบการบ่นว่าทำไมไม่ถามไถ่กันก่อน หน่วยราชการที่ รับผิดชอบบอกว่าทำไมต้องถามเป็นเรื่องกฎหมายเดิมๆ ส่วนค่าปรับก็ไม่ได้สูงอะไรมาก โทษจำคุกต้องมีเพราะเป็นเรื่องผิดกฎหมาย แม้แต่แรงงานทำงานบ้านหนึ่งคนก็ถือว่าทำผิดเข้าข่าย พ.ร.ก.ฉบับนี้ ทั้งหมดนี้ผมไม่ได้พูดเองฟังเขามาบอกต่อ

ในแง่ของเอกชนคงมีเจ้าของธุรกิจหรือผู้บริหารไม่กี่คนที่อยากทำผิดกฎหมาย เพราะโรงงานแต่ละแห่งลงทุนเป็นหลักล้าน บางรายเป็นร้อยหรือเป็นพันล้าน ส่วนใหญ่ไปกู้เงินสถาบันการเงินมาลงทุน ไม่มีใครอยากเสี่ยงติดคุกติดตะรางกับเรื่องขี้เหนียวค่าจ้าง

การแก้ปัญหาแรงงานต่างด้าว ผิดกฎหมายคือต้องเห็นโจทย์ตรงกันทั้งรัฐ-เอกชน ไม่ใช่มองผู้ประกอบการ เป็นโจรเป็นผู้ร้าย จริงอยู่ทิศทางของประเทศไปเศรษฐกิจดิจิทัลแต่คงต้องใช้เวลาและยังมีความกังขาว่าจะไปถึงได้สักกี่ส่วน อย่างไรเสียในช่วง 5 ปีเป็นอย่างน้อยคงต้องพึ่งแรงงาน ซึ่งรู้กันอยู่แล้วว่าแรงงานไทยไม่เพียงพอ ขณะที่รัฐเร่งระดมให้เอกชนลงทุนเพื่อดันเศรษฐกิจและรองรับการจ้างงานในอนาคต งานบางอย่างคนไทยไม่ทำหรือไม่เพียงพอก็ต้องไปเอาแรงงานประเทศเพื่อนบ้านเข้ามาทำ ซึ่งต้องบอกว่าเดี๋ยวนี้เขาก็เลือกงานเหมือนกันและค่าจ้างก็ไม่ได้ถูก

อีกทั้งกฎหมายกำหนดอาชีพ ซึ่งสงวนให้คนไทยทำ เช่น กรรมกร งานก่อสร้าง ยกอิฐ ช่างไม้ เลี้ยงสัตว์ ประมง ฯลฯ ถามจริงๆ ว่ามีคนไทยทำหรือไม่ ตามกฎหมายจับได้หมดครับ และค่าปรับสูงถึง 4-8 แสนบาท รวมทั้งคุณแจ๋วที่บ้านก็ไม่ยกเว้น สำหรับด้านการท่องเที่ยวซึ่งเป็นรายได้เข้าประเทศแบบง่ายๆ ปีหนึ่งสองแสนกว่าล้านบาท ปีนี้ตั้งเป้านักท่องเที่ยวต่างชาติ 34 ล้านคน หรือเท่ากับครึ่งหนึ่งของประชากรไทยทั้งประเทศ ถามว่าพวกงานล้างส้วม ล้างห้องน้ำ ถูพื้น ล้างจาน ยกกระเป๋า คนไทยทำหรือไม่และมีจำนวนพอเพียงหรือไม่

คำตอบพวกนี้เห็นกันอยู่แล้วแต่ก็ไม่เข้ามาแก้ไข ขณะเดียวกันโทษปรับ ที่สูงไปเทียบเคียงกับการค้ามนุษย์หรือการใช้แรงงานเด็กซึ่งประเทศไทยมี พ.ร.บ.ป้องกันปราบปรามการค้ามนุษย์ออกมาหมาดๆ เมื่อต้นปี ใครใช้แรงงานเข้าข่ายจะปรับสูงๆ หรือจะมีโทษอาญาไม่ว่ากัน ความผิดตามกฎหมายแรงงานต่างด้าวควรจะนำเจตนามาเป็นส่วนประกอบหรือบางโทษที่เป็นลหุโทษ เช่น แค่ลืมแจ้งวันเข้าหรือออกเอาจนถึงติดคุกอย่างนี้ก็เกินไป ในช่วงที่ผ่อนผันนอกจากการเตรียมการให้แรงงานมาขึ้นทะเบียนให้ถูกต้องควรพิจารณาดูเรื่องความเหมาะสมบางมาตราและแก้ไขไปพร้อมกัน

อย่างไรก็ตาม ต้องให้เครดิตรัฐบาลและกระทรวงแรงงานในช่วง พักยกมีการออกมาตรการต่างๆ ในการอำนวยความสะดวกให้นำแรงงานผิดกฎหมายทั้งบัตรชมพูและพวกที่ไม่มีเอกสารใดๆ มาขึ้นทะเบียนพิสูจน์สัญชาติ แถมมีโปรโมชั่นลดค่าธรรมเนียมจาก 2 หมื่นบาท เหลือไม่เกิน 1,000 บาท พร้อมทั้งมีการ ตั้งศูนย์พิสูจน์สัญชาติเมียนมาและกัมพูชาซึ่งทราบว่ามีถึง 11 แห่งอยู่ในหลายพื้นที่เป็น "One Stop Service" มี ตม.และเจ้าหน้าที่จากประเทศต้นทางมาดำเนินการออกเอกสารรับรองสัญชาติซึ่งประเมินว่าน่าจะมีประมาณ 2 ล้านคน และยังบอกว่า ขึ้นทะเบียนทำงานถูกต้องแล้วปีหน้า ยังสามารถมาขออนุญาตทำงานต่อได้อีก 2 ปี

ต้องยอมรับว่าหากการแก้ไขปัญหาครั้งนี้ทำได้จริงๆ จะทำให้แรงงานผิดกฎหมายขึ้นมาอยู่บนโต๊ะเป็นการแก้ปัญหาตรงจุด โปร่งใส ขณะเดียวกันภาครัฐก็ทราบสถานะและจำนวนแรงงานต่างด้าวที่แท้จริง ทราบว่ากรณีเช่นนี้ไม่ใช่ของใหม่ แต่กระทรวงแรงงานเคยทำมาก่อนหน้านี้อย่างน้อย 7 ครั้ง คำถามคือที่ผ่านมาทำไมขึ้นทะเบียนได้เพียง 4 แสนกว่าคน แต่เอาว่าต้องเป็นกำลังใจแล้วค่อย ดูผลงาน

ช่วงฮันนีมูนขยายเวลาผ่อนผันบังคับใช้กฎหมายเหลือเพียง 5 เดือน ใครที่รู้ว่ามีแรงงานต่างด้าวไม่ถูกต้องเขาเปิดให้ทำอย่ารีรอผัดวันประกันพรุ่ง นาทีทองเปิดโอกาสให้ขึ้นทะเบียนและลดค่าธรรมเนียมแบบลดล้างสต๊อก หมดโปรโมชั่นงานนี้เขายืนยันจับจริง ปรับจริง-ปรับเต็ม ที่ลดค่าธรรมเนียมก่อนหน้านี้ที่เสียไปเอาคืนหมด...งานนี้ตัวใครตัวมันครับ