ระบบเศรษฐกิจใหม่ เอกระธุรกิจ (จบ)

รศ.ดร.ณรงค์ เพ็ชรประเสริฐ & คณะเศรษฐศาสตร์จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

สังคมเทคโนโลยีดิจิทัลดูดดึงให้คนที่มีทัศนะและรสนิยมคล้ายกัน พบกันกลางอวกาศ และกลายเป็นคนในชุมชนดิจิทัลร่วมกัน นำไปสู่การบริโภคผลผลิตที่คล้ายๆ กัน และพัฒนาไปสู่ธุรกิจตลาดเฉพาะกลุ่ม (นิชมาร์เก็ต) และตลาดเฉพาะกลุ่มผ่านเทคโนโลยีดิจิทัลนี้แหละ ที่เปิดโอกาสให้เกิด เอกระธุรกิจ หรือ One Person Business

การขยายตัวของเอกระธุรกิจในประเทศไทย ปัจจัยที่ส่งเสริมให้เกิดเอกระธุรกิจในประเทศไทย มีอยู่ 4 ประการ คือ

1) การขยายตัวของเทคโนโลยีดิจิทัลประเทศไทยเป็นประเทศที่อยู่ใน อันดับต้นๆ ของโลก ที่ประชาชนใช้ สมาร์ทโฟนกันอย่างแพร่หลาย และคนรุ่นใหม่ใช้สมาร์ทโฟนกันตั้งแต่วัยเด็ก และเด็กรุ่นใหม่ใช้เวลาอยู่กับสมาร์ทโฟนมากกว่าใช้เวลาอยู่กับผู้คน

2) เทคโนโลยีดิจิทัลกำลังเข้ามาทดแทนแรงงานคนทั้งในอุตสาหกรรมรถยนต์ ธนาคาร และการขนส่ง แนวโน้มคนตกงานจากการถูกทดแทนด้วยหุ่นยนต์ และอี-แบงก์กิ้ง และอี-เพย์เมนต์ กำลังเพิ่มขึ้นตามลำดับ

3) สังคมไทยกำลังเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุ ขณะนี้เรามีประชากรวัย 60 กว่าปี ประมาณ 10 ล้านคน อีก 4-5 ปีข้างหน้า ก็จะมีประมาณ 13-14 ล้านคน เข้าสู่สังคมสูงวัยอย่างสมบูรณ์

4) ขณะนี้ครอบครัวไทย มีขนาดเล็กลง พ่อ-แม่คู่หนึ่งมีลูกไม่ถึง 2 คน คือ มีประมาณคนครึ่ง หรือ 1.5 คน แถมแต่งงานช้า หย่าร้างสูง จึงปรากฏว่า ลักษณะ 1 คน 1 ครอบครัว เพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว ขณะนี้คนที่แสดงตนว่า อยู่คนเดียวมีถึง 30% ของประชากรทั้งหมด

สรุปว่าคนรุ่นใหม่ คนตกงาน และคนที่อยู่คนเดียว เป็นกลุ่มคนที่จะแสวงหาโอกาส ที่จะมีอาชีพอิสระมากขึ้นตามลำดับ เพราะมีเทคโนโลยีดิจิทัลเอื้ออำนวยให้เป็นไปได้ โดยเฉพาะคนรุ่นใหม่ และคนอยู่คนเดียว ที่มีลักษณะส่วนตน ที่ต้องการความเป็นอิสระ จะขวนขวายมากเป็นพิเศษ

ปรากฏการณ์การขยายตัวของ "เอกระธุรกิจ" จะเห็นตัวอย่างได้ชัดเจน ที่สำนักงานไปรษณีย์ต่างๆ ถ้าใครจะไปสังเกต จะเห็นการส่งพัสดุภัณฑ์ที่เป็นหีบเป็นกล่องมากเป็นพิเศษ พัสดุภัณฑ์เหล่านี้ ส่วนใหญ่มาจากเอกระธุรกิจ ที่ส่งสินค้าไปยังผู้ซื้อผ่านไปรษณีย์

และถ้าใครสนใจธุรกิจการขนส่ง เราจะพบธุรกิจส่งของถึงบ้านเพิ่มขึ้นจำนวนมากทั้งขนาดเล็กขนาดใหญ่ ธุรกิจเหล่านี้เติบโตขึ้นมา ส่วนหนึ่งก็มาจากการส่งผลิตภัณฑ์ของเอกระธุรกิจ

l การแปรวิกฤตให้เป็นโอกาสของสังคมไทย

สภาวะการเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจเข้าสู่ยุคเศรษฐกิจดิจิทัลเป็นเรื่องที่ต้องเกิดขึ้น ช่วงเปลี่ยนผ่านคนตกงานจะต้องเพิ่ม ขณะเดียวกันคนเกษียณก็มากขึ้น ภาวะการลดลงของกำลังซื้อก็จะตามมา ปัญหาทางสังคมจะตามมา ในทางเศรษฐกิจจีดีพีของไทย มาจากการบริโภคประมาณ 54% มาจากการลงทุนภาคเอกชนประมาณ 22% มาจากการใช้จ่ายของรัฐประมาณ 15% และมาจากการค้าขายระหว่างประเทศ (ส่งออก ลบ นำเข้า) ประมาณ 9%

การบริโภค 54% ก็มาจากการจับจ่ายใช้สอยของภาคประชาชนและรายได้ของภาคประชาชนที่นำมาจับจ่ายใช้สอย ก็มาจากค่าจ้าง 41% มาจากอาชีพอิสระ (ส่วนใหญ่ คือ เกษตรกร) 37%

ดังนั้น ถ้าคนตกงานมาก คนปลดเกษียณมาก ค่าจ้างก็ลด รายได้ก็ลด การบริโภคก็ลด เศรษฐกิจก็มีปัญหา

เพราะฉะนั้น การรักษากำลังซื้อ รักษาระดับการบริโภค ก็ต้องรักษาระดับรายได้ประชาชน โดยเฉพาะประชาชน ที่ตกงาน วัยเกษียณ รวมทั้งประชาชนรุ่นใหม่ที่ต้องการทำอาชีพอิสระ ซึ่งทางออกที่สำคัญทางหนึ่ง ก็คือ การส่งเสริมเอกระธุรกิจ โดยอาศัยเทคโนโลยีดิจิทัล

การส่งเสริมเอกระธุรกิจ อาจทำได้ใน 4 ด้าน กล่าวคือ

1) การทำให้ทุกคนเข้าถึงอินเทอร์เน็ต และพัฒนาการใช้เทคโนโลยีดิจิทัลจากสมาร์ทโฟน

2) พัฒนาเครื่องทุ่นแรงราคาถูก เพื่อประกอบการผลิตหัตถกรรมและเกษตรกรรมขนาดเล็ก หรือเกษตรกรรมเอกระ เช่น การทำสวนผักและผลไม้ บนเนื้อที่ไม่เกิน 1 ไร่ ผสมผสานกับการเลี้ยงปลา เลี้ยงสัตว์

3) การลดต้นทุนการขนส่ง โดยเฉพาะค่าไปรษณีย์ เพราะการขนส่งทางไปรษณีย์ เป็นกลไกหลักของเอกระธุรกิจที่ส่งของเป็นรายชิ้น ในจีน ในญี่ปุ่น และไต้หวัน รัฐบาลส่งเสริมไปรษณีย์ให้ทำธุรกิจร่วมกับการค้าของภาคประชาชนและร้านโชห่วย โดยทำให้โชห่วย เป็นแหล่งรับสินค้าที่ไปรษณีย์ส่งไปให้ และกระจายสินค้าไปยังลูกค้าที่ใกล้เคียง เป็นกลไกอำนวยความสะดวกให้แก่กลุ่มเอกระธุรกิจเป็นอย่างดี

แหล่งเงินทุนดอกเบี้ยต่ำ คนรุ่นใหม่ที่ทำธุรกิจออนไลน์หารายได้ ส่วนใหญ่ใช้เงินทุนตัวเอง ไม่ได้กู้สถาบันการเงิน แต่คนตกงานและคนเกษียณอาจจะไม่มีทุนของตนเอง อาจต้องพึ่งแหล่งเงินทุน

รัฐบาลส่งเสริมให้เกิดสถาบันเงินกู้นาโนและพิโก และให้คิดดอกเบี้ยเงินกู้ได้ 36% การที่ใครจะไปกู้เงินอย่างนี้มาทำธุรกิจ ก็คงยากที่จะไปแข่งกับทุนใหญ่ ที่กู้เงินได้ในอัตราดอกเบี้ยเพียงร้อยละ 4-5 เท่านั้น

เพราะฉะนั้น การจัดตั้งสถาบันการเงินของภาคประชาชน เช่น สถาบันการเงินของลูกจ้าง โดยรัฐอาจจัดสรรเงินจำนวนหนึ่ง ที่ได้มาจากการขายพันธบัตรให้แก่กองทุนประกันสังคม (ร้อยละ 80 ของเงินกองทุนฯ ซื้อพันธบัตรรัฐบาล) เป็นทุนเริ่มต้นของโครงการ และค่อยๆ พัฒนาเป็นสถาบันการเงินของลูกจ้างเต็มรูปแบบ ดำเนินการเชิงธุรกิจสนับสนุน "เอกระธุรกิจ" รองรับคนตกงานและคนเกษียณ ซึ่งอีก 5-10 ปีข้างหน้า คนเกษียณส่วนใหญ่ก็คือ ลูกจ้างในปัจจุบัน

บทสรุป

การก่อตัวของระบบเศรษฐกิจใหม่ จะมีลักษณะดังต่อไปนี้

1.เกิดการปฏิวัติเทคโนโลยีดิจิทัลเป็นกลไกขับเคลื่อนระบบเศรษฐกิจ ทั้งด้านการผลิต การค้า และการบริการ

2.เทคโนโลยีดิจิทัลจะมีผลให้จ้างแรงงานลดลง กล่าวในบริบทเศรษฐ ศาสตร์การเมือง ชนชั้นกรรมาชีพจะมีจำนวนถดถอยลง ตามรอยประวัติศาสตร์ที่การปฏิวัติอุตสาหกรรมอันเกิดจากเครื่องจักรไอน้ำ มีผลให้จำนวนเกษตรกรลดลง และกลายเป็นชนชั้นกรรมาชีพ

3.คนรุ่นใหม่ที่รักอิสระ ตามใจตัวเอง ขณะเดียวกันสังคมอุตสาหกรรมเข้าสู่สังคมสูงวัย เข้าสู่สังคมดิจิทัลที่จ้างแรงงานคนน้อยลง องค์ประกอบ 3 ประการนี้ จะผลักดันและจูงใจให้เกิดเอกระธุรกิจมากขึ้นเรื่อยๆ

4.สภาวการณ์จะมีผลให้ทุนยักษ์ใหญ่บางประเภทต้องปรับตัวและถูกลดอำนาจในการครอบงำสังคม เช่น ยักษ์ใหญ่ค้าปลีก จะถูกแข่งขันจากการค้าปลีกออนไลน์และเอกระธุรกิจมากขึ้น ธนาคารก็จะถูกแข่งขันจากธุรกิจการเงินอิสระ ที่กำลังเกิดขึ้นหลากหลาย บริษัทแท็กซี่ก็ถูกแข่งขันจากแท็กซี่อิสระ ที่ใช้เครือข่ายอูเบอร์ ช่วยติดต่อลูกค้าให้ เป็นต้น

5.สถานการณ์ดังกล่าว ชี้ให้เห็นแนวโน้มของการเติบโตของเอกระธุรกิจ ยุคเทคโนโลยีดิจิทัลชี้ให้เห็นการลดจำนวนของชนชั้นกรรมาชีพ ด้วยเหตุ 3 ประการคือ ประการแรก คนรุ่นใหม่จำนวนหนึ่ง ไม่ชอบเป็นลูกจ้าง ประการที่ 2 กรรมาชีพรุ่นเก่าถูกปลดเกษียณ และประการที่ 3 กรรมาชีพรุ่นปัจจุบันถูกปลดจากงานเพราะใช้หุ่นยนต์เข้าแทนที่ ขณะเดียวกัน ชี้ให้เห็นการเติบโตของอีกชนชั้นหนึ่งที่ Marxist เรียกว่า ทุนน้อย (Petty Bourgeois) หรืออาจจะเรียกให้สอด คล้องกับยุคเศรษฐกิจดิจิทัลว่า พวก E-Gen (Electronic Generation)

6.สภาวการณ์ที่คนตกงานเพิ่มขึ้น คนสูงวัยเพิ่มขึ้น และคนรุ่นใหม่เพิ่มขึ้น จะก่อรูปสังคมอีกแบบหนึ่งขึ้นมาที่เรียกว่า "ยุคโปรซูเมอร์ (Pro-Sumer)" โปรก็คือโปรดิวเซอร์หรือผู้ทำการผลิต ซูเมอร์คือคอนซูเมอร์ผู้บริโภค เป็นยุคที่คนรักอิสระ รักสุขภาพ จะทำการผลิตเอง ใช้เอง บริโภคเอง เพราะมีเครื่องมือการผลิตสมัยใหม่ ที่ใช้เทคโนโลยีดิจิทัลช่วยทำการผลิตได้สะดวก ผลิตได้เหลือกินเหลือใช้ ก็ขายให้คนในเครือข่ายชุมชนดิจิทัล

"หน้าตาของระบบเศรษฐกิจใหม่ จะมีลักษณะดังที่กล่าวมานี้แหละ" n