ความจริงของรัฐวิสาหกิจ

คณะรัฐมนตรี (ครม.) ได้อนุมัติการปรับโครงสร้างคณะกรรมการรัฐวิสาหกิจ ตามที่คณะกรรมการนโยบายรัฐวิสาหกิจ หรือซูเปอร์บอร์ดเสนอมา โดยสาระสำคัญของหลักเกณฑ์ตั้งบุคคลเข้ามาเป็นกรรมการในรัฐวิสาหกิจนั้นจะมีการระบุไว้ 9 ข้อ อาทิ ให้นำสมรรถนะหลักและความรู้ที่จำเป็น (Skill Matrix) มาใช้ในการพิจารณาสรรหา เพื่อให้รัฐวิสาหกิจได้กรรมการตรงกับความต้องการที่แท้จริง

นอกจากนี้ กำหนดว่าในการแต่งตั้งกรรมการอื่นที่มิใช่กรรมการโดยตำแหน่งในรัฐวิสาหกิจ ให้ผู้มีอำนาจพิจารณาเสนอชื่อจากผู้ทรงคุณวุฒิที่มีประสบการณ์การทำงานในภาคธุรกิจไม่น้อยกว่า 1 ใน 3 ของจำนวนกรรมการอื่น เพื่อให้รัฐวิสาหกิจมีกรรมการที่มีความรู้ ความสามารถจากภาคธุรกิจต่างๆ มากยิ่งขึ้น

ไม่แต่งตั้งสมาชิกสภานิติบัญญัติแห่งชาติ ข้าราชการการเมือง และผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมืองเป็นกรรมการในคณะกรรมการรัฐวิสาหกิจเพิ่มเติม ห้ามมิให้มีการแต่งตั้งผู้บริหารสูงสุดหรือพนักงานรัฐวิสาหกิจแห่งหนึ่งแห่งใด เป็นกรรมการในคณะกรรมการรัฐวิสาหกิจอื่น เว้นแต่กรณีที่มีกฎหมายกำหนด หรือกรณีการแต่งตั้งเป็นกรรมการในคณะกรรมการของบริษัทที่รัฐวิสาหกิจนั้นถือหุ้น เป็นต้น

เหตุผลของการปรับปรุงแนวทางการแต่งตั้งกรรมการรัฐวิสาหกิจนั้น ทางซูเปอร์บอร์ดมีเจตนารมณ์ทำให้โปร่งใส รอบคอบ เป็นไปตามการกำกับดูแลกิจการที่ดี และหวังว่าหลักเกณฑ์ใหม่นี้จะช่วยให้นักการเมืองไม่สามารถเข้าไปยุ่งเกี่ยวกับบอร์ดของรัฐวิสาหกิจได้เหมือนเช่นในอดีต

การกำหนดเกณฑ์ต่างๆ นั้น เป็นการดีที่มีกฎระเบียบ แต่เมื่อลึกลงไปสู่การปฏิบัตินั้น ก็ไม่แน่เสมอไปว่าการกำหนดคุณสมบัติของกรรมการให้ละเอียดและเจาะจงลงไปจะสามารถป้องกันการแทรกแซงจากฝ่ายการเมืองได้ และการกำหนดกรรมการในบางครั้งกลายเป็นปัญหามากกว่าจะเป็นข้อดี

ยกตัวอย่างการเป็นกรรมการโดยตำแหน่งของธนาคารเพื่อการ ส่งออกและนำเข้าแห่งประเทศไทย (เอ็กซิมแบงก์) นั้น กรรมการ ทั้งหมด 12 คน เป็นประธานกรรมการและกรรมการโดยตำแหน่งมาจากกระทรวงเศรษฐกิจต่างๆ 8 ที่นั่ง มีกรรมการอิสระจากองค์กรเอกชน 4 ตำแหน่ง ทั้งที่ธนาคารนี้มีภารกิจสำคัญจะต้องช่วยเหลือผู้ส่งออก แต่มีคนที่มีความรู้เรื่องการเงิน การธนาคาร เพียงเล็กน้อยมาก คนที่มีความรู้ด้านการเงินจะช่วยให้คำปรึกษาเรื่องการระดมทุนและการวางกลยุทธ์เชิงรุกได้ดีกว่าข้าราชการประจำที่แม่นยำในกฎระเบียบ แต่ไม่มีประสบการณ์ทางธุรกิจ

นั่นเป็นเพียงแค่ตัวอย่างเดียว หรือบางองค์กรรัฐวิสาหกิจขณะนี้ มีการตั้งทหารเข้าไปเป็นกรรมการ และที่ปรึกษาหลายบอร์ด ซึ่งจะต้องพิจารณาว่าเข้าไปแล้วช่วยงานของรัฐวิสาหกิจได้มากน้อยอย่างไร

โดยความตั้งใจที่จะปรับปรุงแก้ไขปัญหารัฐวิสาหกิจนั้น ทางซูเปอร์บอร์ดมีอยู่สูงมาก แต่ระหว่างเจตนารมณ์กับข้อเท็จจริงนั้น บางครั้งก็สวนทางกัน และกฎระเบียบใดๆ ก็ไม่อาจสกัดกั้นความไม่สุจริตที่คอยหา ช่องทางที่จะแทรกแซงเข้าไปหาประโยชน์ได้ เข้าข่ายกฎหมายและกฎระเบียบดี ก็ช่วยกันคนไม่ดีได้ยาก

นอกจากนี้ การแต่งตั้งซีอีโอหรือกรรมการผู้จัดการรัฐวิสาหกิจ แม้จะมีการสรรหาให้แข่งขันกันแต่ในที่สุดแล้วคนที่จะได้รับการคัดเลือกก็จะต้องมีความสัมพันธ์กับฝ่ายการเมืองไม่ทางใดก็ทางหนึ่ง